Dołącz do czytelników
Brak wyników

Aktualności

26 maja 2020

NR 218 (Kwiecień 2020)

Klęska żywiołowa a działanie żywiołów w aspekcie utrzymania obiektów budowlanych

0 916

W ostatnich tygodniach bardzo wiele zostało powiedziane na temat stanu klęski żywiołowej. Wszystkie pojawiające się komentarze dotyczące tej tematyki w sposób oczywisty nawiązują do tragicznych wydarzeń w Polsce i na świecie związanych z pandemią wirusa SARS-CoV-2. Nie ulega wątpliwości, że wprowadzenie na terenie kraju stanu klęski żywiołowej wiązałoby się z wieloma utrudnieniami w funkcjonowaniu obywateli, jak również ze szczególnymi obowiązkami oraz możliwościami działania organów administracji państwowej.

W tym miejscu należy podkreślić, że stan klęski żywiołowej jest stanem nadzwyczajnym. Regulacje prawne, które obowiązywałyby w razie ogłoszenia stanu klęski żywiołowej, dotknęłyby wszystkich podmiotów związanych z inwestycjami budowlanymi oraz odpowiedzialnych za utrzymanie obiektów budowlanych. Natomiast trzeba podkreślić, że zdecydowanie częściej zdarzają się incydentalne działania żywiołów, które w sposób nagły prowadzą do uszkodzeń obiektów budowlanych na rozległych obszarach.

POLECAMY

Należy pamiętać, że podstawowe obowiązki związane z utrzymaniem obiektów budowlanych zostały sformułowane w treści dyspozycji art. 61 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1186 z późniejszymi zmianami), zgodnie z którymi właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z zasadami określonymi w przepisach oraz zapewnić, dochowując należytej staranności, bezpieczne użytkowanie obiektu w razie wystąpienia czynników zewnętrznych odziaływujących na obiekt, związanych z działaniem człowieka lub sił natury, takich jak: wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, osuwiska ziemi, zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, pożary lub powodzie, w wyniku których następuje uszkodzenie obiektu budowlanego lub bezpośrednie zagrożenie takim uszkodzeniem, mogące spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska. Oznacza to, że bezpieczeństwo użytkowników powinno być zapewnione bez względu na warunki, w których obiekt budowlany jest eksploatowany, także w sytuacji wystąpienia klęski żywiołowej.

 

ważne!

Właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z zasadami określonymi w przepisach oraz zapewnić, dochowując należytej staranności, bezpieczne użytkowanie obiektu w razie wystąpienia czynników zewnętrznych odziaływujących na obiekt, związanych z działaniem człowieka lub sił natury.

 

Nasuwają się więc pytania czym jest stan klęski żywiołowej i w jaki sposób wpływa on na obowiązki właścicieli czy zarządców obiektów budowlanych oraz czym różnią się konstrukcje prawne dotyczące sytuacji ograniczonego działania żywiołu od tych wprowadzonych w przypadku wprowadzenia stanu klęski żywiołowej?

Stan klęski żywiołowej

Czym jest stan klęski żywiołowej oraz co się wiąże z jego wprowadzeniem regulują przepisy ustawy z dnia 8 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1897). Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 przedmiotowej ustawy, klęską żywiołową jest katastrofa naturalna lub awaria techniczna, których skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w wielkich rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach, a pomoc i ochrona mogą być skutecznie podjęte tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych środków, we współdziałaniu różnych organów i instytucji oraz specjalistycznych służb i formacji działających pod jednolitym kierownictwem. W punktach 2 i 3 definiowano natomiast pojęcia katastrofy naturalnej i awarii technicznej. Katastrofa naturalna będzie to zdarzenie związane z działaniem sił natury, w szczególności wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, długotrwałe występowanie ekstremalnych temperatur, osuwiska ziemi, pożary, susze, powodzie, zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, masowe występowanie szkodników, chorób roślin lub zwierząt albo chorób zakaźnych ludzi albo też działanie innego żywiołu. Natomiast awaria techniczna została określona jako gwałtowne, nieprzewidziane uszkodzenie lub zniszczenie obiektu budowlanego, urządzenia technicznego lub systemu urządzeń technicznych powodujące przerwę w ich używaniu lub utratę ich właściwości.

uwaga!

Awaria techniczna to gwałtowne, nieprzewidziane uszkodzenie lub zniszczenie obiektu budowlanego, urządzenia technicznego lub systemu urządzeń technicznych powodujące przerwę w ich używaniu lub utratę ich właściwości.

 

Bez względu na to, czy klęska żywiołowa będzie katastrofą naturalną czy awarią, zgodnie z ustawą stan klęski żywiołowej może być wprowadzony dla zapobieżenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych noszących znamiona klęski żywiołowej oraz w celu ich usunięcia w drodze rozporządzenia Rady Ministrów z urzędu lub na wniosek wojewody. Może być on wprowadzony na obszarze, na którym wystąpiła klęska żywiołowa lub na którym wystąpiły lub mogą wystąpić skutki tej klęski. Zostaje wprowadzony na czas oznaczony, niezbędny dla zapobieżenia skutkom klęski żywiołowej lub ich usunięcia, jednak nie dłuższy niż 30 dni, jednak w razie konieczności może zostać on przedłużony kolejnym rozporządzeniem zaakceptowanym przez Sejm.

uwaga!

Stan klęski żywiołowej zostaje wprowadzony na czas oznaczony, niezbędny dla zapobieżenia skutkom klęski żywiołowej lub ich usunięcia, jednak nie dłuższy niż 30 dni, jednak w razie konieczności może zostać on przedłużony kolejnym rozporządzeniem zaakceptowanym przez Sejm.

 


W zależności od obszaru, na którym wprowadzony został stan klęski żywiołowej, działaniami prowadzonymi w celu zapobieżenia jej skutkom lub ich usunięcia kierują odpowiednio wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta, wojewoda lub minister właściwy do spraw administracji publicznej lub inny minister, do zakresu działania którego należy zapobieganie skutkom danej klęski żywiołowej lub ich usuwanie, a w przypadku wątpliwości co do właściwości ministra lub w przypadku, gdy właściwych jest kilku ministrów – minister wyznaczony przez Prezesa Rady Ministrów. Wojewodowie są obowiązani do współdziałania i wzajemnego przekazywania informacji w zakresie zapobiegania skutkom klęski żywiołowej lub ich usuwania. Obowiązek ten dotyczy odpowiednio wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) lub starostów. W szczególnych wypadkach organy te mogą być reprezentowane przez wyznaczonych pełnomocników. Natomiast właściwy minister w związku z klęską żywiołową jest obowiązany do informowania na bieżąco Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej i Prezesa Rady Ministrów. W zapobieganiu skutkom klęski żywiołowej lub ich usuwaniu uczestniczą: Państwowa Straż Pożarna i inne jednostki ochrony przeciwpożarowej, Policja, Straż Graniczna, Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa, podmioty lecznicze, w tym w szczególności dysponenci jednostek systemu Państwowe Ratownictwo Medyczne, oraz inne właściwe w tych sprawach państwowe urzędy, agencje, inspekcje, straże i służby. Należy podkreślić, że powyższe podmioty podlegają kierownictwu organów, które zostały wyżej wymienione. W sytuacji gdy w czasie stanu klęski żywiołowej użycie innych sił i środków jest niemożliwe lub niewystarczające, Minister Obrony Narodowej ma prawo przekazać do dyspozycji wojewody, na którego obszarze działania występuje klęska żywiołowa, pododdziały lub oddziały Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, wraz ze skierowaniem ich do wykonywania zadań związanych z zapobieżeniem skutkom klęski żywiołowej lub ich usunięciem. W takim przypadku pododdziały i oddziały Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej pozostają pod dowództwem przełożonych służbowych i wykonują zadania określone przez wojewodę. W działania toczące się w związku z tym stanem nadzwyczajnym zaangażowane także mogą zostać społeczne organizacje ratownicze, charytatywne, stowarzyszenia, fundacje oraz inne podmioty działające na obszarze ich właściwości.

uwaga!

Minister Obrony Narodowej ma prawo przekazać do dyspozycji wojewody, na którego obszarze działania występuje klęska żywiołowa, pododdziały lub oddziały Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, wraz ze skierowaniem ich do wykonywania zadań związanych z zapobieżeniem skutkom klęski żywiołowej lub ich usunięciem.

Najbardziej odczuwane dla społeczeństwa są wprowadzane ograniczenia wolności i praw człowieka i obywatela w stanie klęski żywiołowej. Na podstawie art. 20 ustawy o stanie klęski żywiołowej takie praktyki stosuje się w stosunku do osób fizycznych zamieszkałych lub czasowo przebywających na obszarze, na którym został wprowadzony stan klęski żywiołowej, oraz odpowiednio do osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, mających siedzibę lub prowadzących działalność na obszarze, na którym został wprowadzony stan klęski żywiołowej. Zgodnie z art. 21 wyżej wspomnianej ustawy, tego rodzaju ograniczenia wolności i praw mogą polegać między innymi na:

  •     zawieszeniu działalności określonych przedsiębiorców czy nakazie lub zakazie prowadzenia działalności gospodarczej określonego rodzaju,
  •     obowiązku opróżnienia lub zabezpieczenia lokali mieszkalnych bądź innych pomieszczeń,
  •     dokonaniu przymusowych rozbiórek i wyburzeń budynków lub innych obiektów budowlanych albo ich części,
  •     nakazie ewakuacji w ustalonym czasie z określonych miejsc, obszarów i obiektów,
  •     nakazie lub zakazie przebywania w określonych miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach,
  •     wykorzystaniu, bez zgody właściciela lub innej osoby uprawnionej, nieruchomości i rzeczy ruchomych i wielu pozostałych wymienionych w ustawie.

Konieczne ograniczenia wolności i praw człowieka i obywatela, w granicach dopuszczonych w rozporządzeniu Rady Ministrów dotyczącym stanu klęski żywiołowej, będą wprowadzane w zależności od sytuacji w ramach kompetencji wójta (burmistrza, prezydenta miasta) czy starosty albo ich pełnomocników w drodze zarządzenia albo decyzji. Natomiast wojewoda albo pełnomocnik będzie nakładał ograniczenia w drodze rozporządzenia albo decyzji. Powyższe procedury podlegają w razie konieczności weryfikacji przed odpowiednimi organami wyższych instancji (odpowiednio wojewody lub właściwego ministra).

Te wyżej wymienione ograniczenia w sposób bezpośredni dotyczą właścicieli, zarządców oraz użytkowników obiektów budowlanych. Oznacza to, że w wszystkie wymienione w ustawie Prawo budowlane obowiązki mogą zostać rozszerzone. Należy pamiętać, że w razie uchylania się od ich wykonania, powinności te będą bezwzględnie egzekwowane, a brak współpracy podmiotów odpowiedzialnych – ukarane. Zgodnie z przepisami karnymi zawartymi w art. 27 ustawy o stanie klęski żywiołowej, za niewykonywanie obowiązków wynikających z ustawy grozi kara aresztu albo grzywny, przy czym rozpoznawanie tego rodzaju spraw karnych następować będzie w trybie przepisów o postępowaniu w sprawach o wykroczenia w postępowaniu przyśpieszonym.


Działanie żywiołu

Z punktu widzenia osób odpowiedzialnych za utrzymanie obiektów budowlanych bardziej szczegółowe rozwiązania prawne zostały zawarte w ustawie z dnia 11 sierpnia 2001 r. o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1345 z późn. zm.). Ustawa ta przewiduje szczegółowo tryb postępowania w związku z negatywnym działaniem żywiołu, bez względu na to, czy ma to miejsce w powiązaniu z wprowadzeniem stanu klęski żywiołowej na danym obszarze czy nie. W art. 2 ustawa wskazuje, że Prezes Rady Ministrów na podstawie danych przekazywanych przez właściwych wojewodów w drodze rozporządzenia określa gminy lub miejscowości, w których stosuje się szczególne zasady odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych. Rozporządzenie takie jest wydawane przy uwzględnieniu rodzaj żywiołu oraz skutków jego działania. Tak wprowadzone procedury mogą zostać wykorzystywane przez okres nie dłuższy niż 24 miesiące. Taki akt prawny może także wprowadzać szczególne zasady zagospodarowania terenów oraz zasady i tryb nabywania nieruchomości, w związku z osunięciem ziemi, o czym będzie mowa w dalszej części opracowania. Należy pamiętać, że do wszystkich działań podmiotów odpowiedzialnych za obiekty budowlane, które nie mieszczą się w zakresie określonym w regulacjach powyższej ustawy zastosowanie będą miały przepisy ustawy Prawo budowlane.

uwaga!

Prezes Rady Ministrów na podstawie danych przekazywanych przez właściwych wojewodów w drodze rozporządzenia określa gminy lub miejscowości, w których stosuje się szczególne zasady odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych.

Definicje robót budowlanych zawartych w ustawie o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu są odmienne od tych przyjętych w ustawie Prawo budowlane. Zgodnie z definicją przyjętą w art. 4 pkt 1, odbudową obiektu zniszczonego w wyniku działania żywiołu będą roboty budowlane polegające na odtworzeniu obiektu budowlanego w całości lub w części:

  •     o wymiarach obiektu zniszczonego lub uszkodzonego – w dotychczasowym miejscu,
  •     o wymiarach obiektu zniszczonego lub uszkodzonego albo o innych wymiarach – na terenie tej samej gminy w innym miejscu wskazanym w miejscowym planie odbudowy, miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu.

Podkreślić trzeba, iż przepisy dopuszczają stosowanie wyrobów budowlanych innych niż użyto w stanie pierwotnym podczas wznoszenia obiektu, a przedmiotowe rozwiązania mają także zastosowanie w stosunku do urządzeń budowlanych związanych z obiektem budowlanym, o których mowa w art. 3 pkt 9 ustawy Prawo budowlane (czyli do urządzeń technicznych związanych z obiektem budowlanym, zapewniających możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, takich jak przyłącza i urządzenia instalacyjne, w tym służące oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków, a także przejazdy, ogrodzenia, place postojowe i place pod śmietniki).

W ustawie o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek wskazane zostały procedury, które powinny zostać przeprowadzone przed przystąpieniem do właściwych robót budowlanych mających na celu usunięcie skutków działania negatywnych, destrukcyjnych czynników zewnętrznych. Odformalizowane zostało wykonywanie remontu uszkodzonych w wyniku działania żywiołu obiektów liniowych (z wyjątkiem linii kolejowych), budowli regulacyjnych na wodach oraz urządzeń wodnych. W przypadku obiektów budowlanych kubaturowych zasada ta dotyczy obiektów budowlanych o kubaturze mniejszej niż 1000 m3 i nie wyższych niż 12 m nad poziomem terenu oraz innych obiektów budowlanych wymienionych w art. 29 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, czyli tych zwolnionych z obowiązku uzyskania decyzji pozwolenia na budowę.

uwaga!

W ustawie o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek wskazane zostały procedury, które powinny zostać przeprowadzone przed przystąpieniem do właściwych robót budowlanych mających na celu usunięcie skutków działania negatywnych, destrukcyjnych czynników zewnętrznych.


Złagodzone przepisy dotyczą kolejnej grupy obiektów budowlanych, dla których należy dokonać zgłoszenia robót właściwemu organowi administracji architektoniczno-budowlanej. W dyspozycjach ustawy w art. 7 określono, że nie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę, przy równoczesnym obowiązku dokonania zgłoszenia, odbudowa zniszczonych w wyniku działania żywiołu obiektów liniowych, z wyjątkiem linii kolejowych o znaczeniu państwowym, określonych na podstawie ustawy o transporcie kolejowym oraz obiektów budowlanych o kubaturze mniejszej niż 1000 m3 i nie wyższych niż 12 m nad poziomem terenu (z wyjątkiem obiektów gospodarczych i składowych, usytuowanych na działkach siedliskowych, których odbudowa jest odformalizowana). Bez dodatkowych formalności można także odbudować budowle regulacyjne na wodach oraz urządzenia wodne. Wyjątek od wyżej sformułowanej reguły stanowią roboty budowlane, które należy przeprowadzić w ramach odbudowy obiektów budowlanych wpisanych do rejestru zabytków lub znajdujących się na terenach Pomników Zagłady lub ich stref ochronnych, o których mowa w ustawie z dnia 7 maja 1999 r. o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady (Dz. U. z 2015 r., poz. 2120), które wymagają uzyskania pozwolenia na budowę.

W dalszej części artykułu został szczegółowo opisany tok postępowania dla poszczególnych postępowań przewidzianych w ustawie o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu.

Procedury i dokumentacja związana z dokonaniem zgłoszenia odbudowy właściwemu organowi administracji architektoniczno-budowlanej

Zgodnie z art. 8 ustawy, w zgłoszeniu robót związanych z odbudową obiektu należy jednoznacznie określić zakres i sposób wykonania robót budowlanych oraz termin ich rozpoczęcia. Do przedmiotowego zgłoszenia dołącza się, w zależności od koniecznych do wykonania robót, odpowiednie szkice lub rysunki. W razie złożenia niekompletnego zgłoszenia, właściwy organ administracji architektoniczno-budowlanej nakłada, w drodze postanowienia, na zgłaszającego obowiązek uzupełnienia brakujących dokumentów w określonym terminie. Jeżeli zgłoszenie nie zostanie uzupełnione zgodnie z powyższym postanowieniem, czyli w sytuacji nieuzupełnienia tych dokumentów, organ wydaje sprzeciw w drodze decyzji.

Należy podkreślić, że do zgłoszenia odbudowy obiektu budowlanego, o wymiarach obiektu zniszczonego lub uszkodzonego albo o innych wymiarach – na terenie tej samej gminy, jednakże w innym miejscu wskazanym w miejscowym planie odbudowy, miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w miejsce szkicu lub rysunku dołącza się projekt budowlany sporządzony w sposób, który nie narusza ustaleń aktów prawa miejscowego.

W szczególnych sytuacjach właściwy organ administracji architektoniczno-budowlanej może nałożyć, w drodze decyzji, obowiązek uzyskania pozwolenia na budowę określonego obiektu budowlanego lub wykonanie określonych robót budowlanych objętych obowiązkiem zgłoszenia. Taką procedurę organ będzie mógł zastosować w przypadku, gdy realizacja może naruszać ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, inne przepisy prawa lub spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia. Wśród szczególnych warunków ustawa wymienia także pogorszenie stanu środowiska lub dóbr kultury czy warunków zdrowotno-sanitarnych oraz wprowadzenie, utrwalenie albo zwiększenie ograniczeń lub uciążliwości dla terenów sąsiednich. Podobny tryb postępowania określiły regulacje art. 8 ust. 2a w przypadku obiektu wymagającego przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko oraz mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000.

Zgłoszenia robót polegających na odbudowie dokonuje się przed zamierzonym terminem rozpoczęcia robót budowlanych. Do wykonania przewidzianych w zgłoszeniu czynności można przystąpić, jeżeli w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia właściwy organ administracji architektoniczno-budowlanej nie sprzeciwił się odbudowie w drodze decyzji.

Dyspozycje ustawowe dotyczące odbudowy stosuje się odpowiednio również do zgłoszenia rozbiórek objętych, na podstawie regulacji ustawy Prawo budowlane, obowiązkiem uzyskania pozwolenia na budowę albo dokonania zgłoszenia.

