Dołącz do czytelników
Brak wyników

Bezpieczeństwo budynku

31 stycznia 2020

NR 215 (Styczeń 2020)

Bezpieczeństwo użytkowania kominów, wentylacji i klimatyzacji

25

Każdy budynek oddany do użytkowania powinien zapewniać komfort eksploatacji. W zależności od rodzaju obiektu budowlanego, funkcji oraz wyposażenia w tym instalacyjnego, inne czynniki będą wpływały na jakość przebywania i działalności w jego pomieszczeniach. Niewątpliwie jednym z najistotniejszych pośród tych czynników jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania przewodów kominowych spalinowych, dymowych i wentylacyjnych oraz systemów klimatyzacyjnych.

Dzięki prawidłowo zaprojektowanym oraz eksploatowanym przewodom kominowym w sposób właściwy będzie funkcjonowało m.in. ogrzewanie piecowe, kuchenki oraz piecyki gazowe, różnego rodzaju kotły centralnego ogrzewania itd. Komfortowe warunki korzystania z lokali w obiekcie powinien natomiast zapewnić odpowiedni system wentylacji lub klimatyzacji. Mogłoby się wydawać, że zaprojektowanie i wybudowanie tych elementów budynku powinno być tylko formalnością. Tymczasem treści techniczno-budowlanych regulacji prawnych, norm i opracowań inżynierskich są bardzo obszerne. Dotyczą one najróżniejszych rozwiązań i dają praktycznie nieograniczone możliwości w kształtowaniu wymiany powietrza, odprowadzania produktów spalania oraz regulacji temperatury w obiektach budowlanych. Oznacza to, iż uczestnicy procesu budowlanego oraz podmioty odpowiedzialne za budynek, czyli projektant, wykonawca i właściciel czy zarządca budynku powinni z należytą starannością wykonywać swoje obowiązki. Ich działalność powinna przede wszystkim zapewnić możliwość bezpiecznego użytkowania obiektu budowlanego wyposażonego w wyżej wspomniane systemy i elementy.

Kominy – podział, zasady ogólne projektowania

Komin jest elementem budynku służącym do odprowadzania spalin i dymu, czyli produktów reakcji spalania oraz innych gazów poza budynek. Jego prawidłowe funkcjonowanie determinuje bezpieczne i komfortowe użytkowanie obiektu budowlanego.
W przepisach dotyczących tej materii można znaleźć podział kominów na:

  • kominy wentylacyjne – usuwające zużyte powietrze z budynku (z pomieszczeń łazienki, kuchni itd.),
  • kominy spalinowe – wyprowadzające poza obiekt budowlany spaliny z urządzeń funkcjonujących w budynku (np. z łazienkowych piecyków gazowych),
  • kominy dymowe – odprowadzające dym powstały w czasie eksploatacji budynku (np. z pieców węglowych, kominków na drewno itp.).

W rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U. Nr 74, poz. 836 z późniejszymi zmianami) można znaleźć bardziej szczegółowy podział na przewody i kanały. 
W § 3 w punktach 18 do 22 powyższego rozporządzenia zdefiniowano wyżej wymienione elementy w sposób następujący:

  • przewody dymowe – przewody wraz z ich wyposażeniem, służące do odprowadzania dymu z palenisk opalanych paliwem stałym do kanałów dymowych,
  • przewody spalinowe – przewody wraz z ich wyposażeniem, służące do odprowadzania spalin z palenisk opalanych paliwem gazowym lub olejowym do kanałów spalinowych,
  • kanały dymowe – kanały wykonane w ścianach budynku lub przybudowane do tych ścian, wraz z ich wyposażeniem, służące do odprowadzania dymu ponad dach,
  • kanały spalinowe – kanały wykonane w ścianach budynku lub przybudowane do tych ścian, wraz z ich wyposażeniem, służące do odprowadzania spalin ponad dach,
  • kanały wentylacyjne – kanały wykonane w ścianach budynku lub przybudowane do tych ścian, wraz z ich wyposażeniem, służące do odprowadzania zanieczyszczonego powietrza z pomieszczeń.

Odniesienia do tego podziału znalazły swoje miejsce także w innych regulacjach prawnych związanych z tą tematyką. W rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1065) ogólne wytyczne dotyczące kominów zostały sprecyzowane w § 140 ust. 1, w którym wskazano, że przewody (kanały) kominowe w budynku: wentylacyjne, spalinowe i dymowe, prowadzone w ścianach budynku, w obudowach, trwale połączonych z konstrukcją lub stanowiące konstrukcje samodzielne, powinny mieć wymiary przekroju, sposób prowadzenia i wysokość, stwarzające potrzebny ciąg, zapewniający wymaganą przepustowość, oraz spełniające wymagania określone w Polskich Normach dotyczących wymagań technicznych dla przewodów kominowych oraz projektowania kominów. W załączniku do przedmiotowego rozporządzania wymieniono jako podstawową normę PN-B-10425:1989 Przewody dymowe, spalinowe i wentylacyjne murowane z cegły – Wymagania techniczne i badania przy odbiorze. W kolejnych ustępach § 140 wymieniono i opisano zasady, zgodnie z którymi przewody kominowe powinny być szczelne i spełniać warunki określone w § 266 rozporządzenia, czyli m.in. powinny być wykonane z wyrobów niepalnych (w przypadku kominów dymowych i spalinowych). Ponadto, wewnętrzna powierzchnia przewodów odprowadzających spaliny mokre powinna być odporna na ich destrukcyjne oddziaływanie (kominy ceramiczne powinny być zabezpieczone np. specjalną folią lub wkładem ze stali kwasoodpornej). Określono tez wymagania dotyczące przekrojów przewodów kominowych, tj. przewody kominowe do wentylacji grawitacyjnej powinny mieć powierzchnię przekroju co najmniej 0,016 m2 oraz najmniejszy wymiar przekroju co najmniej 0,1 m.

Wśród kolejnych wymagań dotyczących kominów można znaleźć między innymi, takie jak:

  • zapewnienie właściwego ciągu w kominach spalinowych poprzez wyprowadzenie komina ponad dach na odpowiednią wysokość,
  • w strefach II i III obciążenia wiatrem należy stosować odpowiednie nasady kominowe zabezpieczające przed odwróceniem ciągu,
  • trzony kuchenne i kotły grzewcze na paliwo stałe oraz kominki z otwartym paleniskiem lub zamkniętym wkładem kominkowym o wielkości otworu paleniskowego kominka do 0,25 m2 mogą być przyłączone wyłącznie do własnego, samodzielnego przewodu kominowego dymowego,
  • zakaz stosowania grawitacyjnych zbiorczych kominów spalinowych i dymowych, zbiorczych kominów wentylacji grawitacyjnej oraz indywidualnych wentylatorów wyciągowych w pomieszczeniach, w których znajdują się wloty do przewodów spalinowych,
  • kominy spalinowe i dymowe powinny być wykonane z wyrobów niepalnych, ponadto same kominy lub ich obudowa powinny spełniać wymagania określone w Polskiej Normie dotyczącej badań ogniowych małych kominów, czyli PN-B-02870:1993 Badania ogniowe. Małe kominy. Badania w podwyższonych temperaturach,
  • wyloty kominów powinny być dostępne do czyszczenia i okresowej kontroli,
  • kominy spalinowe i dymowe powinny być wyposażone, odpowiednio, w otwory wycierowe lub rewizyjne, zamykane szczelnymi drzwiczkami, a w przypadku występowania spalin mokrych – także w układ odprowadzania skroplin,
  • między wylotem przewodu spalinowego i dymowego a najbliższym skrajem korony drzew dorosłych należy zapewnić zachowanie odległości co najmniej 6 m.

Wentylacja i systemy klimatyzacyjne – przeznaczenie, zasady ogólne projektowania

W rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki ich usytuowanie (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1065) cały § 147 został poświęcony zapewnieniu odpowiedniej wentylacji pomieszczeń. W przepisie tym w ust. 1 określone zostały podstawowe funkcje wentylacji i klimatyzacji: Wentylacja i klimatyzacja powinny zapewniać odpowiednią jakość środowiska wewnętrznego, w tym wielkość wymiany powietrza, jego czystość, temperaturę, wilgotność względną, prędkość ruchu w pomieszczeniu . Odpowiednią cyrkulację powietrza w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi należy zapewnić dzięki wentylacji mechanicznej lub grawitacyjnej. Wymaganie to dotyczy także pomieszczeń bez otwieranych okien, a także w innych pomieszczeniach, w których ze względów zdrowotnych, technologicznych lub bezpieczeństwa konieczne jest zapewnienie wymiany powietrza. Dopuszczone również zostało stosowanie wentylacji hybrydowej, która w zależności od warunków pracuje jako wentylacja mechaniczna lub grawitacyjna. Natomiast klimatyzację powinno się stosować w pomieszczeniach, w których ze względów użytkowych, higienicznych, zdrowotnych lub technologicznych konieczne jest utrzymywanie odpowiednich parametrów powietrza wewnętrznego.

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury jw. reguluje także kwestie związane z doborem sposobu wentylacji dla różnego rodzaju budynków i pomieszczeń. Projektant powinien dostosować sposób wentylowania pomieszczeń w budynkach w zależności od parametrów technicznych obiektu budowlanego. Wentylacja mechaniczna powinna być przewidziana w budynkach wysokich i wysokościowych oraz w innych obiektach, w których zastosowanie systemów wentylacji grawitacyjnej jest niemożliwe. Podczas projektowania systemów wymiany powietrza projektant jednak musi pamiętać, aby nie wykorzystywać w pomieszczeniu, w którym jest przewidziana wentylacja mechaniczna lub klimatyzacja również wentylacji grawitacyjnej ani wentylacji hybrydowej (nie dotyczy to pomieszczeń z urządzeniami klimatyzacyjnymi niepobierającymi powietrza zewnętrznego). Wentylatory wentylacji mechanicznej hybrydowej powinny mieć możliwość regulacji wydajności. W przypadku np. hal przemysłowych, w pomieszczeniach, w których proces technologiczny jest źródłem miejscowej emisji substancji szkodliwych o niedopuszczalnym stężeniu lub uciążliwym zapachu, konieczne jest zastosowanie odciągów miejscowych współpracujących z wentylacją ogólną, umożliwiające spełnienie w strefie pracy wymagań jakości środowiska wewnętrznego.

Podczas projektowania systemów wentylacji i klimatyzacji, zgodnie z wytycznymi zawartymi w rozporządzeniu, projektant powinien stosować Polskie Normy, takie jak:

  • PN-B-03430:1983 PN-B-03430:1983/Az3:2000 Wentylacja w budynkach mieszkalnych zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej,
  • PN-B-03421:1978 Wentylacja i klimatyzacja – Parametry obliczeniowe powietrza wewnętrznego w pomieszczeniach przeznaczonych do stałego przebywania ludzi.

Przewody wentylacyjne muszą spełniać szereg wymogów. Wymienione one zostały w § 153 i 154 rozporządzenia z 2002 r. Przepisy te precyzują m.in. następujące warunki:

  • przewody i urządzenia wentylacji mechanicznej i klimatyzacji winny zapewniać minimalne odkładanie się zanieczyszczeń na ich powierzchniach wewnętrznych kontaktujących się z powietrzem wentylacyjnym;
  • przewody powinny mieć przekrój poprzeczny stosowny do przewidywanych przepływów powietrza oraz konstrukcję przystosowaną do maksymalnego ciśnienia i wymaganej szczelności instalacji. Projektant w tym względzie powinien kierować się wymaganiami zawartych w Polskich Normach dotyczących wytrzymałości i szczelności przewodów. Wśród tych norm należy wymienić m.in. te ujęte w załączniku rozporządzenia, czyli PN-EN 1507:2007 Wentylacja budynków – Przewody wentylacyjne z blachy o przekroju prostokątnym – Wymagania dotyczące wytrzymałości i szczelności i PN-EN 12237:2005 Wentylacja budynków – Sieć przewodów – Wytrzymałość i szczelność przewodów z blachy o przekroju kołowym;
  • podczas projektowania należy w taki sposób dobrać materiały do wybudowania przewodów lub sposób zabezpieczania ich powierzchni, aby ich właściwości były odpowiednie dla parametrów przepływającego powietrza oraz do warunków występujących w miejscu ich zamontowania;
  • dla zapewnienia odpowiednich warunków użytkowania, przewody instalowane w miejscach, w których mogą być narażone na uszkodzenia mechaniczne lub inne, powinny być zabezpieczone przed tymi uszkodzeniami;
  • celem umożliwienia napraw i właściwej konserwacji przewody powinny być wyposażone w otwory rewizyjne spełniające wymagania normy PN-EN 12097:2007 Wentylacja budynków – Sieć przewodów – Wymagania dotyczące elementów składowych sieci przewodów ułatwiających konserwację sieci przewodów, dotyczącej elementów przewodów ułatwiających konserwację, umożliwiające oczyszczenie wnętrza tych przewodów, a także innych urządzeń i elementów instalacji, o ile ich konstrukcja nie pozwala na czyszczenie w inny sposób niż poprzez te otwory, przy czym nie należy ich sytuować w pomieszczeniach o podwyższonych wymaganiach higienicznych;
  • przewody prowadzone przez pomieszczenia lub przestrzenie nieogrzewane powinny mieć izolację cieplną, przy czym należy zadbać o to, aby przewody wentylacyjne wykonane były z materiałów niepalnych, a palne izolacje cieplne i akustyczne oraz inne palne okładziny przewodów wentylacyjnych stosowane były wyłącznie na zewnętrznej ich powierzchni w sposób zapewniający nierozprzestrzenianie ognia;
  • miejsca, w których może występować zjawisko wykraplania się wody, czyli przewody instalacji klimatyzacji, przewody stosowane do recyrkulacji powietrza oraz prowadzące do urządzeń do odzyskiwania ciepła, a także przewody prowadzące powietrze zewnętrzne przez ogrzewane pomieszczenia, powinny mieć izolację cieplną i przeciwwilgociową;
  • ze względów ekonomicznych oraz ochrony środowiska urządzenia i elementy wentylacji mechanicznej i klimatyzacji powinny być stosowane w taki sposób, aby dawały możliwość uzyskania zakładanej ­jakości środowiska w pomieszczeniu przy racjonalnym zużyciu energii do ogrzewania, chłodzenia i energii elektrycznej;
  • sprawdzanie prawidłowego funkcjonowania systemów klimatyzacji umożliwiać powinno wyposażenie instalacji klimatyzacji w odpowiednie urządzenia pomiarowe służące do sprawdzania warunków pracy i kontroli zużycia energii;
  • dokonywanie przeglądów jest podstawą prawidłowego funkcjonowania urządzeń wentylacji mechanicznej i klimatyzacji, takich jak: centrale, klimakonwektory wentylatorowe, klimatyzatory, aparaty ogrzewcze i chłodząco-wentylacyjne. Należy je tak instalować, aby była zapewniona możliwość ich okresowej kontroli, konserwacji, naprawy lub wymiany;
  • podczas projektowania i budowania centrali wentylacyjnych i klimatyzacyjnych usytuowanych na zewnątrz budynku powinno się zapewnić ich odpowiednią obudowę lub inne zabezpieczenie przed wpływem czynników atmosferycznych;
  • w przypadku pomieszczeń o specjalnych wymaganiach higienicznych należy stosować centrale wentylacyjne i klimatyzacyjne, które będą umożliwiać i ułatwiać utrzymanie podwyższonej czystości wewnątrz obudowy, wyposażone w oświetlenie wewnętrzne oraz wzierniki do kontroli stanu centrali z zewnątrz.

Bezpieczeństwo użytkowania kominów oraz systemów klimatyzacyjnych

Każdy obiekt budowlany powinien być utrzymywany w należytym stanie technicznym, zapewniając tym samym bezpieczeństwo jego użytkowania. Obowiązek ten spoczywa na podmiocie odpowiedzialnym. Odpowiedni stan techniczny całego obiektu budowlanego jest następstwem właściwej kontroli, konserwacji i przeprowadzaniu remontów jego elementów. Do tych układów i systemów budynku, które powinny być w sposób szczególnie staranny sprawdzane ze względu na bezpieczeństwo osób eksploatujących obiekt, należą kominy oraz systemy wentylacji i klimatyzacji. W dyspozycjach prawnych wskazane zostało, iż przewody kominowe powinny zostać wymienione jako odrębne elementy budynku poddawane kontroli przez osoby posiadające właściwe kwalifikacje zawodowe. W tym duchu skonstruowano regulacje ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1186 z późniejszymi zmianami) w treści art. 62 ust. 1 pkt 1a i 1c. Przepis ten stanowi m.in., że obiekty budowlane powinny być w czasie ich użytkowania poddawane przez właściciela lub zarządcę kontroli okresowej, co najmniej raz w roku, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego elementów budynku, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu, instalacji gazowych oraz przewodów kominowych (dymowych, spalinowych i wentylacyjnych). Elementami budynku, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu wymienione w art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a są niewątpliwie te części przewodów kominowych i systemów wentylacji, które są wyprowadzane ponad połać dachową. Oznacza to, iż będą sprawdzane dwukrotnie – w czasie ­kontroli całego budynku i w czasie kontroli przewodów kominowych. Ponadto, jeżeli budynek będzie należał do typu obiektów budowlanych wielkopowierzchniowych (o powierzchni zabudowy przekraczającej 2000 m2 oraz innych obiektów budowlanych o powierzchni dachu przekraczającej 1000 m2) to zgodnie z art. 62 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo budowlane będzie podlegał częstszej kontroli okresowej w zakresie, o którym mowa w pkt 1, co najmniej dwa razy w roku, w terminach do 31 maja oraz do 30 listopada.

W odrębnej ustawie przewidziano kontrole systemów klimatyzacyjnych. Przedmiotową ustawą jest ustawa z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 19...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 12 wydań czasopisma "Mieszkanie i Wspólnota"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy