Dołącz do czytelników
Brak wyników

Aktualności

29 marca 2022

Zagubienie KOB i dokumentacji

0 197

Przechowywanie dokumentacji obiektu budowlanego oraz książki obiektu budowlanego. Postępowanie w przypadku ich zagubienia lub zniszczenia.

Obiekt budowlany przechodzi różne etapy, w czasie których opracowywana jest najrozmaitsza dokumentacja. Pierwszą jest faza kreowania zamierzenia inwestycyjnego, kiedy opracowywana jest dokumentacja projektowa. Następnie, po przeprowadzeniu odpowiednich procedur administracyjnych – faza budowy, podczas której powstaje dokumentacja budowy. Kolejnym etapem będzie formalne zakończenie budowy i oddanie do użytkowania. Wówczas wykonuje się dokumentację powykonawczą i uzyskuje, jeśli jest to wymagane, decyzję pozwolenia na użytkowanie. Najdłuższym stadium istnienia obiektu budowlanego jest jego eksploatacja. Faza ta charakteryzuje się powstawaniem największej ilości różnorodnych dokumentów, których przechowywanie (wraz z książką obiektu budowlanego – jeśli jest wymagana) jest obowiązkiem osób zarządzających. Byt obiektu budowlanego kończy jego rozbiórka. 

W każdym czasie czy to powstawania czy funkcjonowania obiektu budowlanego mogą mieć miejsce rozliczne wydarzenia. Obiekt może zmieniać właścicieli lub zarządców, mogą mieć miejsce niebezpieczne katastrofy i awarie takie jak pożar, powódź, zniszczenie obiektu lub jego części w wyniku przykładowo wybuchu gazu. Wszystkie te okoliczności mogą być przyczyną zagubienia bądź zniszczenia dokumentacji techniczno-budowlanej danego obiektu budowlanego.

Przedmiotowe opracowanie będzie próbą przedstawienia jak we właściwy sposób gromadzić i archiwizować dokumentację obiektu budowlanego oraz zobrazowania najprostszych dla podmiotów odpowiedzialnych rozwiązań, które można wdrożyć w razie zniszczenia lub zagubienia książki obiektu budowlanego wraz z załącznikami. 

Dokumentacja budowy, powykonawcza i eksploatacyjna obiektu budowlanego

Obowiązek przechowywania dokumentacji obiektu budowlanego został określony w art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1333 z późniejszymi zmianami). Przepis ten stanowi, iż podmiot odpowiedzialny za obiekt budowlany jest obowiązany przechowywać przez okres istnienia obiektu dokumenty, takie jak dokumentacja budowy i powykonawcza, instrukcje dotyczące obiektu i jego wyposażenia, a także decyzje dotyczące obiektu, oraz opracowania projektowe i dokumenty techniczne robót budowlanych wykonywanych w obiekcie w toku jego użytkowania.

Wymienioną wyżej dokumentację należy zarchiwizować w odpowiedni sposób. Zgodnie z art. 64 ustawy dla każdego budynku oraz obiektu budowlanego niebędącego budynkiem, którego projekt jest objęty obowiązkiem sprawdzenia, należy założyć książkę obiektu budowlanego. Jest ona dokumentem przeznaczonym do zapisów dotyczących przeprowadzanych badań i kontroli stanu technicznego, remontów i przebudowy w okresie użytkowania obiektu budowlanego. Dokumentacje techniczno-budowlaną obiektu należy dołączyć jako załączniki do książki obiektu budowlanego, która powinna zostać założona i prowadzona dla prawie każdego obiektu budowlanego z wyłączeniem budynków mieszkalnych jednorodzinnych, obiektów zagrodowych, wzniesionych na zgłoszeniu czy dróg i mostów (dla których prowadzona jest inna dokumentacja przewidziana w przepisach szczególnych). Oprócz dokumentacji związanej z powstawaniem obiektu i oddaniem go do eksploatacji, do książki powinny zostać także dołączone protokoły z kontroli obiektu budowlanego, w tym protokoły z kontroli systemu ogrzewania i systemu klimatyzacji, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 497), oceny i ekspertyzy dotyczące jego stanu technicznego czy świadectwo charakterystyki energetycznej.

Z obowiązujących regulacji ustawowych i dyspozycji stosownych aktów wykonawczych wynika, że osoba odpowiedzialna ma obowiązek prowadzenia książki obiektu budowlanego oraz przechowywania dokumentów, do których będzie się zaliczać :

  • dokumentacja zakończenia budowy i pozwolenia na użytkowanie,
  • dokumentacja budowy, w tym decyzja pozwolenia na budowę z projektem budowlanym,
  • dokumentacja powykonawcza, 
  • świadectwo charakterystyki energetycznej budynku,
  • instrukcje obsługi i eksploatacji obiektu, instalacji i urządzeń,
  • protokoły okresowych kontroli stanu technicznego obiektu,
  • protokoły okresowych kontroli stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu,
  • opracowania techniczne dotyczące obiektu – ekspertyzy, badania techniczne, dokumentacja techniczna i inne opracowania dotyczące obiektu,
  • dokumentacja techniczna dotycząca remontów obiektu,
  • protokoły awarii i katastrof obiektu,
  • dokumenty pozwolenia na zmianę sposobu użytkowania obiektu,
  • inne projekty, szkice i opracowania związane z obiektem budowlanym i jego użytkowaniem np. dokumentacja zgłoszenia robót, projekty nadbudowy, rozbudowy, przebudowy i decyzje pozwolenia na budowę dla tych inwestycji.

Jak wcześniej wspomniano, dokumenty, o których wyżej mowa powstają na różnych etapach istnienia obiektu budowlanego. Każdy z nich ma inną rolę i jego powstanie regulują odrębne regulacje prawne.

Dokumentacja etapu budowy obiektu budowlanego

Zgodnie z art. 3 pkt 13, do dokumentacji budowy będą zaliczane pozwolenie na budowę wraz z załączonym projektem budowlanym, dziennik budowy, protokoły odbiorów częściowych i końcowych, w miarę potrzeby, rysunki i opisy służące realizacji obiektu, operaty geodezyjne i książkę obmiarów, a w przypadku realizacji obiektów metodą montażu - także dziennik montażu.

 

  1. Projekt budowlany

Pierwszy etap powstawania obiektu budowlanego to opracowanie projektu budowlanego, który został określony w przepisach jako podstawa do wydania pozwolenia na budowę (po spełnieniu przez inwestora wszystkich pozostałych wymagań formalnych związanych z procesem uzyskiwania decyzji). Wymagania co do projektu zostały scharakteryzowane w rozporządzeniu Ministra Rozwoju z dnia 11 września 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1609 z późniejszymi zmianami). 

Po za samym projektem budowlanym, na etapie projektowania niejednokrotnie powstają także inne opracowania uzupełniające takie jak projekt wykonawczy, szczegółowe opracowania technologiczne itp. Na podstawie powyższej dokumentacji prowadzane są później roboty budowlane.

  1. Decyzja pozwolenia na budowę

Pozwolenie na budowę – zgodnie z art. 3 pkt. 12 Prawa budowlanego, należy przez to rozumieć decyzję administracyjną zezwalającą na rozpoczęcie i prowadzenie budowy lub wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu budowlanego.

Decyzja pozwolenia na budowę jest wydawana przez właściwy miejscowo dla danej inwestycji organ administracji samorządowej (starostę, prezydenta miasta, wojewodę), po złożeniu stosownego wniosku do organu administracji architektoniczno – budowlanej, na podstawie stosownego projektu budowlanego. 

  1. Dziennik budowy

Dziennik budowy został zdefiniowany w art. 45 ust. 2 ustawy Prawo budowlane jako urzędowy dokument przebiegu robót budowlanych oraz zdarzeń i okoliczności zachodzących w toku wykonywania robót. W rozporządzeniu Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 6 września 2021 r. w sprawie prowadzenia dzienników budowy, montażu i rozbiórki (Dz. U. z 2021 r., poz. 1686) doprecyzowano powyższy przepis w  § 2, który wskazuje, że dziennik prowadzi się w taki sposób, aby z zawartych w nim wpisów wynikała kolejność zdarzeń i okoliczności zachodzących w toku wykonywania robót budowlanych i mających znaczenie przy ocenie technicznej prawidłowości wykonywania budowy, montażu lub rozbiórki. 

Dziennik budowy stanowi więc nie tylko poświadczenie realizacji robót budowlanych wykonywanych podczas budowy obiektu, ale również jest swego rodzaju kroniką najistotniejszych zdarzeń mających miejsce na placu budowy od dnia pierwszego do ostatniego wpisu.

  1. Dziennik montażu (przy realizacji obiektu metodą montażu)

Dziennik montażu to nic innego jak dziennik budowy prowadzony podczas wznoszenia obiektu lub jego części metodą montażu. Jeśli podczas realizacji przedsięwzięcia budowlanego dziennik montażu jest zakładany osobno, oprócz głównego dziennika budowy, fakt ten należy odnotować w dzienniku budowy, a dziennik montażu staje się w tym momencie załącznikiem do głównego dziennika budowy.

  1. Rysunki i opisy służące realizacji obiektu

Rysunki i opisy służące realizacji budowlanego zamierzenia inwestycyjnego mogą mieć formę projektu wykonawczego lub odrębnych opracowań szczegółowych, na podstawie których wykonawca przeprowadza roboty budowlane. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 2 września 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-użytkowego (tekst jednolity z dnia 10 maja 2013 r. (tekst   jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 1129) dokładnie określiło w §5 wymagania dotyczące projektu wykonawczego. W ust. 1 ogólnie wskazano, iż projekty wykonawcze powinny uzupełniać i uszczegóławiać projekt budowlany w zakresie i stopniu dokładności niezbędnym do sporządzenia przedmiaru robót, kosztorysu inwestorskiego, przygotowania oferty przez wykonawcę i realizacji robót budowlanych. Oznacza to, że projekt wykonawczy nie jest projektem architektoniczno-budowlanym, na podstawie którego inwestor otrzymuje decyzję pozwolenia na budowę, nie jest też projektem technicznym, a dokumentacją szczegółową umożliwiającą przygotowanie i realizację budowy obiektu. W dyspozycjach §5 ust. 2 i 3 przedmiotowego rozporządzenia doprecyzowano ich zawartość i zakres przedmiotowy: Projekty wykonawcze zawierają rysunki w skali uwzględniającej specyfikę zamawianych robót i zastosowanych skal rysunków w projekcie budowlanym wraz z wyjaśnieniami opisowymi, które dotyczą:

 1)  części obiektu,

 2)  rozwiązań budowlano-konstrukcyjnych i materiałowych,

 3)  detali architektonicznych oraz urządzeń budowlanych,

 4)  instalacji i wyposażenia technicznego

 - których odzwierciedlenie na rysunkach projektu budowlanego nie jest wystarczające dla potrzeb, o których mowa w ust. 1 [tj. do sporządzenia przedmiaru robót, kosztorysu inwestorskiego, przygotowania oferty przez wykonawcę i realizacji robót budowlanych – przyp. autora].

Zgodnie z ust.3 Projekty wykonawcze, w zależności od zakresu i rodzaju robót budowlanych stanowiących przedmiot zamówienia, dotyczą:

 1)  przygotowania terenu pod budowę;

 2)  robót budowlanych w zakresie wznoszenia kompletnych obiektów budowlanych lub ich części oraz robót w zakresie inżynierii lądowej i wodnej, włącznie z robotami wykończeniowymi w zakresie obiektów budowlanych;

 3)  robót w zakresie instalacji budowlanych;

 4)  robót związanych z zagospodarowaniem terenu.

Projekt budowlany, nawet szczególna jego część jaką jest projekt techniczny, ze względu na swoją rolę nie może zawierać wszystkich szczegółów, gdyż byłby opracowaniem zbyt obszernym i dokładna jego analiza w postępowaniu administracyjnym kończącym się wydaniem pozwolenia na budowę czy pozwolenia na użytkowanie byłaby bardzo utrudniona. Tym samym zawartość projektu wykonawczego powinna być bardziej dokładna i zawierać wszystkie informacje niezbędne dla wykonawcy robót. Jednak zgodnie z przepisami wymagania dotyczące formy projektów wykonawczych przyjmuje się odpowiednio jak dla projektu budowlanego. Oznacza to, iż dokumentacja budowy musi być jednolita, aby była czytelna i przejrzysta, stąd wymóg jednorodności projektów budowlanego i wykonawczego.

  1. Dokumentacja geodezyjna

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 2052 z późniejszymi zmianami), w art. 2 ust. 2a czynności geodezyjne na potrzeby budownictwa definiuje jako wykonywanie geodezyjnych pomiarów sytuacyjnych i wysokościowych podczas projektowania, budowy, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych, w szczególności związanych z opracowaniem mapy do celów projektowych, wytyczeniem obiektów budowlanych w terenie, geodezyjną inwentaryzacją powykonawczą obiektów budowlanych, geodezyjną obsługą budowy i montażu obiektów budowlanych oraz pomiarami przemieszczeń i odkształceń obiektów budowlanych, skutkujących sporządzeniem dokumentacji geodezyjnej. Powstała tak dokumentacja będzie wykorzystywana na różnych etapach budowy, ponadto będzie ona niezbędna dla formalnego zakończenia procesu budowlanego. Dokumentem będącym obowiązkowym załącznikiem do dokumentacji odbiorowej jest geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza obiektu budowlanego. Zgodnie z art. 2 ust. 7b ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne przeprowadzenie takiej inwentaryzacji to wykonanie pomiarów sytuacyjnych i wysokościowych mających na celu zebranie aktualnych danych o przestrzennym rozmieszczeniu elementów zagospodarowania terenu objętego zamierzeniem budowlanym i sporządzenie dokumentacji geodezyjnej zawierającej wyniki tych pomiarów, w tym mapę opatrzoną klauzulą urzędową, stanowiącą potwierdzenie przyjęcia do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego zbiorów danych lub dokumentów, w oparciu o które mapa ta została sporządzona, albo oświadczenie wykonawcy prac geodezyjnych o uzyskaniu pozytywnego wyniku weryfikacji.

  1. Książka obmiarów

Książka obmiarów jest kluczowym dokumentem, stanowiącym podstawę do rozliczania i sprawdzania wykonanych robót budowlanych. Obmiar robót jest to obliczenie ilości wykonanych robót budowlanych na podstawie pomiarów w terenie, które wpisywane są do książki obmiarów. Na bazie wyników obmiaru robót wykonawca opracowuje kosztorys powykonawczy lub zamienny, który później stanie się podstawą do rozliczenia wykonanych robót. 

  1. Protokoły odbiorów częściowych i końcowych

Odbioru poszczególnych etapów inwestycji dokonuje się po zakończeniu przez wykonawcę części lub całości robót budowlanych w celu stwierdzenia, czy zostały one prawidłowo wykonane, bez wad i w odpowiednim zakresie. Czynności odbiorowe mają ponadto za zadanie weryfikację zgodności z umową i dokumentacją techniczną. Poszczególne fazy realizacji zamierzenia budowlanego będą poddane odbiorom częściowym. Następuje on po zakończeniu pewnego etapu inwestycji, a najlepszym przykładem mogą tutaj być odbiory robót tzw. zanikowych (np. odbiór fundamentów przed ich zasypaniem i dalszym wznoszeniem obiektu). Ma to znaczenie w związku z tym, iż na późniejszym etapie budowy nie byłoby możliwe sprawdzenie tych elementów ze względu na trudny lub wręcz niemożliwy do nich dostęp. Natomiast odbiór końcowy jest zespołem czynności sprawdzających wykonanie wszystkich robót budowlanych przewidzianych w dokumentacji projektowej po ich całkowitym zakończeniu. Każdy odbiór, bez względu na to czy jest to odbiór częściowy czy końcowy, powinien zostać udokumentowany stosownym protokołem, w formie pisemnej. W takim protokole powinny zostać zawarte informacje o ilości i jakości wykonanych robót oraz ewentualne uwagi dotyczące wad, braków i nieprawidłowości z ustalonymi terminami ich usunięcia. W przypadku protokołu końcowego istotną rolę, w sytuacji zgłoszenia jakichkolwiek roszczeń, będą miały zapisy dotyczące dochowania terminów umownych, odszkodowań i kaucji gwarancyjnych.


Dokumentacja powykonawcza

Dokumentację powykonawczą będą stanowiły wcześniej wymienione opracowania, a także dokumentacja projektowa z naniesionymi zmianami, które wyniknęły w czasie budowy. Wszelkie zmiany wprowadzone w toku inwestycji powinny zostać wykazane na kopiach rysunków zaczerpniętych z zatwierdzonego projektu budowlanego, a w razie potrzeby powinny zostać również opatrzone uzupełniającym opisem.

 

Dokumentacja związana z zakończeniem budowy i oddaniem do użytkowania obiektu

Przed przystąpieniem do użytkowania obiektu budowlanego należy zawiadomić właściwy organ nadzoru budowlanego o zakończeniu budowy lub złożyć stosowny wniosek o wydanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. Załącznikami do powyższych zawiadomień lub wniosków są dokumenty wymienione w art. 57 ust. 1 do ust. 3 Prawa budowlanego. Należy podkreślić, że po 19 września 2020 r. katalog dokumentów, które należy dostarczyć do właściwego inspektoratu jest nieco inny niż ten obowiązujący wcześniej. Zestawienie najistotniejszych załączników do zawiadomienia o zakończeniu budowy czy wniosku o wydanie pozwolenia na użytkowanie w obecnym porządku prawnym kształtuje się następująco:

  • oryginał dziennika budowy,
  • projekt techniczny, z uwzględnieniem zmian nieistotnych wprowadzonych w trakcie realizacji inwestycji,
  • oświadczenie kierownika budowy o zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym lub warunkami pozwolenia na budowę oraz przepisami oraz o doprowadzeniu do należytego stanu i porządku terenu budowy, a także - w razie korzystania - drogi, ulicy, sąsiedniej nieruchomości, budynku lub lokalu,
  • oświadczenie o właściwym zagospodarowaniu terenów przyległych, jeżeli eksploatacja wybudowanego obiektu jest uzależniona od ich odpowiedniego zagospodarowania,
  • protokoły badań i sprawdzeń przyłączy i instalacji, zapewniających użytkowanie obiektu budowlanego zgodnie z przeznaczeniem, sporządzone przez osoby posiadające stosowne kwalifikacje lub uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności,
  • protokoły badań i sprawdzeń urządzeń technicznych podlegających sprawdzeniu przez Urząd Dozoru Technicznego oraz decyzje zezwalające na eksploatację powyższych urządzeń technicznych,
  • dokumentacja geodezyjna, zawierającą wyniki geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej wraz z informacją o zgodności usytuowania obiektu budowlanego z projektem zagospodarowania działki lub terenu lub odstępstwach od tego projektu sporządzone przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia zawodowe w dziedzinie geodezji i kartografii,
  • potwierdzenie, zgodnie z odrębnymi przepisami, odbioru wykonanych przyłączy,
  • informację o dokonaniu pomiarów powierzchni użytkowej budynku i poszczególnych lokali mieszkalnych w przypadku budynków mieszkalnych lub z częścią mieszkalną,
  • kopie rysunków wchodzących w skład zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego, z naniesionymi zmianami o charakterze nieistotnym, a w razie potrzeby - uzupełniający opis tych zmian.

Z wyżej wymienionej dokumentacji, zgodnie z art. 57 ust. 8 (…) właściwy organ zwraca bezzwłocznie inwestorowi dokumenty, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 4 i 5. Dokumenty te to dziennik budowy, protokoły badań i sprawdzeń (protokołami tymi będą protokoły badań i sprawdzeń urządzeń, instalacji i sieci przewodów kominowych, przyłączy i instalacji wodociągowej, kanalizacyjnej, gazowej, elektroenergetycznej, oświetleniowej, centralnego ogrzewania, wentylacyjnej, klimatyzacyjnej, piorunochronnej, przeciwpożarowej, urządzeń dźwigowych, hydroforni, kotłowni, węzłów cieplnych, instalacji gazów technicznych i sprężonego powietrza, zbiorników ciśnieniowych, itd.) oraz inwentaryzacja geodezyjna powykonawcza. Zostają one dołączone do dokumentacji obiektu budowlanego związanej z jego budową lub do decyzji pozwolenia na użytkowanie.

Przed wydaniem decyzji pozwolenia na użytkowanie, zgodnie z art. 59 ust. 1 Prawa budowlanego, właściwy organ nadzoru budowlanego przeprowadza kontrolę obowiązkową, która kończy się spisaniem protokołu, o którym mowa w art. 59a:    Właściwy organ, po przeprowadzeniu obowiązkowej kontroli, sporządza protokół w trzech egzemplarzach. Jeden egzemplarz protokołu doręcza się inwestorowi bezzwłocznie po przeprowadzeniu kontroli, drugi egzemplarz przekazuje się organowi wyższego stopnia, a trzeci pozostaje we właściwym organie (…) Protokół, o którym mowa w ust. 1, przechowuje się przez okres istnienia obiektu budowlanego. Pozytywny wynik kontroli obowiązkowej i weryfikacji złożonych dokumentów pozwalana wydanie przez organ nadzoru budowlanego decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. Decyzja ta jest jednym z najważniejszych dokumentów, bo dopuszczającym obiekt budowlany do eksploatacji. Dokument ten, po przekazaniu przez inwestora podmiotowi odpowiedzialnemu za obiekt, podlega przechowaniu na cały czas użytkowania.

 

Instrukcje obsługi i eksploatacji obiektu, instalacji i urządzeń

Wszelkie instrukcje mają za zadanie określić zasady korzystania z obiektu, wyposażenia instalacyjnego czy urządzeń. Przedstawiają również procedury postępowania w razie wystąpienia różnych nieprzewidzianych, szczególnie awaryjnych okoliczności. Jedną z takich instrukcji, która może wchodzić w skład dokumentacji eksploatacyjnej obiektu jest instrukcja urządzenia energetycznego. W rozporządzeniu Ministra Energii z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1210) w §4 ust. 1 zawarto wytyczne, zgodnie z którymi prace eksploatacyjne prowadzi się zgodnie z instrukcją eksploatacji urządzenia energetycznego lub grup urządzeń energetycznychOznacza to, że w przypadku, gdy w obiekcie budowlanym znajdują się urządzenia energetyczne np. transformator, wówczas do dokumentacji obiektu obowiązkowo powinny zostać dołączone instrukcje eksploatacji takich urządzeń. Podobne procedury powinny zostać wdrożone w przypadku innych instrukcji eksploatacji czy obsługi np. klimatyzatorów czy urządzeń grzewczych takich jak kotły centralnego ogrzewania etc.

 

Protokoły okresowych kontroli stanu technicznego

Po za dokumentacją budowy, protokołem z kontroli obowiązkowej oraz decyzją pozwolenia na użytkowanie, zgodnie z dyspozycjami art. 64 ustawy Prawo budowlane, jednymi z kluczowych dla obiektu  dokumentami techniczno-budowlanymi obiektu budowlanego są protokoły okresowych kontroli stanu technicznego obiektu budowlanego i jego wyposażenia instalacyjnego oraz przydatności do użytkowania. Wynikają one z przepisów ustawy Prawo budowlane oraz ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 497). Poniżej przedstawiono zestawienie kontroli okresowych, które zostały wymienione w stosownych regulacjach obu powyższych ustaw jako obowiązkowe dla użytkowanych obiektów budowlanych wraz z częstotliwością ich wykonywania:

  • art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo budowlane – kontrola okresowa elementów budynku, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu przeprowadzana raz na rok, 
  • art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo budowlane – kontrola okresowa stanu technicznego instalacji i urządzeń służących ochronie środowiska, dokonywana raz na rok, 
  • art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo budowlane – przegląd techniczny, okresowy instalacji gazowej oraz przewodów kominowych (dymowych, spalinowych i wentylacyjnych) przeprowadzany raz na rok, 
  • art. 62 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane – okresowe sprawdzenie stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia przeprowadzane raz na 5 lat, 
  • art. 62 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane – kontrola okresowa polegająca na badaniu instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów, która jest przeprowadzana raz na 5 lat, 
  • art. 62 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 62 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane – techniczne kontrole okresowe wymienione w podpunktach A, B, C przeprowadzane dla budynków o powierzchni zabudowy przekraczającej 2 000 m2 oraz innych obiektów budowlanych o powierzchni dachu przekraczającej 1 000 m2, przeprowadzane dwa razy w roku w terminach do 30 listopada i 31 maja
  • art. 62 ust. 1 pkt 3 w powiązaniu z art. 61 pkt 2 ustawy Prawo budowlane – kontrola stanu technicznego uszkodzonych elementów i instalacji obiektu budowlanego (traktowane jako dodatkowa kontrola ogólna obiektu), przeprowadzana każdorazowo w razie wystąpienia niszczących czynników zewnętrznych
  • art. 62 ust. 1 pkt 4a ustawy Prawo budowlane – przeglądy elementów i instalacji obiektu budowlanego, w których występują nieuzasadnione względami technicznymi lub użytkowymi ingerencje lub naruszenia, zgłoszone przez osoby zamieszkujące lokal mieszkalny znajdujący się w obiekcie budowlanym (traktowane jako dodatkowa kontrola ogólna obiektu), przeprowadzana każdorazowo (w terminie 3 dni od otrzymania zgłoszenia o ingerencji lub naruszeniu), 
  • art. 62 ust. 3 w odniesieniu do dyspozycji art. 62 ust. 1 ustawy Prawo budowlane – kontrola stanu technicznego, o której mowa w art. 62 ust. 1 Prawa budowlanego (jak w podpunktach wymienionych wyżej), w zakresie określonym w postanowieniu wydanym przez organ nadzoru budowlanego na podstawie art. 62 ust. 3 ustawy, w razie stwierdzenia nieodpowiedniego stanu technicznego obiektu budowlanego lub jego części, mogącego spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska, przeprowadzane w każdym czasie (na żądanie organu nadzoru budowlanego),  
  • art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z: art. 23 ust. 2 ustawy o charakterystyce energetycznej budynków – kontrola kotła o nominalnej mocy cieplnej od 20 kW do 100 kW, przeprowadzana co najmniej raz na 5 lat – tylko jeżeli od ostatniej takiej kontroli dokonano zmian mających wpływ na efektywność energetyczną danego systemu ogrzewania,  
  • art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. b odniesieniu do przepisów art. 23 ust. 2 ustawy o charakterystyce energetycznej budynków – przegląd techniczny kotła opalanego paliwem ciekłym lub stałym o nominalnej mocy cieplnej ponad 100 kW, wykonywany co najmniej raz na 2 lata – tylko jeżeli od ostatniej takiej kontroli dokonano zmian mających wpływ na efektywność energetyczną danego systemu ogrzewania, 
  • art. 23 ust. 1 pkt 1 lit. c w powiązaniu z art. 23 ust. 2 ustawy o charakterystyce energetycznej budynków – kontrola techniczna kotła opalanego gazem o nominalnej mocy cieplnej ponad 100 kW, przeprowadzana co najmniej raz na 4 lata – tylko jeżeli od ostatniej takiej kontroli dokonano zmian mających wpływ na efektywność energetyczną danego systemu ogrzewania, 
  • art. 23 ust. 1 pkt 2 w związku z dyspozycjami art. 23 ust. 2 ustawy o charakterystyce energetycznej budynków – przegląd techniczny urządzeń chłodniczych o mocy chłodniczej nominalnej większej niż 12 kW, przeprowadzany co najmniej raz na 5 lat – tylko jeżeli od ostatniej takiej kontroli dokonano zmian mających wpływ na efektywność energetyczną danego systemu klimatyzacji.

Wyżej wymienione kontrole muszą zostać udokumentowane w formie protokolarnej. Taki protokół, który zostaje przekazany przez osobę dokonującą przeglądu, musi zostać zaliczony do dokumentacji eksploatacyjnej obiektu, zarchiwizowany i zapisany w książce obiektu budowlanego. 

 

Opracowania techniczne dotyczące obiektu – ekspertyzy, badania techniczne, dokumentacja techniczna i inne opracowania dotyczące obiektu

Opracowania techniczne powstające podczas użytkowania obiektu budowlanego zwykle mają za zadanie m.in. przedstawienie przyczyn nieprawidłowości, określenie zakresu robót budowlanych koniecznych dla zapewnienia prawidłowego i bezpiecznego użytkowania czy udokumentowanie zmian parametrów technicznych obiektu. Podstawowymi dokumentami tego rodzaju będą, 

  • Ekspertyza budowlana to opracowanie zawierające ocenę stanu technicznego obiektu budowlanego, w przypadku powstania wątpliwości co do jego stanu technicznego. Zwykle wykonuje się ją po zaistnieniu czynników, które spowodowały niepokojące zjawiska takie jak np. zarysowania, zbyt duże ugięcia. Osoba wykonująca ekspertyzę ma za zadanie określić przyczynę powstania uszkodzeń i ustalić sposób jej eliminacji oraz podać metodę doprowadzenia obiektu do odpowiedniego stanu technicznego. Osobami uprawnionymi do wykonywania ekspertyz budowlanych są osoby legitymujące się uprawnieniami rzeczoznawcy budowlanego odpowiedniej specjalności, z kolei oceny czy badania techniczne mogą wykonywać również osoby posiadające odpowiednie uprawnienia i kwalifikacje branżowe.
  • Badania techniczne  to wszelkiego rodzaju opracowania zawierające określenie różnych parametrów zarówno elementów konstrukcji jak i materiałów budowlanych wbudowanych w obiekt. Można do tego rodzaju badań zaliczyć także ogólne oceny stanu technicznego obiektu nie mające znamion ekspertyzy i wszelkie opinie branżowe.
  • Świadectwo charakterystyki energetycznej budynku to dokument, który sporządzany jest na podstawie przepisów ustawy o charakterystyce energetycznej budynków. Stanowi on zbiór danych i wskaźników energetycznych budynku lub części budynku, określających całkowite zapotrzebowanie na energię niezbędną do ich użytkowania zgodnie z przeznaczeniem. Może być sporządzany przez osoby wpisane na specjalną listę ministerialną. Każde świadectwo charakterystyki energetycznej na nadany numer w centralnym rejestrze charakterystyki energetycznej budynków. Każdy budynek będący w obrocie na rynku nieruchomości powinien posiadać takie świadectwo.

 

Dokumentacja techniczna dotycząca remontów obiektu budowlanego

Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 9 Prawa budowlanego remont to wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a niestanowiących bieżącej konserwacji, przy czym dopuszcza się stosowanie wyrobów budowlanych innych niż użyto w stanie pierwotnym. Poddając analizie określone roboty naprawcze, należy stwierdzić czy charakter tych robót ma na celu odtworzenie stanu pierwotnego (usunięcie usterki, konserwacja, remont bieżący), czy wprowadzenie nowych rozwiązań. Niejednokrotnie przed rozpoczęciem robót remontowych niezbędne jest wykonanie dokumentacji technicznej. Szczególnie  będzie to dotyczyła poważniejszych remontów, dla przeprowadzenia których wymagane będzie dokonanie zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej, na podstawie art. 29 ust. 3 pkt 2 Prawa budowlanego. Regulacja ta dotyczy remontu budowli, których budowa wymaga uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę i budynków, których budowa wymaga uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę - w zakresie przegród zewnętrznych albo elementów konstrukcyjnych.

W zależności więc od charakteru robót remontowych powstająca dokumentacja będzie bardzo zróżnicowania – od większych projektów przez szkice i drobne rysunki po dokumenty potwierdzające wykonanie robót remontowych (protokoły odbioru, protokoły badań i sprawdzeń itp.)

 

Protokoły awarii i katastrof obiektu

Według przepisów Prawa budowlanego katastrofa i awaria są to dwa różne pojęcia. Katastrofę budowlaną zdefiniowano w art. 73 ustawy Prawo budowlane jako niezamierzone, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części, a także konstrukcyjnych elementów rusztowań, elementów urządzeń formujących, ścianek szczelnych i obudowy wykopów. Ponadto wskazane został, iż do katastrof nie będą zaliczane sytuacja takie jak uszkodzenie elementu wbudowanego w obiekt budowlany, nadającego się do naprawy lub wymiany, uszkodzenie lub zniszczenie urządzeń budowlanych związanych z budynkami, a także   awaria instalacji.

Po zaistnieniu awarii właściciel lub zarządca powinien zlecić kontrolę obiektu osobie posiadającej stosowne kwalifikacje lub uprawnienia. Natomiast w przypadku zaistnienia katastrofy budowlanej uruchamiana zostaje procedura, która został opisana w art. 74 do art. 79 ustawy zakończona wydaniem decyzji przez właściwy organ nadzoru budowlanego. W każdym przypadku sporządzany jest protokół pokontrolny. Protokół ten powinien zawierać między innymi  datę zdarzenia, zakres uszkodzeń i ocenę stanu technicznego obiektu wraz ze stwierdzeniem, czy obiekt nadaje się do użytkowania, przyczyny wystąpienia awarii lub katastrofy oraz zakres robót budowlanych niezbędnych do usunięcia uszkodzeń. Procedura w razie wystąpienia katastrofy przewiduje, iż może wystąpić konieczność głębszego zbadania sprawy niż jest to w przypadku wystąpienia awarii, w tym może niezbędnym okazać się zlecenie sporządzenia ekspertyzy budowlanej. Oznacza to, iż w protokole pokontrolnym w przypadku katastrofy może znaleźć się jedynie opis stanu faktycznego, a dalsze ustalenia co do przyczyn katastrofy i dalszego działania wobec obiektu budowlanego lub jego części dotkniętej katastrofą będą się znajdowały w odrębnych dokumentach, z których najważniejszym będzie decyzja organu nadzoru budowlanego.

 

Dokumenty pozwolenia na zmianę sposobu użytkowania obiektu

W art. 71 ust. 1 ustawy Prawo budowlane scharakteryzowano pojęcie zmiany sposobu użytkowania, która wiąże się z podjęciem bądź zaniechaniem w obiekcie budowlanym lub jego części działalności zmieniającej warunki: bezpieczeństwa pożarowego, powodziowego, pracy, zdrowotne, higieniczno-sanitarne, ochrony środowiska bądź wielkość lub układ obciążeń. Zmiana sposobu użytkowania musi odbywać się przy zachowaniu odpowiednich procedur, bądź po dokonaniu zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej lub też na podstawie decyzji o pozwoleniu na budowę. Dokumentami potwierdzającymi legalność zmiany sposobu użytkowania będzie decyzja organu lub potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia (jeżeli organ taki dokument stworzył a nie przyjął zgłoszenia tzw. milczącą zgodą). Należy je przechowywać razem z pozostałą dokumentacją techniczno-budowlaną obiektu.

 

Inne projekty, szkice i opracowania związane z obiektem budowlanym i jego użytkowaniem

Podczas normalnego użytkowania obiektu budowlanego jego właściciel podejmuje decyzje inwestycyjne. Dotyczy to różnego rodzaju inwestycji takich jak przebudowy, rozbudowy, nadbudowy. Powstaje wówczas dokumentacja, która również powinna być przechowywania do końca istnienia obiektu (szczególnie ta dotycząca inwestycji, na których przeprowadzenie konieczne jest uzyskanie pozwolenia na budowę, a więc sporządzenie dokumentacji projektowej). Dodatkowymi dokumentami mogą być również decyzje związane z wpisaniem obiektu do rejestru zabytków i robotami związanymi z pracami konserwatorskimi itp. czy inwentaryzacje budowlane.

 

Książka obiektu budowlanego

Obowiązek prowadzenia książki obiektu budowlanego dotyczy większości osób odpowiedzialnych za obiekty budowlane. Jest to dokument kluczowy pod kątem zebrania i systematycznego uzupełniania dokumentacji technicznej, a także eksploatacyjnej poszczególnych obiektów budowlanych. Załącznikami do książki obiektu budowlanego będą wszystkie wyżej opisane dokumenty. Książka obiektu budowlanego jest, podobnie jak pozostała dokumentacja, nierozerwalnie związana z obiektem budowlanym dla którego została założona i powinna być dostępna w każdym momencie w obiekcie, którego dotyczy. Sposób jej prowadzenia został dokładanie określony w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury w sprawie książki obiektu budowlanego z dnia 3 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 120, poz. 11340).

 

Przyczyny zniszczenia bądź zagubienia dokumentacji dotyczącej obiektu budowlanego

Jak już wspomniano, obowiązek posiadania przez właściciela lub zarządcę dokumentów dotyczących obiektu budowlanego, przez okres jego istnienia, wynika z treści art. 63 ustawy Prawo budowlane. Natomiast zgodnie z art. 93 pkt 9 ustawy, kto nie spełnia obowiązku przechowywania dokumentów, związanych z obiektem budowlanym (art. 63 ustawy Prawo budowlane) lub prowadzenia książki obiektu budowlanego (art. 64 ust. 1 i 3 ustawy Prawo budowlane), podlega karze grzywny. 

Dokumentacja techniczna i eksploatacyjna dotycząca obiektu budowlanego jest bardzo obszerna i w miarę jego użytkowania archiwum systematycznie się rozrasta. Przy przechowywaniu tak znacznej ilości dokumentów osoba odpowiedzialna może zagubić któryś z nich. Sytuacja taka dotyczy zazwyczaj dokumentów bieżących powstających podczas użytkowania obiektu budowlanego. Jeżeli w takim wypadku właściciel lub zarządca dość szybko odkryje taki brak, to jego odtworzenie nie powinno nastręczać wielu kłopotów. Zupełnie inaczej sytuacja przedstawia się,  gdy pełna dokumentacja zebrana i skatalogowana przez właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego uległa zniszczeniu np. na wskutek pożaru bądź powodzi bądź zaginęła przy zmianie właściciela. W takim przypadku oprócz dokumentacji eksploatacyjnej obiektu, utracona zostaje również ta źródłowa, która powstała w fazie budowy. Odtworzenie dokumentacji źródłowej (np. decyzja pozwolenie na budowę, projekt budowlany, dziennik budowy, etc) może okazać się bardzo trudne, a w przypadku obiektów budowlanych wybudowanych kilkadziesiąt lat temu – wręcz niemożliwe. Osoba odpowiedzialna za obiektu budowlany powinna jednak podjąć taka próbę.

 

Odtworzenie dokumentacji dotyczącej obiektu budowlanego

Procedura odtworzenia dokumentacji techniczno-budowanej obiektu jest zróżnicowana w zależności od rodzaju dokumentu, który chcemy odtworzyć oraz od daty jego sporządzenia bądź też wydania. W przypadku konieczności odtworzenia protokołu z kontroli okresowej stanu technicznego obiektu lub jego wyposażenia instalacyjnego, osoba odpowiedzialna powinna skontaktować się z osobą przeprowadzającą daną kontrolę. W przepisach prawa nie ma zawartego obowiązku przechowywania protokołu z kontroli przez osobę przeprowadzającą przeglądy w obiekcie. W związku z tym właściciel lub zarządca kontaktując się wykonawcą przeglądu w sprawie sporządzenia kopii protokołu z kontroli, może spotkać się z odmową. W sytuacji braku posiadania drugiego egzemplarza tego protokołu odtwarzanie tak ważnego dokumentu z pamięci jest dla kontrolującego dużym ryzykiem, gdyż ponosi on odpowiedzialność za treść protokołu. W takiej sytuacji właściciel lub zarządca musi liczyć się z koniecznością ponownego przeprowadzenia kontroli stanu technicznego obiektu budowlanego w danym zakresie. 

Właściciel lub zarządca chcąc odtworzyć dokument administracyjny (np. decyzję pozwolenie na budowę, decyzję pozwolenia na użytkowanie) powinien zwrócić się do organu, który tą decyzję wydał. Żądanie wydania uwierzytelnionej (poświadczonej za zgodność z oryginałem) kopii decyzji powinno nastąpić w trybie art. 73 § 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r. (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późniejszymi zmianami). Osoba odpowiedzialna w celu uzyskania uwierzytelnionej kopii dokumentu administracyjnego musi liczyć się z poniesieniem opłaty skarbowej w wysokości pięciu złotych za każdą pełną lub zaczętą stronnicę, co wynika z treści załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1546 z późniejszymi zmianami). Należy pamiętać, że tylko uwierzytelniona kopia dokumentu jest odpowiednikiem oryginału.

Podczas użytkowania obiektu budowlanego może zagubić się lub ulec zniszczeniu projekt budowlany tego obiektu. Jeżeli obiekt jest stosunkowo niedawno wybudowany, to uzyskanie kopii projektu nie powinno stanowić większego problemu. Jeden egzemplarz trafia do właściwego miejscowo organu administracji architektoniczno-budowlanej, drugi egzemplarz do właściwego miejscowo organu nadzoru budowlanego. Chcąc uzyskać kopię projektu budowlanego należy zwrócić się do organu administracji architektoniczno-budowlanej w trybie opisanym powyżej, gdyż projekt budowlany stanowi integralną część akt postępowania administracyjnego w przedmiocie wydania decyzji pozwolenia na budowę. Problem może pojawić się jeżeli właściciel lub zarządca będzie musiał odtworzyć projekt budowlany liczący sobie kilkadziesiąt lat. W takiej sytuacji najlepiej wystąpić z wnioskiem do odpowiedniego organu administracji architektoniczno-budowlanej, który w swoim archiwum posiadać może dokumentację związana z procesem budowlanym dla danego obiektu. Jednak może zdarzyć się, że w archiwum organu nie zachowała się ta dokumentacja. W takiej sytuacji jedyną możliwością odtworzenia dokumentacji projektowej jest zlecenie przeprowadzenia inwentaryzacji budowlanej, która polega na opracowaniu aktualnych rysunków obiektu budowlanego na podstawie przeprowadzonych pomiarów. 

Istotnym dokumentem, który ze względu na jego częste uzupełnianie oraz używanie, może się zgubić jest książka obiektu budowlanego. Dokument ten, stanowiący odzwierciedlenie przebiegu historii eksploatacyjnej obiektu budowlanego, jest często sprawdzany podczas kontroli obiektu budowlanego przez organ administracji publicznej. Jeśli książka obiektu budowlanego uległa zniszczeniu lub została zagubiona, podmiot odpowiedzialny jest zobowiązany założyć nową książkę dla tego obiektu i uzupełnić ją zgodnie ze wzorem. Uzupełniając książkę obiektu budowlanego w ramach jej odtworzenia, należy pamiętać, że w przypadku okresowych kontroli stanu technicznego obiektu i jego wyposażenia instalacyjnego, nie ma obowiązku antydatowania. Gdy właściciel lub zarządca dysponuje dokumentacją pokontrolną z poprzednich przeglądów technicznych (zniszczenie lub zagubienie dotyczy wyłącznie książki) warto uzupełnić książkę obiektu budowlanego kompleksowo – wpisując wszystkie protokoły, które nie utraciły ważności. Jako datę założenia książki podaje się rzeczywistą datę jej odtworzenia.

 

Podsumowanie

Dokumenty zgromadzone w czasie użytkowania obiektu budowlanego mogą pełnić bardzo ważna rolę w związku z wystąpieniem np. czynników niszczących takich jak pożar. Jeśli obiekt będzie wymagał przeprowadzenia kompleksowych robót budowlanych celem doprowadzenia go do należytego stanu technicznego, wówczas dokumentacja archiwalna będzie niezbędnym narzędziem pracy specjalistów określających zakres zniszczeń i opracowujących dokumentację techniczną, na podstawie której będzie przeprowadzany remont lub odbudowa. Podobna sytuacja ma miejsce, gdy zapadną decyzje o przeprowadzeniu modernizacji obiektu czy o jego nadbudowie, rozbudowie lub przebudowie przy określaniu założeń projektowych. 

Ponadto warto pamiętać, iż staranność i rzetelność w wykonywaniu obowiązków, które ustawa Prawo budowlane nałożyła zakresie gromadzenia sporządzania i gromadzenia dokumentacji obiektu budowlanego, daje gwarancję właściwego jego utrzymania, a w efekcie zapewnienia użytkownikom bezpieczeństwo i komfort eksploatacji.
 

Bibliografia:

  1. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r.  poz. 1333 z późniejszymi zmianami ).
  2. Rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia 11 września 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1609 z późniejszymi zmianami).
  3. Rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 6 września 2021 r. w sprawie prowadzenia dzienników budowy, montażu i rozbiórki (Dz. U. z 2021 r., poz. 1686).
  4. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 2 września 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-użytkowego (tekst jednolity z dnia 10 maja 2013 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 1129).
  5. Rozporządzenie Ministra Energii z dnia 28 sierpnia 2019 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 1210).
  6. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie książki obiektu budowlanego z dnia 3 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 120, poz. 1134).
  7. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późniejszymi zmianami).
  8. Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 1546 z późniejszymi zmianami).

Przypisy