Dołącz do czytelników
Brak wyników

Eksploatacja

19 października 2018

NR 200 (Październik 2018)

Dostosowanie obiektów budowlanych do wymagań osób niepełnosprawnych – część I

0 298

W krajach aspirujących do miana krajów rozwiniętych po zapewnieniu podstawowych potrzeb społecznych naturalnym kolejnym etapem jest wdrożenie polityki wyrównania szans osób niepełnosprawnych.

Zasadniczym elementem wyrównania szans takich osób (stanowiących spory odsetek społeczeństwa) jest zapewnienie maksymalnej dostępności przestrzeni publicznych (np. siedzib urzędów, przychodni lekarskich, dworców, parków, miejsc rekreacji i wypoczynku, obiektów szkolnictwa) oraz miejsc codziennego użytku (m.in. budynków mieszkalnych, sklepów). Poprzez dostępność przestrzeni i obiektów, o których mowa powyżej, należy rozumieć możliwość samodzielnego korzystania z nich przez osoby niepełnosprawne korzystające z wózków inwalidzkich czy osoby niewidome. Tylko zwiększenie dostępności przestrzeni publicznych dla osób niepełnosprawnych umożliwi ich aktywizację, a tym samym korzystanie z wszelkich dóbr społecznych dostępnych niejednokrotnie wyłącznie dla pełnosprawnej części społeczeństwa. Warto podkreślić, że zwiększenie dostępności przestrzeni publicznych dla osób niepełnosprawnych jest zasadniczym, choć jednym z wielu, elementem polityki wyrównywania szans. W obecnej chwili trwają prace nad wprowadzeniem rządowego programu „Dostępność Plus”, którego zadaniem będzie zniesienie barier oraz aktywizacja osób niepełnosprawnych.

uwaga!

Często samochód stanowi jedyny środek lokomocji umożliwiający osobie niepełnosprawnej swobodne poruszanie. W wielu przypadkach dedykowanym miejscem postojowym dla samochodu jest garaż mogący stanowić samodzielny obiekt budowlany lub będący integralną częścią innego obiektu budowlanego.

Rodzaje niepełnosprawności i bariery z nimi związane

Chcąc sprecyzować, czym jest niepełnosprawność, można powołać się na wiele różnych definicji tego zagadnienia. Jednak większość z nich posiada charakter ogólnikowy i często nastręcza wiele problemów interpretacyjnych. Poza dysfunkcjami wynikającymi z nieszczęśliwych wypadków, istnieje wiele innych przyczyn, które prowadzą do pogłębiania się niepełnosprawności i dysfunkcji wraz z wiekiem. Najprościej ujmując, niepełnosprawność można zdefiniować jako brak przystosowania funkcji danej osoby do warunków, jakie ją otaczają. Dysfunkcje mogą być wrodzone, nabyte w wyniku nieszczęśliwego wypadku lub choroby bądź wynikające z wieku. Zasadniczo można podzielić je na:

  •     dysfunkcje fizyczne,
  •     dysfunkcje psychiczne,
  •     inne dysfunkcje, których nie można zakwalifikować do ww. grup.

W ramach grupy osób niepełnosprawnych należy wymienić osoby:

  •     poruszające się za pośrednictwem wózków inwalidzkich,
  •     poruszające się o kulach,
  •     o ograniczonej możliwości poruszania się,
  •     niewidome,
  •     słabowidzące,
  •     niesłyszące,
  •     słabosłyszące,
  •     z niepełnosprawnościami psychicznymi i intelektualnymi,
  •     mające trudności w komunikowaniu się z otoczeniem (trudności z komunikowaniem się lub rozumieniem języka pisanego lub mówionego).

Niezależnie od powyższego podziału, stopień niepełnosprawności jest indywidualnie oceniany i kwalifikowany zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j.: Dz. U. z 2016 r. poz. 2046 z późn. zm.) jako:

  •     znaczny,
  •     umiarkowany,
  •     lekki.

Jak przedstawiono powyżej grupa osób niepełnosprawnych jest bardzo zróżnicowana. Każdy typ niepełnosprawności stawia w życiu codziennym różne bariery niedostrzegalne przez osoby pełnosprawne. Do zasadniczych typów barier, jakie napotykają osoby niepełnosprawne w życiu codziennym, można zaliczyć:

  •     architektoniczne,
  •     urbanistyczne,
  •     społeczne,
  •     kulturowe,
  •     edukacyjne.

Nie przez przypadek bariery architektoniczne oraz urbanistyczne są wymienione w pierwszej kolejności, bowiem to właśnie tego typu przeszkody w zasadniczy sposób limitują dostępność do:

  •     przestrzeni publicznej,
  •     przestrzeni mieszkaniowej,
  •     placówek edukacyjnych i ośrodków zdrowia,
  •     dóbr kultury,
  •     obszarów rekreacji i wypoczynków.

