Dołącz do czytelników
Brak wyników

Otwarty dostęp

12 września 2022

NR 241 (Lipiec 2022)

Liczniki z odczytem radiowym – nowe obowiązki

0 164

W roku 2020 Unia Europejska przyjęła znowelizowaną dyrektywę dotyczącą efektywności energetycznej [1]. Jej celem było dalsze ograniczenie zużycia energii w Unii Europejskiej przez budynki.

Cele zmierzające do zmniejszenia konsumpcji energii osiągane są wielotorowo, np. poprzez:

  • wspieranie przedsięwzięć termomodernizacyjnych, takich jak docieplenia budynków, wymiana stolarki otworowej, modernizacja instalacji cieplnych,
  • promowanie odnawialnych źródeł energii,
  • kreowanie zachowań energooszczędnych.

Skoncentrujmy się na kreowaniu zachowań energooszczędnych u konsumentów energii. Wiadomo, że dla konsumenta, odbiorcy końcowego, bardzo silnym bodźcem jest ponoszony przez niego koszt związany z zakupem ciepła lub nośnika ciepła. Jeśli jest on świadom, ile zużywa energii i ile to kosztuje, może swoje zachowania w zakresie zużycia energii na bieżąco korygować, aby szybko osiągnąć efekt redukcji kosztów. Przepisy Dyrektywy Unijnej UE 2018/2002 dotyczące opomiarowania zużycia ciepła i ciepłej wody licznikami ze zdalnym odczytem, które zostały zaimplementowane między innymi w ustawie Prawo energetyczne oraz rozporządzeniu wykonawczym, mają kreować wśród konsumentów zachowania energooszczędne.

Rozliczenie kosztów zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej i ciepła

W ustawie Prawo energetyczne przepisy art. 45a szczegółowo regulują kwestie rozliczania kosztów zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła dostarczanych do budynku, w którym znajdują się lokale mieszkalne i użytkowe. Koszty te, zgodnie z ustawą Prawo energetyczne, stanowią wyłącznie opłaty wnoszone na rzecz przedsiębiorstwa energetycznego.

Do kosztów zakupu paliw i energii nie możemy zaliczyć tych związanych z:

  • remontem i modernizacją infrastruktury technicznej budynku,
  • zakupem i montażem urządzeń do pomiaru zużywanego ciepła (liczniki ciepła, podzielniki kosztów, liczniki ciepłej wody) oraz ich wymianą i legalizacją,
  • odczytem i rozliczaniem ciepła.

Znowelizowane przepisy ustawy Prawo energetyczne nakładają:

  • bezwarunkowy obowiązek wyposażenia budynków w ciepłomierze posiadające funkcję zdalnego odczytu, mierzące ilość ciepła wchodzącego na budynek, czy to z sieci ciepłowniczej, czy też z własnych źródeł ciepła (np. z kotłowni),
  • bezwarunkowy obowiązek wyposażenia kotłowni w urządzenie do pomiaru ilości zużytego paliwa,
  • obowiązek wyposażenia lokali w ciepłomierze lub podzielniki kosztów oraz wodomierze do pomiaru ciepłej wody użytkowej posiadające funkcję zdalnego odczytu, ale pod warunkiem, że jest to technicznie wykonalne i opłacalne.

W przypadku obowiązków bezwarunkowych po prostu trzeba je spełnić. Natomiast ocena technicznej wykonalności i opłacalności wyposażenia budynków, grup lokali lub lokali w urządzenia pomiarowe posiadające funkcję zdalnego odczytu jest podana w ustawie Prawo energetyczne oraz w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy [2], gdzie pod uwagę bierze się w szczególności:

  • dla ciepłomierzy jednopunktowe doprowadzanie ciepła do lokali, a więc rozprowadzenie po lokalu przy użyciu rozdzielaczy lub trójników; jeżeli instalacja nie spełnia tego warunku, należy rozważyć możliwość zainstalowania podzielników kosztów ogrzewania,
  • analizę techniczną, która wykaże, czy występuje techniczna możliwość zainstalowania urządzeń pomiarowych (ciepłomierzy lub podzielników oraz wodomierzy) – czyli powinniśmy dysponować przynajmniej opinią techniczną w tym zakresie sporządzoną przez osobę posiadającą odpowiednie kwalifikacje zawodowe,
  • możliwość regulacji dostarczonego ciepła przez zawory termostatyczne na grzejnikach usytuowanych w lokalach, a więc na każdym grzejniku musi być sprawny zawór termostatyczny umożliwiający regulację temperatury grzejnika,
  • korzystanie z węzłów umożliwiających zminimalizowanie strat ciepła wynikających z transportu nośnika zewnętrzną instalacją odbiorczą – ustawodawca nie wskazał wprost, na czym ma polegać zminimalizowanie strat ciepła wynikających z transportu nośnika zewnętrzną instalacją odbiorczą, zatem należałoby to interpretować jako zgodność instalacji węzła z aktualnymi warunkami technicznymi [3]. Takiej oceny powinien dokonać inżynier z uprawnieniami budowlanymi w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń cieplnych lub osoba z uprawnieniami co najmniej do eksploatacji urządzeń grupy 2 (urządzenia wytwarzające, przetwarzające, przesyłające i zużywające ciepło),
  • zakres termomodernizacji budynku, gdzie rozporządzenie precyzuje ten wymóg, stanowiąc, że ilość ciepła dostarczonego do budynku wielolokalowego nie przekracza w ciągu kolejnych 12 miesięcy 0,40 GJ w odniesieniu do m3 ogrzewanej kubatury budynku lub 0,30 GJ w odniesieniu do m3 przygotowanej ciepłej wody,
  • analizę ekonomiczną przeprowadzoną dla okresu pięcioletniego, która wykaże, że projektowana oszczędność energii w wyniku zastosowania ciepłomierzy jest wyższa niż koszt zakupu, montażu i eksploatacji tych urządzeń. W przepisach nie jest wskazane, kto może wykonać taką analizę, czy inżynier z uprawnieniami sanitarnymi, czy ekonomista.

Projektowana oszczędność energii

Jak rozumieć sformułowanie „projektowana oszczędność energii”? Słowo „projektować”, zgodnie z definicją zawartą w słowniku języka polskiego, oznacza opracować projekt. W tym miejscu trzeba wyraźnie zaznaczyć, że urządzenia pomiarowe typu ciepłomierz, podzielnik kosztów czy wodomierz w wyniku swojego działania technicznego nie powodują zmniejszenia zużycia energii czy też wody. Urządzenia te, pokazując zużycie określonego czynnika, wpływają na naszą psychikę, motywując nas do zachowań energooszczędnych. Jednak czy można projektować zachowania ludzkie?

Lepszym określeniem byłoby „prognozowana lub przewidywana oszczędność energii”. Obiektywne dane do prognozowanej/przewidywanej oszczędności energii w stosunku do poniesionych kosztów zakupu, montażu i eksploatacji tych urządzeń to dane statystyczne oparte na dużej próbie badawczej. Takie dane posiadają firmy sprzedające i montujące urządzenia pomiarowe. W tym miejscu występuje konflikt interesów, gdyż firmy te ekonomicznie są zainteresowane sprzedażą i montażem jak największej liczby urządzeń pomiarowych. W aspekcie drakońskich kar przewidzianych w ustawie Prawo energetyczne za niestosowanie przepisów ustawy chyba pozostaje zlecić i opłacić audyt energetyczny.

Zasady rozliczania kosztów zakupu ciepła

Konsekwencją wprowadzenia obowiązku opomiarowania zużycia energii cieplnej, z uwzględnieniem technicznej wykonalności i opłacalności tego przedsięwzięcia, są podane w ustawie Prawo energetyczne zasady rozliczania kosztów zakupu ciepła. Innych zasad niż podane w ustawie nie można stosować.

I tak koszty ogrzewania można rozliczać:

  • dla lokali mieszkalnych i użytkowych na podstawie:
    –    wskazania ciepłomierzy lub
    –    wskazania podzielników kosztów ogrzewania, lub
    –    kubatury lub powierzchni lokali, ale wyłącznie w przypadkach, gdy zastosowanie ciepłomierzy bądź podzielników kosztów ogrzewania jest technicznie niewykonalne lub nieopłacalne;
  • dla wspólnych części budynku wielolokalowego powierzchnię lub kubaturę tych części proporcjonalnie do powierzchni lub kubatury lokali w tym budynku; czyli trzeba mieć zrobione pomiary (inwentaryzację) powierzchni/kubatury w częściach wspólnych budynku.

Rozliczenie na podstawie powierzchni będziemy stosować jedynie w przypadku, gdy wszystkie pomieszczenia (kondygnacje) w budynku są tej samej wysokości; przy różnych wysokościach trzeba stosować rozliczenie wg kubatury.

Ponadto rozporządzenie nakazuje, aby wybrana metoda rozliczenia kosztów ogrzewania uwzględniała współczynniki wyrównawcze zużycia ciepła na ogrzewanie wynikające z położenia lokalu w bryle budynku, przy jednoczesnym zachowaniu prawidłowych warunków eksploatacji budynku określonych w odrębnych przepisach (vide przypis nr 3).

Współczynniki wyrównawcze powinny być obliczone indywidualnie dla każdego budynku i lokalu, co jest bardzo pracochłonne i kosztowne, stąd firmy montujące ciepłomierze lub podzielniki kosztów korzystają z tabelarycznych danych podających te dane w sposób przybliżony.

Koszty przygotowania ciepłej wody użytkowej rozliczymy, stosując metody wykorzystujące:

  • wskazania wodomierzy ciepłej wody w lokalach,
  • liczbę osób zamieszkałych w lokalu, ale tylko w przypadku, gdy montaż wodomierzy jest technicznie niewykonalny lub ekonomicznie nieopłacalny.

Koszty stałe dostawy ciepła rozliczamy:

  • na centralne ogrzewanie – wykorzystując proporcjonalny udział w powierzchni lub kubaturze lokali; tu zwracam uwagę, że w ustawie Prawo energetyczne jest mowa jedynie o powierzchni lub kubaturze lokali, czego nie należy w każdym przypadku utożsamiać z udziałem, gdyż udział, zgodnie z ustawą o własności lokali, oblicza się jako stosunek powierzchni lokalu wraz z powierzchnią pomieszczeń przynależnych do sumy powierzchni wszystkich lokali wraz z pomieszczeniami przynależnymi,
  • na przygotowanie ciepłej wody użytkowej – wykorzystując liczbę lokali w budynku lub powierzchnię lokali.

Inne formy rozliczania kosztów stałych, jak np. bardzo popularna metoda rozliczania proporcjonalnie do ilości zużywanego ciepła lub wody, są niedopuszczalne.

Przepisy ustawy Prawo energetyczne oraz rozporządzenia wykonawczego dotyczące opomiarowania ciepła i ciepłej wody już weszły w życie. Sankcje za ich niestosowanie wejdą w życie dopiero 1 lipca 2024 r. Ustawa z dnia 20 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o efektywności energetycznej oraz niektórych innych ustaw [4], wprowadzającej między innymi opisywane zmiany w ustawie Prawo energetyczne w art. 16, stanowi, że do 1 stycznia 2027 r. właściciel lub zarządca budynku wielolokalowego zastąpi ciepłomierze, podzielniki kosztów ogrzewania lub wodomierze do pomiaru ciepłej wody użytkowej, zamontowane przed dniem wejścia w życie opisywanych zmian w ustawie Prawo energetyczne (21 maja 2021 r.), urządzeniami posiadającymi funkcję zdalnego odczytu. Przepis ten należałoby interpretować tak, że jeśli w naszym budynku istnieje techniczna możliwość i ekonomiczna opłacalność zainstalowania urządzeń mających funkcję zdalnego odczytu, a wcześniej były zainstalowane urządzenia bez tej funkcji, to do 1 stycznia 2027 
muszą być one wymienione na urządzenia posiadające tę funkcję.

Zgodnie z literą prawa użytkownicy mieszkań i lokali mają obowiązek udostępnić swoje pomieszczenia w celu zainstalowania lub wymiany tych ciepłomierzy i urządzeń oraz umożliwić dokonywanie ich kontroli i odczytu wskazań w celu rozliczania kosztów zużytego ciepła w tym budynku. A jeśli tego nie zrobią, to można:

  • dochodzić od użytkownika tego lokalu odszkodowania – w tym celu należy wykazać, jaką szkodę ponieśliśmy, zwymiarować ją i wycenić; zatem jest to raczej droga sądowa,
  • obciążyć użytkownika tego lokalu, w okresie rozliczeniowym, kosztami ogrzewania w wysokości nie wyższej niż iloczyn średniej wartości kosztów ogrzewania m3 kubatury lub m2 powierzchni budynku i kubatury lub powierzchni lokalu użytkowanego; tak sformułowany przepis promuje osoby zużywające ponadprzeciętne ilości ciepła i nieudostępniające swoich lokali do opomiarowania czy też odczytu zużycia ciepła.

W celu stymulowania zachowań energooszczędnych wśród użytkowników lokali przepisy ustawy oraz rozporządzenia nakładają na właścicieli lub zarządców obowiązki informacyjne. Jednak o tym w kolejnym artykule.

 

Przypisy:

  1. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/2002 z dnia 11 grudnia 2018 r. zmieniająca dyrektywę 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej.
  2. Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 7 grudnia 2021 r. w sprawie warunków ustalania technicznej możliwości i opłacalności zastosowania ciepłomierzy, podzielników kosztów ogrzewania oraz wodomierzy do pomiaru ciepłej wody użytkowej, warunków wyboru metody rozliczania kosztów zakupu ciepła oraz zakresu informacji zawartych w indywidualnych rozliczeniach (Dz. U. z 2021 r., poz. 2273).
  3. Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1225).
  4. Dz. U. z 2021 r., poz. 868.

Przypisy