Dokumentacja niezbędna przy złożeniu stosownego wniosku dla uzyskania decyzji pozwolenia na budowę i dalsze czynności administracyjne

W sytuacji gdy niezbędne jest uzyskanie decyzji o pozwoleniu na budowę konieczne będzie złożenie stosowanego wniosku. Na podstawie art. 9 ustawy do przedmiotowego wniosku o pozwolenie na budowę, który będzie dotyczył obiektu budowlanego zniszczonego w wyniku działania żywiołu należy dołączyć projekt architektoniczno-budowlany (sporządzony przez osobę posiadającą stosowne uprawnienia budowlane do projektowania) oraz szkic usytuowania obiektu sporządzone w sposób, który nie narusza ustaleń aktów prawa miejscowego.
Natomiast do wniosku o pozwolenie na rozbiórkę obiektu budowlanego dołącza się:

  •     zgodę właściciela obiektu,
  •     szkic usytuowania obiektu,
  •     opis zakresu i sposobu prowadzenia robót rozbiórkowych,
  •     opis sposobu zapewnienia bezpieczeństwa ludzi i mienia,
  •     w zależności od potrzeb, projekt rozbiórki obiektu.

Co niezwykle istotne z punktu widzenia koniecznych do uzyskania uzgodnień, należy przyjąć, że odbudowa obiektu budowlanego, o wymiarach obiektu zniszczonego lub uszkodzonego – w dotychczasowym miejscu, nie jest przedsięwzięciem mogącym znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2020 r., poz. 283 z późn. zm.), o ile zachowane są parametry techniczne określone projektem budowlanym lub inną dokumentacją techniczną, dotyczące zniszczonego lub uszkodzonego obiektu.

W odróżnieniu od postępowania administracyjnego w sprawie uzyskania pozwolenia na budowę w normalnym trybie, w razie niszczącego działania żywiołu przy właściwym organie administracji architektoniczno-budowlanej działa, powołany przez ten organ, Zespół Opiniowania Dokumentacji, w skład którego wchodzi po jednym przedstawicielu właściwych miejscowo organów Nadzoru Budowlanego, Inspekcji Sanitarnej, Inspekcji Ochrony Środowiska, Państwowej Inspekcji Pracy, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Ochrony Zabytków, administracji geodezyjnej i kartograficznej oraz Nadzoru Górniczego, na terenach górniczych. Zespół specjalistów w takim składzie opiniuje projekty architektoniczno-budowlane i zgłoszenia, w zakresie określonym w odrębnych przepisach. Uzgodnienia poczynione przez Zespół Opiniowania Dokumentacji mają wpływ na dalszy tok postępowania właściwego organu administracji architektoniczno-budowlanej.

ważne!

W odróżnieniu od postępowania administracyjnego w sprawie uzyskania pozwolenia na budowę w normalnym trybie, w razie niszczącego działania żywiołu przy właściwym organie administracji architektoniczno-budowlanej działa, powołany przez ten organ, Zespół Opiniowania Dokumentacji.

Przed wydaniem decyzji o pozwoleniu na budowę w zakresie odbudowy obiektu budowlanego właściwy organ, o którym była mowa wyżej, sprawdza:

  •     zgodność projektu architektoniczno-budowlanego albo projektu budowlanego z ustaleniami aktów prawa miejscowego,
  •     kompletność projektu architektoniczno-budowlanego albo projektu budowlanego,
  •     wykonanie projektu przez osobę posiadającą wymagane uprawnienia budowlane,
  •     posiadanie opinii Zespołu Opiniowania Dokumentacji.

W odróżnieniu od orzeczeń wydawanych na podstawie regulacji ustawy Prawo budowlane, decyzji o pozwoleniu na budowę w zakresie odbudowy obiektu budowlanego nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności, a powyższą decyzję właściwy organ wydaje w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku przez inwestora.

ważne!

W odróżnieniu od orzeczeń wydawanych na podstawie regulacji ustawy Prawo budowlane, decyzji o pozwoleniu na budowę w zakresie odbudowy obiektu budowlanego nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności, a powyższą decyzję właściwy organ wydaje w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku przez inwestora.


Formalności i dokumentacja związana z przystąpieniem do użytkowania odbudowanego obiektu budowlanego

Zgodnie z art. 12 ustawy do użytkowania obiektu budowlanego, na odbudowę którego jest wymagane uzyskanie pozwolenia na budowę lub zgłoszenie, można przystąpić niezwłocznie po zawiadomieniu właściwego organu administracji architektoniczno-budowlanej o zakończeniu odbudowy. Są to procedury odmienne od tych przewidzianych w ustawie Prawo budowlane, gdzie zawiadomienie o zakończeniu inwestycji jest wnoszone do właściwego organu nadzoru budowlanego. W tym wypadku organ ten został pominięty i ma on jedynie wpływ na ustalenia poczynione podczas pracy w ramach Zespołu Opiniowania Dokumentacji. Do zawiadomienia o zakończeniu odbudowy realizowanej na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę inwestor zobowiązany jest dołączyć:

  •     oryginał Dziennika budowy,
  •     oświadczenie kierownika budowy o zgodności wykonanej odbudowy obiektu budowlanego z projektem architektoniczno-budowlanym, przepisami i obowiązującymi Polskimi Normami,
  •     protokoły badań i sprawdzeń,
  •     powykonawczą inwentaryzację geodezyjną.

Szczególne procedury administracyjne przewidziane dla obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku osunięcia ziemi

Odrębne zasady postępowania zostały określone w ustawie o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu w stosunku do odbudowy obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku osunięcia ziemi. Dyspozycje te zostały znajdują się w przepisach ustawy w art. 13a do art. 13i. Ze względu na specyfikę zdarzenia polegającego na osunięciu się ziemi na obszarze, gdzie miało ono miejsce, należy wdrożyć właściwe działania, które ustrzegą lokalną społeczność przed dalszym niebezpieczeństwem i pozwolą na zminimalizowanie strat w obrębie naruszonych nieruchomości.

uwaga!

Odrębne zasady postępowania zostały określone w ustawie o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu w stosunku do odbudowy obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku osunięcia ziemi.


W sytuacji wystąpienia osunięcia ziemi zbiera się rada gminy w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów określającego gminy lub miejscowości, w których stosuje się szczególne zasady zagospodarowania terenów oraz zasady i tryb nabywania nieruchomości, w związku z osunięciem ziemi. W celu zapewnienia bezpieczeństwa ludzi lub mienia, w drodze aktu prawa miejscowego, wyznaczane są obszary, na których nastąpiło zniszczenie lub uszkodzenie obiektów budowlanych w wyniku osunięcia ziemi i na których odbudowa obiektów budowlanych odbywa się na szczególnych warunkach.

uwaga!

W celu zapewnienia bezpieczeństwa ludzi lub mienia, w drodze aktu prawa miejscowego, wyznaczane są obszary, na których nastąpiło zniszczenie lub uszkodzenie obiektów budowlanych w wyniku osunięcia ziemi i na których odbudowa obiektów budowlanych odbywa się na szczególnych warunkach.

Zgodnie z art. 13a ust. 2 ustawy, na obszarach wyznaczonych przez radę gminy, odbudowa obiektów budowlanych może nastąpić wyłącznie po:

  •     trwałym ustabilizowaniu terenu z zastosowaniem odpowiednich metod technicznych ustalonych w projekcie geotechnicznym dla skomplikowanych warunków gruntowych trzeciej kategorii geotechnicznej, w rozumieniu przepisów w sprawie ustalenia geotechnicznych warunków posadowienia obiektów budowlanych oraz
  •     uzyskaniu pozwolenia na budowę.

Należy pamiętać, że w takiej sytuacji do wniosku o wydanie pozwolenia na budowę należy również dołączyć wyniki badań geologiczno-inżynierskich oraz geotechniczne warunki posadowienia obiektu budowlanego.

Nie bez znaczenia jest fakt, czy dla zniszczonych terenów starosta prowadził obserwację terenów zagrożonych ruchami masowymi ziemi oraz terenów, na których występują te ruchy, a także rejestr zawierający informacje o tych terenach, co wynika z art. 110a ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1396 z późn. zm.). Jeżeli nie, wówczas wójt, burmistrz albo prezydent miasta występuje do starosty z wnioskiem o wpisanie tego terenu do rejestru, co starosta powinien uczynić w terminie 7 dni od dnia złożenia takiego wniosku. W związku z powyższym rada gminy w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów, na obszarach wpisanych do powyższego rejestru, może na wniosek wójta, burmistrza albo prezydenta miasta wyznaczyć, w drodze aktu prawa miejscowego, obszar, na którym obowiązuje zakaz budowy nowych budynków, odbudowy oraz rozbudowy, przebudowy i nadbudowy istniejących budynków, kierując się potrzebą zapewnienia bezpieczeństwa ludzi i mienia. Co oczywiste będzie się to wiązało ze znacznymi niedogodnościami bądź z pozbawieniem wcześniej nabytych praw właścicieli przedmiotowych nieruchomości. W ustawie przewidziano takie negatywne konsekwencje. W art. 13c ust. 2 zostało podniesione, że jeżeli w związku z wejściem w życie aktu prawa miejscowego, który wcześniej opisano, korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe bądź istotnie ograniczone, właściciel albo użytkownik wieczysty może żądać od gminy odszkodowania za poniesioną szkodę albo wykupu nieruchomości lub jej części. Przepisy ustawy wprowadziły terminy wykonania obowiązku wynikającego z roszczeń. Ustalono termin sześciu miesięcy od dnia złożenia wniosku, chyba że strony postanowią inaczej. Co istotne, w sytuacji opóźnienia w wypłacie odszkodowania lub wykupie nieruchomości – właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu nieruchomości przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie, a ewentualne spory w przedmiotowych sprawach rozstrzygają sądy powszechne. Do zapłaty odszkodowania albo wykupu nieruchomości lub jej części obowiązana jest gmina, a organem właściwym jest wójt, burmistrz albo prezydent miasta.

Władający nieruchomościami, które w sposób pośredni zostały dotknięte skutkami osunięcia się ziemi, także mogą szukać pomocy w organach samorządowych. W celu umożliwienia odbudowy na obszarach innych niż objęte wyżej wymienionymi aktami prawa miejscowego, rada gminy może uchwalić miejscowy plan odbudowy obiektów budowlanych obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku osunięcia ziemi. Akt ten zwany miejscowym planem odbudowy także będzie zaliczany do aktów prawa miejscowego. Projekt miejscowego planu odbudowy sporządza wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Taki projekt będzie zawierał część tekstową i graficzną. Moduł graficzny planu przedstawia się na kopii mapy zasadniczej lub w przypadku jej braku, na kopii mapy ewidencyjnej, przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, w skali odpowiedniej dla zobrazowania struktury własnościowej terenu. Dyspozycje art. 13d ust. 3 ustawy o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek szczegółowo wskazują, iż taki miejscowy plan odbudowy określać powinien granice zewnętrzne gruntów przeznaczonych do odbudowy obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku osunięcia ziemi oraz precyzyjnie ustalać:

  •     przeznaczenie terenu,
  •     zasady i warunki wydzielania nowych działek budowlanych,
  •     sposób zagospodarowania i warunki zabudowy terenu,
  •     linie zabudowy, gabaryty obiektów budowlanych i wskaźniki intensywności zabudowy,
  •     zasady przebudowy lub budowy obiektów liniowych, które należą do zadań własnych gminy,
  •     sposób zaopatrzenia w wodę i energię elektryczną oraz odprowadzania ścieków,
  •     zasady ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu kulturowego.

Należy podkreślić, że właściwy organ występuje o opinię w sprawie projektu miejscowego planu odbudowy do odpowiednich organów państwowych m.in. wojewódzkiego konserwatora zabytków, organu do spraw ochrony przyrody, organu nadzoru górniczego, wojewody, marszałka województwa oraz starosty itd. Powyższe organy są obowiązane do wyrażenia opinii w sprawie projektu miejscowego planu odbudowy w stosownym terminie od dnia doręczenia im projektu, przy czym nieprzedstawienie opinii w terminie oznacza brak uwag i zastrzeżeń do projektu. Po takim zaopiniowaniu projektu miejscowego planu odbudowy wójt, burmistrz albo prezydent miasta wykłada go do wglądu w siedzibie gminy na okres 21 dni, a zainteresowani mogą składać uwagi i wnioski do projektu w okresie jego wyłożenia do wglądu. Rada gminy uchwala miejscowy plan odbudowy po przejściu powyższych procedur. Tak podjętą uchwałę właściwy organ przedstawia wojewodzie wraz z załącznikami oraz dokumentacją prac planistycznych, w celu oceny zgodności z przepisami prawa uchwały w sprawie miejscowego planu odbudowy i procedury jego sporządzenia.

uwaga!

Z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, właścicielowi, użytkownikowi wieczystemu lub osobie, której przysługuje ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między wójtem, burmistrzem albo prezydentem miasta a dotychczasowym właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługuje inne prawo rzeczowe do nieruchomości.

Zgodnie z art. 13f ustawy, po wejściu w życie miejscowego planu odbudowy wójt, burmistrz albo prezydent miasta przekazuje właściwemu miejscowo staroście wykaz nieruchomości objętych miejscowym planem odbudowy, w odniesieniu do których istnieje konieczność wywłaszczenia na rzecz gminy w celu realizacji miejscowego planu odbudowy. Na tej podstawie starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej wydaje decyzję o wywłaszczeniu nieruchomości. Decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości stanowi podstawę do dokonania wpisów w księdze wieczystej i w katastrze nieruchomości oraz zatwierdza się podział nieruchomości. Granice terenu objętego miejscowym planem odbudowy stanowią linie podziału nieruchomości. Jak już wcześniej wspomniano, z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, właścicielowi, użytkownikowi wieczystemu lub osobie, której przysługuje ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między wójtem, burmistrzem albo prezydentem miasta a dotychczasowym właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługuje inne prawo rzeczowe do nieruchomości. Rokowania podejmuje się niezwłocznie po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej. Z rokowań sporządza się protokół w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Do zapłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości obowiązana jest gmina. Jeżeli ma miejsce inna forma władania nieruchomością, to najem, dzierżawa lub użyczenie oraz trwały zarząd nieruchomości wygasają z upływem miesiąca, licząc od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna.

uwaga!

Do zapłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości obowiązana jest gmina.

W kolejnych regulacjach art. 13g i art. 13h ustawy o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu rozwiązano także kwestie zbywania lub oddawania w użytkowanie nieruchomości objętych miejscowym planem odbudowy oraz zamiany nieruchomości objętych aktami prawa miejscowego wydanymi na podstawie ustawy na nieruchomości gminne.

W regulacjach podniesiono też aspekt równoległego funkcjonowania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i aktów prawa miejscowego przyjętych na podstawie przepisów powyższej ustawy. W art. 13i ustawy przyjęta została zasada, że z dniem wejścia w życie aktu prawa miejscowego w związku z osunięciem się ziemi, na obszarach w nim wyznaczonych nie stosuje się ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w zakresie sprzecznym z tym aktem.

uwaga!

Z dniem wejścia w życie aktu prawa miejscowego w związku z osunięciem się ziemi, na obszarach w nim wyznaczonych nie stosuje się ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w zakresie sprzecznym z tym aktem.

 


Podsumowanie

Z wyżej przeprowadzonej analizy wynika, że wprowadzenie stanu klęski żywiołowej będzie dotyczyło wszystkich dziedzin funkcjonowania społecznego, z ograniczeniem wolności i swobód obywatelskich włącznie. Jest rozwiązaniem ostatecznym i do tej pory w historii Polski, pomimo wielu tragicznych wydarzeń, które miały miejsce od dnia wprowadzenia tego rodzaju przepisów, żaden rząd nie zdecydował się na ich zastosowanie. Natomiast przepisy ustawy o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu były już wielokrotnie używane. Jest to podyktowane koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz środowiska na terenach dotkniętych skutkami działania żywiołu, a także koniecznością wsparcia osób, które zostały poszkodowane w czasie tych tragicznych w skutkach zdarzeń. Obecnie aktem obowiązującym jest rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 2018 r. w sprawie gmin poszkodowanych w wyniku działania żywiołu w lipcu 2018 r., w których stosuje się szczególne zasady odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2298). Powyższe rozporządzenie określiło gminy w województwie małopolskim, w których stosuje się szczególne zasady odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu. Są to gminy Kamienica i Ochotnica Dolna. Funkcjonują również miejscowe plany odbudowy na takich obszarach jak gmina Tuchów (Uchwała Nr VI/51/2011 Rady Miejskiej w Tuchowie z dnia 30 marca 2011 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu odbudowy obiektów budowlanych dla Gminy Tuchów) czy sołectwo Rudnik w gminie Dobczyce (Uchwała Nr XXV/194/2012 Rady Miejskiej w Dobczycach z dnia 30 maja 2012 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu odbudowy na terenie sołectwa Rudnik w gminie Dobczyce), opublikowane w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego (odpowiednio w Dz. U. Małop. z 2011 r. Nr 218, poz. 1781; zm.: Dz. U. Małop. z 2016 r. poz. 6741 oraz Dz. U. Małop. z 2012 r. poz. 3149).

Mając na uwadze powyższe, niewątpliwie ważniejszym i powszechnie stosowanym aktem prawnym będzie ustawa o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek. Z punktu widzenia podmiotów odpowiedzialnych za obiekty budowlane będzie ona niezwykle istotna w razie wystąpienia niebezpiecznych zjawisk, takich jak powódź, wichura czy osuwisko ziemi. Konkretyzuje ona działania ze strony osób, które będą musiały uporać się z problemem remontu, odbudowy lub rozbiórki obiektu, który uległ destrukcyjnym działaniom czynników zewnętrznych, a także daje szczegółowe wytyczne do ubiegania się o ewentualne odszkodowania w razie osunięcia się ziemi.

Ustawa o stanie klęski żywiołowej jest bardziej ogólna, a procedury w niej przewidziane bardzo restrykcyjne. Obecnie jest ona szczegółowo analizowana  przez wiele podmiotów i z pewnością warto zaznajomić się z jej dyspozycjami. Należy tylko mieć nadzieję, że sytuacja w kraju ustabilizuje się i nie będzie konieczności wprowadzania przewidzianych w niej obostrzeń.

 

Bibliografia:

 

  •     Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1186 z późn. zm.).
  •     Ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1897).
  •     Ustawa z dnia 11 sierpnia 2001 r. o szczególnych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1345 z późn. zm.).
  •     Ustawa z dnia 7 maja 1999 r. o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady (Dz. U. z 2015 r. poz. 2120).
  •     Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2020 r., poz. 283 z późn. zm.)
  •     Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1396 z późn.zm.).
  •     Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 5 grudnia 2018 r. w sprawie gmin poszkodowanych w wyniku działania żywiołu w lipcu 2018 r., w których stosuje się szczególne zasady odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2298).
  •     Uchwała Nr VI/51/2011 Rady Miejskiej w Tuchowie z dnia 30 marca 2011 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu odbudowy obiektów budowlanych dla Gminy Tuchów (Dz. U. Małop. z 2011 r. Nr 218, poz. 1781; zm.: Dz. U. Małop. z 2016 r. poz. 6741).
  •     Uchwała Nr XXV/194/2012 Rady Miejskiej w Dobczycach z dnia 30 maja 2012 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu odbudowy na terenie sołectwa Rudnik w gminie Dobczyce (Dz. U. Małop. z 2012 r. poz. 3149).

Przypisy