Bariery architektoniczne to utrudnienia dla osób niepełnosprawnych występujące w budynkach i ich elementach zewnętrznych, które ze względu na rozwiązania techniczne lub warunki użytkowania utrudniają lub uniemożliwiają swobodę ruchu osobom niepełnosprawnym. Jako przykłady można wymienić:

  •     brak podjazdów i szerokich przejść dla osób niepełnosprawnych w budynkach,
  •     zbyt wąskie drzwi, korytarze, schody, wysokie progi,
  •     brak poręczy, drzwi, wind oraz toalet dedykowanych dla osób niepełnosprawnych,
  •     urządzenia nieprzystosowane dla osób niepełnosprawnych.

Bariery urbanistyczne to wszelkiego rodzaju ograniczenia uniemożliwiające lub utrudniające osobom niepełnosprawnym dogodne warunki ruchu w obszarach zurbanizowanych. Do najczęściej występujących można zaliczyć:

  •     nierówności chodnika,
  •     brak oznakowania kolorystycznego i fakturowego elementów pionowych i poziomych obiektów małej architektury
  •     brak ograniczenia chodników, skwerów itp. krawężnikami lub opaskami o odmiennej fakturowo lub kolorystycznie nawierzchni (dla osób z dysfunkcją narządu wzroku),
  •     brak trwałego oznakowania kolorystycznego narożników budynku (dla osób z dysfunkcją wzroku).

Spory problem stanowią również bariery związane z poruszaniem się po mieście przez osoby niepełnosprawne za pośrednictwem środków komunikacji miejskiej. Brak wystarczającej liczby pojazdów (autobusów, tramwajów, pociągów) umożliwiających wejście (pojazdy niskopodłogowe z wysuwaną pochylnią) oraz transport osób niepełnosprawnych (wyznaczone przestrzenie w pojazdach dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich, umożliwiające unieruchomienie wózka).

Budownictwo a wymagania w zakresie osób niepełnosprawnych

Zgodnie z treścią przepisu zawartego w treści art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1332 z późn. zm.): 

„Obiekt budowlany wraz ze związanymi z nim urządzeniami budowlanymi należy, biorąc pod uwagę przewidywany okres użytkowania, projektować i budować w sposób określony w przepisach, w tym techniczno-budowlanych, oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej, zapewniając [...] niezbędne warunki do korzystania z obiektów użyteczności publicznej i mieszkaniowego budownictwa wielorodzinnego przez osoby niepełnosprawne, w szczególności poruszające się na wózkach inwalidzkich”.

W wielu przypadkach poprzez stwierdzenie „niezbędne warunki do korzystania z obiektu” rozumie się spełnienie tych warunków w minimalnym wymaganym zakresie. W przypadku budynków objętych ochroną konserwatorską określenie zakresu ww. minimalnych warunków zależy dodatkowo od decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Ustawa Prawo budowlane obowiązuje od stycznia 1995 r. Oznacza to, że od tego momentu (tj. od stycznia 1995 r.) wszystkie nowe budynki użyteczności publicznej (czyli m.in. szkoły, biura, banki, domy handlowe) oraz budynki mieszkalne wielorodzinne muszą być dostępne dla osób niepełnosprawnych.

Omawiany powyżej przepis art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo budowlane nakazuje zaprojektowanie obiektu budowlanego, a następnie wybudowanie go, użytkowanie i utrzymywanie zgodnie z przepisami (w tym techniczno-budowlanymi) oraz zasadami wiedzy technicznej, w sposób zapewniający m.in. niezbędne warunki do korzystania z obiektów użyteczności publicznej i mieszkaniowego budownictwa wielorodzinnego przez osoby niepełnosprawne. Zgodnie z art. 34 ust. 3 pkt 2 ustawy Prawo budowlane, projekt architektoniczno-budowlany powinien określać:

  •     funkcję obiektu budowlanego, formę obiektu budowlanego, konstrukcję obiektu budowlanego, charakterystykę energetyczną i ekologiczną obiektu budowlanego, proponowane niezbędne rozwiązania techniczne oraz materiałowe, opis dostępności dla osób niepełnosprawnych (w przypadku obiektów użyteczności publicznej oraz obiektów budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego). Podkreślić należy, że przepis art. 9 ust. 1 ustawy Prawo budowlane, pomimo iż w przypadkach szczególnie uzasadnionych dopuszcza pewne odstępstwa od przepisów techniczno-budowlanych, nie dopuszcza odstępstw od przepisów techniczno-budowlanych w stosunku do obiektów użyteczności publicznej i mieszkaniowego budownictwa wielorodzinnego w zakresie ograniczenia dostępności dla osób niepełnosprawnych.

uwaga!

Bariery architektoniczne to utrudnienia dla osób niepełnosprawnych występujące w budynkach i ich elementach zewnętrznych, które ze względu na rozwiązania techniczne lub warunki użytkowania utrudniają lub uniemożliwiają swobodę ruchu osobom niepełnosprawnym.

Szczegółowe przepisy regulujące dostosowanie budynków do potrzeb osób niepełnosprawnych znajdują się w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznyc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 12 wydań czasopisma "Mieszkanie i Wspólnota"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy