Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat tygodnia

27 kwietnia 2021

Utrzymanie instalacji gazu sieciowego oraz gazu płynnego

10

Mając na uwadze kwestie bezpieczeństwa, zasadnym jest przeprowadzenie analizy regulacji ustawowych oraz innych dyspozycji prawnych znajdujących się w aktach wykonawczych, aby mieć pełny obraz obowiązków ciążących na właścicielach, zarządcach oraz użytkownikach instalacji gazu sieciowego i gazu płynnego, a także warunków ich odpowiedniego użytkowania. Z kolei zaprezentowane przykłady zaniedbań i niefrasobliwości, które zakończyły się tragicznymi wypadkami czy katastrofą budowlaną, będą stanowiły przestrogę przed lekkomyślną eksploatacją instalacji gazowych.

Paliwa gazowe pozyskiwane są ze złóż znajdujących się w skorupie ziemskiej. Są one produktem procesów trwających wiele milionów lat. Z ukształtowanych się złóż gazowych wydobywany jest gaz w postaci mieszanek. Do klientów indywidualnych, korzystających z gazu jako paliwa, trafia gaz ziemny oraz gaz płynny. Gaz sieciowy docierający do odbiorców poprzez gazociągi, a dalej sieci gazowe jest mieszaniną metanu z innymi gazami palnymi, związkami niepalnymi oraz zapachowymi (jest nawaniany).

POLECAMY

Zaliczany jest do gazów palnych, wybuchowych i lżejszych od powietrza. Z kolei gaz płynny jest paliwem należącym do grupy gazów płynnych węglowodorowych. Propan, butan i ich mieszaniny są gazami palnymi cięższymi od powietrza, co oznacza, iż w sytuacji wycieku, gromadzą się nisko przy gruncie, w zagłębieniach terenu, przy podłodze lokalu, gdzie mogą stwarzać realne zagrożenie zapłonem i wybuchem.

Z interwencji podejmowanych przez Państwową Straż Pożarną i organy nadzoru budowlanego oraz w kontekście doniesień medialnych w ostatnim roku można wywnioskować, iż przyczyną sporej części tragedii, które miały miejsce w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych i jednorodzinnych jest nieprawidłowo funkcjonująca lub użytkowana instalacja gazowa. Przykładowo: pierwsze zdjęcie przedstawia strop ceramiczny zniszczony w wyniku wybuchu butli gazowej, natomiast drugie - kasetony sufitowe stopione w wyniku działania wysokiej temperatury podczas wybuchu.

Wiele uwagi poświęca się eksploatacji i utrzymywaniu w odpowiednim stanie technicznym instalacji gazu sieciowego czyli ziemnego. Natomiast najważniejsze wytyczne związane z użytkowaniem indywidualnych butli na gaz płynny, w tym także kwestie odpowiedzialności właścicieli i zarządców obiektów budowlanych w zakresie eksploatacji tego rodzaju instalacji gazowych, pozostają niezmiennie pomijane i lekceważone. Nie jest to właściwe podejście, gdyż większość wypadków ma swoje źródło właśnie w nieodpowiednim korzystaniu z instalacji gazu propan-butan. Faktem jest, że instalacje gazu płynnego cieszą się niesłabnącą popularnością, gdyż kolokwialnie nazwany „gaz z butli” jest znacznie tańszy w eksploatacji od gazu sieciowego. Szczęśliwie tego rodzaju instalacje w dalszym ciągu są jednak rzadziej wykorzystywane w gospodarstwach domowych niż te zasilane gazem ziemnym.

Instalacje gazowe – definicje, budowa, warunki

Definicje szczegółowe instalacji gazowych nie znalazły się z regulacjach ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1202 z późn. zm.). Zostały zamieszczone w rozporządzeniach:

  • Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki ich usytuowanie (t.j. Dz. U z 2015 r., poz. 1422 z późn. zm.) – przepisy § 3 pkt 13-15,
  • Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U. Nr 74, poz. 836 z późn. zm.) – regulacje § 156 ust. 2-5.

Powyższe akty wykonawcze różnią się podejściem do instalacji gazowej jako takiej. W rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych w pierwszej kolejności zdefiniowano w sposób ogólny czym jest instalacja gazowa, następnie wyróżniono instalację gazu płynnego, podając jej uniwersalny opis, a w dalej uszczegółowiono czym jest instalacja zbiornikowa gazu płynnego. Natomiast w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki ich usytuowanie występują trzy odrębne definicje instalacji gazowej skupiające się na jej budowie. Dotyczą one instalacji gazowej zasilanej: z sieci gazowej, gazem płynnym ze stałych zbiorników lub baterii oraz gazem płynnym z indywidualnej butli. Z powyższych definicji można więc stworzyć następujące definicje ogólne, które w z powodzeniem będą mogły mieć zastosowanie w dalszych rozważaniach:

Instalacja gazowa - układ przewodów gazowych w budynku wraz z armaturą, wyposażeniem i urządzeniami gazowymi.

Instalacja gazowa zasilana z sieci gazowej- układ przewodów za kurkiem głównym, prowadzonych na zewnątrz lub wewnątrz budynku, wraz z armaturą, kształtkami i innym wyposażeniem, a także urządzeniami oraz przewodami spalinowymi lub powietrzno-spalinowymi.

Instalacja gazu płynnego - układ przewodów gazowych z armaturą, wyposażeniem i urządzeniami gazowymi, zasilany ze źródła gazu płynnego wraz z przewodami spalinowymi lub powietrzno-spalinowymi.

Instalacja zbiornikowa gazu płynnego – zespół urządzeń, na który składa się bateria butli lub zbiornik albo grupa zbiorników z armaturą i osprzętem oraz przyłącze gazowe z kurkiem głównym gazowym, w tym przewody spalinowe lub powietrzno-spalinowe odprowadzające spaliny bezpośrednio poza budynek lub do przewodów w ścianach.

Instalacja gazowa zasilana gazem płynnym z indywidualnej butli – zespół urządzeń, na który składa się pojedyncza butla gazowa, urządzenie redukcyjne przy butli, przewód z armaturą, kształtkami i innym wyposażeniem, a także urządzenie gazowe wraz z przewodami spalinowymi lub powietrzno-spalinowymi, gdzie początkiem instalacji jest miejsce połączenia reduktora z króćcem zaworu na butli.

Warunki zastosowania i montażu poszczególnych rodzajów instalacji gazowych

Już w ustępie pierwszym § 156 rozporządzenia Ministra Infrastruktury przedstawiono podstawowe wytyczne zastosowania instalacji gazu: „Zaopatrzenie budynków w gaz oraz instalacje gazowe powinny odpowiadać potrzebom użytkowym i warunkom wynikającym z własności fizykochemicznych gazu oraz warunkom technicznym przyłączenia do sieci gazowej, określonym przez dostawcę gazu”. Jednocześnie w § 157 ust. 4 do ust. 8 sprecyzowane zostały ograniczenia dotyczące wyposażenia budynków w ww. instalacje:

  • ust. 4. Zastosowanie instalacji gazowej w budynkach o wysokości ponad 25 m wymaga uzyskania pozytywnej opinii wydanej przez właściwego komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej.
  • ust. 5. Instalacje gazowe zasilane gazem płynnym mogą być wykonywane tylko w budynkach niskich. (budynki o wysokości do 12 m włącznie nad poziomem terenu lub mieszkalne
  • o wysokości do 4 kondygnacji nadziemnych włącznie – zgodnie z § 8 pkt 1 warunków technicznych – przyp. autora)
  • ust. 6. Zabrania się stosowania w jednym budynku gazu płynnego i gazu z sieci gazowej.
  • ust. 7. W budynku niskim, mającym w mieszkaniach instalację zasilaną gazem płynnym, dopuszcza się usytuowanie kotłowni gazowej zasilanej z sieci gazowej.
  • ust. 8. Instalacje gazowe zasilane gazem o gęstości większej od gęstości powietrza nie mogą być stosowane w pomieszczeniach, których poziom podłogi znajduje się poniżej otaczającego terenu oraz w których znajdują się studzienki lub kanały instalacyjne i rewizyjne poniżej podłogi.

Wynika z tego, że jedynie instalacje zasilane gazem sieciowym (ziemnym) mogą być montowane w budynkach zarówno niskich jak i wysokich, przy spełnieniu odpowiednich warunków. W przypadku gazu płynnego występują zarówno ograniczenia co do wysokości budynków, jak i do usytuowania pomieszczeń, w których tego rodzaju instalacja może być użytkowana. Ze względu na różną charakterystykę i właściwości gazów sieciowego i płynnego nie mogą być one również stosowane równocześnie dla zasilania instalacji w jednym budynku. Wyjątek stanowi kotłownia z kotłem na gaz sieciowy w budynku niskim, jest to jednak pomieszczenie niemieszkalne.

Samo rozmieszczenie poszczególnych części instalacji oraz wymagania co do pomieszczeń, w których ona przebiega, określono w regulacjach §§ 164-174 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki ich usytuowanie. Poniżej przedstawiono ogólne wymogi co do instalacji gazowych, urządzeń gazowych oraz pomieszczeń, w których prowadzona jest instalacja gazu:

Wymagania co do instalacji gazowej w zakresie przewodów:

  • nie należy prowadzić przez pomieszczenia mieszkalne oraz pomieszczenia, których sposób użytkowania może spowodować naruszenie stanu technicznego instalacji lub wpływać na parametry eksploatacyjne gazu,
  • przewody instalacji gazowej, w stosunku do przewodów innych instalacji stanowiących wyposażenie budynku (ogrzewczej, wodociągowej, kanalizacyjnej, elektrycznej, piorunochronnej itp.), należy lokalizować w sposób zapewniający bezpieczeństwo ich użytkowania. Odległość między przewodami instalacji gazowej a innymi przewodami powinna umożliwiać wykonywanie prac konserwacyjnych,
  • poziome odcinki instalacji gazowych powinny być usytuowane w odległości co najmniej 0,1 m powyżej innych przewodów instalacyjnych, natomiast jeżeli gęstość gazu jest większa od gęstości powietrza - poniżej przewodów elektrycznych i urządzeń iskrzących,
  • przewody instalacji gazowej krzyżujące się z innymi przewodami instalacyjnymi powinny być od nich oddalone co najmniej o 0,02 m,
  • rozwiązania techniczne instalacji gazowej powinny umożliwiać samokompensację wydłużeń cieplnych oraz eliminować ewentualne odkształcenia instalacji, wywołane deformacją lub osiadaniem budynku.

Wymagania co do instalacji gazowej w zakresie urządzeń gazowych:

  • urządzenia gazowe należy połączyć ze stalowymi lub miedzianymi przewodami instalacji gazowej na stałe lub z zastosowaniem elastycznych przewodów metalowych,
  • zawór odcinający dopływ gazu do urządzenia należy umieścić w pomieszczeniu, w którym jest zainstalowane urządzenie gazowe, w miejscu łatwo dostępnym, w odległości nie większej niż 1 m od króćca przyłączeniowego,
  • kuchnie i kuchenki gazowe należy instalować w odległości co najmniej 0,5 m od okien do boku urządzenia, licząc w rzucie poziomym,
  • ogrzewacze pomieszczeń, których temperatura osłon może przekroczyć 60°C, należy instalować w odległości co najmniej 0,3 m od ścian z materiałów łatwo zapalnych, otynkowanych oraz w odległości 0,6 m od elementów ścian z materiałów łatwo zapalnych, nieosłoniętych tynkiem,
  • grzejniki gazowe wody przepływowej należy instalować na ścianach z materiałów niepalnych bądź odizolować je od ściany z materiałów palnych płytą z materiału niepalnego,
  • urządzenia gazowe, wymagające przemieszczania, takie jak palniki, kolby, lutownice, mogą być instalowane za pomocą przewodów elastycznych przeznaczonych do takich celów,
  • grzewcze urządzenia gazowe, takie jak: kotły ogrzewcze, grzejniki wody przepływowej, niezależnie od ich obciążeń cieplnych, powinny być podłączone na stałe z indywidualnymi kanałami spalinowymi, z uwzględnieniem instrukcji technicznej producenta urządzenia, o której mowa w przepisach dotyczących zasadniczych wymagań dla urządzeń spalających paliwa gazowe.

Wymagania co do instalacji gazowej w zakresie pomieszczeń:

  • zabrania się prowadzenia przez pomieszczenia mieszkalne przewodów instalacji gazowej z zastosowaniem połączeń gwintowanych, a także z zastosowaniem innych sposobów łączenia rur, jeżeli mogą one stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa mieszkańców,
  • dopuszcza się prowadzenie przewodów gazowych z rur stalowych bez szwu i rur stalowych ze szwem, łączonych za pomocą spawania przez jedną kondygnację garażu, znajdującą się bezpośrednio pod kondygnacją nadziemną budynku, pod warunkiem zabezpieczenia tych przewodów przed uszkodzeniem mechanicznym,
  • przewody instalacji gazowych w piwnicach i suterenach należy prowadzić na powierzchni ścian lub pod stropem, natomiast na pozostałych kondygnacjach nadziemnych dopuszcza się prowadzenie ich także w bruzdach osłoniętych nieuszczelnionymi ekranami lub wypełnionych – po uprzednim wykonaniu próby szczelności instalacji – łatwo usuwalną masą tynkarską, niepowodującą korozji przewodów. Wypełnianie bruzd, w których są prowadzone przewody z rur miedzianych, jest zabronione,
  • urządzenia gazowe mogą być instalowane wyłącznie w pomieszczeniach spełniających warunki dotyczące ich wysokości, kubatury, wentylacji i odprowadzenia spalin, a także dopływu powietrza do spalania, określone w rozporządzeniu, w Polskich Normach i przepisach odrębnych,
  • kubatura pomieszczeń, w których instaluje się urządzenia gazowe, nie powinna być mniejsza niż 8 m3 - w przypadku urządzeń pobierających powietrze do spalania z tych pomieszczeń,
  • kubatura pomieszczeń, w których instaluje się urządzenia gazowe, nie powinna być mniejsza niż 6,5 m3 - w przypadku urządzeń z zamkniętą komorą spalania,
  • pomieszczenia, w których instaluje się urządzenia gazowe, powinny mieć wysokość co najmniej 2,2 m,
  • w budynkach jednorodzinnych, mieszkalnych w zabudowie zagrodowej i rekreacji indywidualnej, wzniesionych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki ich usytuowanie, dopuszcza się instalowanie gazowych kotłów grzewczych w pomieszczeniach technicznych o wysokości co najmniej 1,9 m.

Natomiast instalacje gazu płynnego zostały obwarowane dodatkowymi warunkami, w zależności od źródła zasilania, co zawarto w dyspozycjach przepisów §§ 177-179 rozporządzenia Ministra Infrastruktury:

Warunki montażu instalacji na gaz płynny zasilanych gazem płynnym z indywidualnych butli o nominalnej zawartości gazu do 11 kg:

  • w jednym mieszkaniu, warsztacie lub lokalu użytkowym nie należy instalować więcej niż dwóch butli,
  • w pomieszczeniu, w którym instaluje się butlę, należy zachować temperaturę niższą niż 35°C,
  • butlę należy instalować wyłącznie w pozycji pionowej,
  • butlę należy zabezpieczyć przed uszkodzeniami mechanicznymi,
  • między butlą a urządzeniem promieniującym ciepło, z wyłączeniem zestawów urządzeń gazowych z butlami, należy zachować odległość co najmniej 1,5 m,
  • butli nie należy umieszczać w odległości mniejszej niż 1 m od urządzeń mogących powodować iskrzenie,
  • urządzenia gazowe należy łączyć z reduktorem ciśnienia gazu na butli za pomocą elastycznego przewodu o długości nieprzekraczającej 3 m i wytrzymałości na ciśnienie co najmniej 300 kPa, odpornego na składniki gazu płynnego, uszkodzenia mechaniczne oraz temperaturę do 60°C,
  • urządzenie gazowe o mocy cieplnej przekraczającej 10 kW należy łączyć z przewodem elastycznym, o którym mowa w pkt 7, rurą stalową o długości co najmniej 0,5 m.

Warunki montażu instalacji na gaz płynny zasilanych gazem płynnym z butli gazowej o nominalnej zawartości gazu do 33 kg lub z baterii takich butli:

  • butle powinny być umieszczone na zewnątrz budynku, w miejscu oznakowanym, na utwardzonym podłożu, pod zadaszeniem chroniącym od wpływu czynników atmosferycznych,
  • liczba butli w baterii nie może przekraczać 10,
  • butle w baterii powinny być podłączone do kolektora wykonanego z rury stalowej bez szwu lub rury przewodowej łączonej przez spawanie,
  • odległość butli od najbliższych otworów okiennych lub drzwiowych w ścianie zewnętrznej budynku nie powinna być mniejsza niż 2 m,
  • butle nie mogą być sytuowane w zagłębieniach terenu.

Warunki montażu instalacji na gaz płynny zasilanych z jednego zbiornika z gazem płynnym lub grupy takich zbiorników:

  • liczba zbiorników naziemnych w grupie nie powinna przekraczać 6 sztuk, a ich łączna pojemność 100 m3,
  • odległość pomiędzy grupami zbiorników naziemnych powinna wynosić 7,5 m - w przypadku, gdy łączna pojemność zbiorników w grupie nie przekracza 30 m3,
  • odległość pomiędzy grupami zbiorników naziemnych powinna wynosić 15 m - w przypadku, gdy łączna pojemność zbiorników w grupie przekracza 30 m3,
  • zbiorniki gazu płynnego nie mogą być sytuowane w zagłębieniach terenu, w miejscach podmokłych oraz w odległości mniejszej niż 5 m od rowów, studzienek lub wpustów kanalizacyjnych.

Główna próba szczelności instalacji gazowych

Co do zasady, przed rozpoczęciem eksploatacji instalacji gazowej inwestor lub właściciel budynku jest zobowiązany do przeprowadzenia tak zwanej głównej próby szczelności. Wynika to m. in. z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U. Nr 74, poz. 836 z późn. zm.). Przepisy § 44 ust. 1 oraz § 45, stanowią, że w sytuacji, gdy została wykonana nowa instalacja gazowa, dokonano jej przebudowy lub remontu i w przypadku wyłączenia jej z użytkowania na okres dłuższy niż pół roku – należy przed przekazaniem jej do użytkowania przeprowadzić główną próbę szczelności. Natomiast jeżeli powyższa instalacja gazowa nie została napełniona gazem w okresie 6 miesięcy od daty przeprowadzenia głównej próby szczelności - próbę tę należy powtórnie przeprowadzić.

Podstawowe procedury oraz zasady wykonania głównej próby szczelności zostały zawarte zarówno w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (§44) jak i w rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki ich usytuowanie (§ 165). Poniżej przedstawiono ogólny zarys prawidłowego przeprowadzania takiego badania:

Kolejne elementy instalacji gazowej podlegające głównej próbie szczelności:

  • odrębnie badanie dla części instalacji przed gazomierzami,
  • odrębnie badanie dla pozostałej części instalacji z pominięciem gazomierzy.

Przygotowanie instalacji gazowej do głównej próby szczelności:

  • instalacja nie powinna posiadać zabezpieczenia antykorozyjnego,
  • próbę wykonuje się po oczyszczeniu elementów instalacji, zaślepieniu końcówek, otwarciu kurków i odłączeniu odbiorników gazu,
  • przewody gazowe z rur stalowych, po wykonaniu próby szczelności, powinny być zabezpieczone przed korozją.

Urządzenia pomiarowe wykorzystywane do wykonywania głównej próby szczelności instalacji gazowej:

  • manometr użyty do przeprowadzenia głównej próby szczelności powinien spełniać wymagania klasy 0,6 i posiadać świadectwo legalizacji.
  • wymagane zakresy pomiarowe manometrów:
  • od 0 do 0,06 MPa w przypadku ciśnienia próbnego wynoszącego 0,05 MPa,
  • od 0 do 0,16 MPa w przypadku ciśnienia próbnego wynoszącego 0,1 MPa.

Niezbędne ciśnienie czynnika próbnego podczas wykonywania głównej próby szczelności instalacji gazowej:

  • ciśnienie czynnika próbnego w czasie przeprowadzania głównej próby szczelności powinno wynosić 0,05 MPa,
  • w przypadku instalacji lub jej części znajdującej się w pomieszczeniu mieszkalnym lub w pomieszczeniu zagrożonym wybuchem ciśnienie czynnika próbnego powinno wynosić 0,1 MPa.

Określenie wyniku głównej próby szczelności instalacji gazowej

Wynik głównej próby szczelności uznaje się za pozytywny, jeżeli w czasie 30 minut od ustabilizowania się ciśnienia czynnika próbnego nie nastąpi spadek ciśnienia.

Udokumentowanie wyniku głównej próby szczelności instalacji gazowej

Z przeprowadzenia głównej próby szczelności sporządza się protokół, który powinien być podpisany przez właściciela budynku oraz wykonawcę instalacji gazowej.

Instalacje gazowe – użytkowanie i kontrola

Zachowanie szczególnych zasad bezpieczeństwa użytkowania instalacji gazowych, czy to zasilanych gazem sieciowym, czy gazem płynnym, jest bardzo istotne ze względu na cechy fizyczne mieszanek gazowych. Z tego też powodu w dyspozycjach rozporządzenia w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych znalazły się między innymi regulacje związane z eksploatacją instalacji gazowych. W przepisach tych określono ogólne warunki właściwego użytkowania lokalu oraz wyposażenia instalacyjnego i urządzeń, a także szczególne warunki dotyczące eksploatacji instalacji i urządzeń gazowych. W § 16 rozporządzenia w podstawowych wytycznych dotyczących użytkowania instalacji i urządzeń gazowych w lokalu wymieniono:

  • eksploatację zgodnie z projektem i instrukcjami,
  • ochronę przed uszkodzeniem,
  • właściwą konserwację,
  • natychmiastową likwidację uszkodzeń,
  • naprawy i wymiany uszkodzonych lub zużytych elementów instalacji i wyposażenia lokalu,
  • przekazywanie informacji właścicielowi budynku o wszelkich uszkodzeniach instalacji.

Prawodawca podkreślił także, że w sytuacji wystąpienia uszkodzeń lub zakłóceń w funkcjonowaniu instalacji i urządzeń należy niezwłocznie wstrzymać ich eksploatację, jeżeli dalsze ich użytkowanie może spowodować zagrożenie bezpieczeństwa osób lub mienia albo skażenie środowiska.

Natomiast w § 17 rozporządzenia określono warunki dotyczące eksploatacji instalacji i urządzeń gazowych przez użytkownika. Wymieniono między innymi:

  • konieczność eliminacji możliwości wydzielania się tlenku węgla z urządzeń gazowych,
  • zapewnienie bezpieczeństwo oraz ochronę interesów użytkowników danego lokalu oraz innych lokali korzystających z tej instalacji oraz osób trzecich,
  • udostępnianie lokalu właścicielowi budynku lub dostawcy gazu dla wykonywania ich obowiązków,
  • zapewnienie pełnej sprawności technicznej i użytkowej urządzeń gazowych stanowiących wyposażenie lokalu,
  • utrzymywanie znajdujących się w lokalu elementów instalacji gazowej, urządzeń spalinowych i wentylacyjnych oraz urządzeń gazowych w należytym stanie technicznym i użytkowym,
  • konieczność udostępniania lokalu w celu przeprowadzenia przez odpowiednie służby kontroli instalacji i urządzeń gazowych, przewodów i kanałów spalinowych, wentylacyjnych, a także innych instalacji i urządzeń, oraz ścisłe wykonywanie zalecenia pokontrolne.

Podkreślono, że wszelkie naprawy i konserwacje urządzeń gazowych mogą być powierzone wyłącznie osobom posiadającym świadectwa kwalifikacyjne określone w odrębnych przepisach. Jak już wcześniej wspomniano, instalacje i urządzenia gazowe po ich naprawie, przeróbce lub wymianie nie mogą być użytkowane bez poddania ich próbie szczelności.

Zakres obowiązków osób odpowiedzialnych za budynek w odniesieniu do instalacji gazowej

W sytuacji, gdy obiekt budowlany wyposażony jest w instalację gazową (czy to gazu ziemnego czy płynnego) wraz z odpowiednimi urządzeniami, oczywistym jest, że aby zapewnić bezpieczeństwo eksploatacji takiego obiektu należy utrzymywać przedmiotową instalację gazową oraz te urządzenia w należytym stanie technicznym. Stały monitoring tego typu wyposażenia instalacyjnego w obiekcie można zapewnić przede wszystkim dokonując regularnych przeglądów technicznych. Taka kontrola prawidłowości użytkowania i stanu technicznego instalacji gazowych została przewidziana w pierwszej kolejności w przepisach ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1202 z późn.zm.), której zasady określono w art. 62 ust 1 pkt 1 lit. c: „Obiekty budowlane powinny być w czasie ich użytkowania poddawane przez właściciela lub zarządcę kontroli okresowej, co najmniej raz w roku, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego (…) instalacji gazowych oraz przewodów kominowych (dymowych, spalinowych i wentylacyjnych)”.

Analizując treść powyższej regulacji ustawowej można zauważyć, że nie określono w niej typu paliwa gazowego zasilającego instalację będącą przedmiotem kontroli. Oznacza to, że zaliczenie w przepisach technicznych urządzenia gazowego zasilanego gazem płynnym z butli indywidualnej wraz z armaturą do instalacji gazowych, skutkuje obowiązkiem skontrolowania także takiej instalacji przez osobę posiadającą stosowne kwalifikacje zawodowe. W art. 62 ust. 5 Prawa budowlanego ustawodawca ustalił, że: „Kontrole stanu technicznego instalacji (…) gazowych, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. c (…), mogą przeprowadzać osoby posiadające kwalifikacje wymagane przy wykonywaniu dozoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji oraz sieci (…) gazowych”. Co oczywiste mogą je sprawdzać także osoby posiadające uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności. Kontrola taka powinna zostać udokumentowana w postaci protokołu pokontrolnego.

Co warto podkreślić, przy planowaniu przeglądów okresowych, powinno się założyć, iż stan sprawności technicznej instalacji gazowej w budynku powinien być kontrolowany równocześnie z kontrolą stanu technicznego przewodów i kanałów wentylacyjnych oraz spalinowych. Czynności te przeprowadzać mogą osoby posiadające kwalifikacje mistrza w rzemiośle kominiarskim lub osoby posiadające uprawnienia budowlane odpowiedniej specjalności.

W rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych w § 46 zostały wymienione wszystkie podstawowe powinności osób odpowiedzialnych za budynek, w tym także za instalację gazową. Zgodnie z tymi regulacjami do obowiązków właściciela budynku w zakresie utrzymania właściwego stanu technicznego instalacji gazowej należy nadzór, kontrola, naprawa i kontakt z dostawcą gazu:
 

 

Zakres obowiązków osób odpowiedzialnych za budynek wyposażony w instalację gazową

 

 

NADZÓR

zapewnienie nadzoru nad wykonywaniem badań w ramach głównej próby szczelności

KONTROLA

w przypadku wystąpienia ryzyka zagrożenia bezpieczeństwa osób użytkujących lokale – przeprowadzenie kontroli stanu technicznego instalacji gazowej

w sytuacji stwierdzenia podczas kontroli okresowej występowania zagrożenia bezpieczeństwa użytkowników – wyłączenie z użytkowania instalacji lub jej części

zapewnienie realizacji zaleceń pokontrolnych wydawanych przez upoważnione organy administracji publicznej

NAPRAWA

zapewnienie stosownego nadzoru nad realizacją robót konserwacyjnych, napraw i wymian oraz nadzoru nad wykonawstwem usług związanych z realizacją zaleceń wynikających z okresowych kontroli w lokalach

KONTAKT Z DOSTAWCĄ GAZU

zawiadamianie dostawcy gazu w każdym przypadku stwierdzenia uszkodzenia szafki, w której umieszczono kurek główny gazowy

występowanie do dostawcy gazu w przypadku konieczności napełnienia instalacji gazem

Tab. 1. Zakres obowiązków właściciela budynku w zakresie utrzymania właściwego stanu technicznego instalacji gazowej zgodnie z § 46 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U Nr 74, poz. 836 z późn. zm.).


 Z analizy przypadków katastrof budowlanych i poważniejszych awarii wynika, że niejednokrotnie osoby odpowiedzialne za obiekt lub użytkownicy lokali nie wywiązują się ze swoich obowiązków, co prowadzi do powstania stanu zagrożenia życia lub zdrowia. Jeśli właściciel lub zarządca nie organizują przeglądów stanu technicznego lub nie wykonują zaleceń pokontrolnych winni liczyć się z konsekwencjami. W przepisach karnych ustawy Prawo budowlane ustalono, że za tego typu wykroczenie w art. 93 grozi kara grzywny: „Kto (…) nie spełnia obowiązku, o którym mowa w art. 62 ust. 1 pkt 1-4a (…) podlega karze grzywny”. Poważniejsze sankcje przewidziano w art. 92 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego dla sytuacji, gdy w osoby odpowiedzialne nie wykonują zaleceń pokontrolnych związanych ze stwierdzeniem przez specjalistę stanu zagrożenia (np. wybuchem albo zatruciem gazem): „Kto (…) nie spełnia, określonego w art. 70 ust. 1, obowiązku usunięcia stwierdzonych uszkodzeń lub uzupełnienia braków, mogących spowodować niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska (…) podlega karze aresztu albo karze ograniczenia wolności, albo karze grzywny”.

Niestety najczęściej zdarza się, że to lokatorzy lub właściciele poszczególnych lokali nie udostępniają zajmowanych przez siebie mieszkań specjalistom przeprowadzającym przeglądy okresowe stanu technicznego. Właściciel budynku lub zarządca nie pozostaje jednak bezradny. Na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1234 z późn. zm.) podmiot odpowiedzialny za obiekt ma szereg możliwości usunięcia niebezpieczeństwa: „W razie awarii wywołującej szkodę lub zagrażającej bezpośrednio powstaniem szkody lokator jest obowiązany niezwłocznie udostępnić lokal w celu jej usunięcia. Jeżeli lokator jest nieobecny lub odmawia udostępnienia lokalu, właściciel ma prawo wejść do lokalu w obecności funkcjonariusza Policji lub straży gminnej (miejskiej), a gdy wymaga to pomocy straży pożarnej - także przy jej udziale”. W przypadku, gdy użytkownik lokalu jest jego właścicielem stosuje się procedury przewidziane w art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 737): „Jeżeli właściciel lokalu (…) wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciwko obowiązującemu porządkowi domowemu (…) wspólnota mieszkaniowa może w trybie procesu żądać sprzedaży lokalu w drodze licytacji na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o egzekucji z nieruchomości”.

Przykłady katastrofy budowlanej i wypadków mających swoje źródło w nieodpowiednim użytkowaniu lub utrzymaniu instalacji gazowej

W praktyce niejednokrotnie okazuje się, iż podczas kontroli użytkowania budynków inspektorzy nadzoru budowlanego stwierdzają, że właściciele lub zarządcy, czyli osoby odpowiedzialne za obiekt, oraz użytkownicy lokali nie wywiązują się ze swoich obowiązków, co prowadzi do powstania stanu zagrożenia życia lub zdrowia. Prowadzi to do wypadków, nierzadko śmiertelnych, awarii w obiektach budowlanych oraz katastrof budowlanych spowodowanych wybuchem gazu oraz towarzyszącym mu pożarem. Dalej przedstawiono przykłady nieszczęśliwych zdarzeń, których powodem była niewłaściwa eksploatacja wewnętrznej instalacji gazu.

Mając na uwadze, jak dużej skali problemem jest niewłaściwe użytkowanie instalacji gazowych zasilanych czy to z sieci, czy z indywidualnych butli z gazem płynnym, podkreślić należy kluczową rolę właściciela i zarządcy obiektu budowlanego. Niewątpliwie korzystne byłoby, aby każda osoba odpowiedzialna za budynek, w którym takie instalacje są eksploatowane, zwracała uwagę specjalistom kontrolującym obiekt właśnie na tę kwestię oraz informowała użytkowników o potencjalnych zagrożeniach i powinnościach wynikających z posiadania instalacji gazowej. Można tego rodzaju informacje przekazywać w formie ogłoszeń adresowanych do wszystkich użytkowników lub indywidualnie w formie listownej.

Wszystkie powyższe zabiegi mają służyć celowi nadrzędnemu – uchronieniu się przed stanem zagrożenia dla ludzi i mienia oraz środowiska. Najważniejsze dla bezpieczeństwa użytkowania – szczególnie instalacji zasilanych z butli na gaz płynny – jest odpowiednie stosowanie się do przepisów oraz zwyczajna ostrożność.

 

Bibliografia:

  1. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz.1202 z późn. zm.).
  2. Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1234 z późn. zm.).
  3. Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 737).
  4. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U. Nr 74, poz. 836 z późn. zm.).
  5. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1422 z późn. zm.).
  6. www.poradnikprojektanta.pl.
  7. www.gunb.gov.pl.

Przypisy