Dołącz do czytelników
Brak wyników

Orzecznictwo

22 listopada 2018

NR 201 (Listopad 2018)

Dostosowanie obiektów budowlanych do wymagań osób niepełnosprawnych – część II

0 12

W numerze październikowym opublikowaliśmy pierwszą część artykułu Dostosowanie obiektów budowlanych do wymagań osób niepełnosprawnych. W niniejszym numerze kontynuujemy zagadnienie zapewnienia dostępności przestrzeni i obiektów do potrzeb osób niepełnosprawnych w aspekcie wymogów prawnych służących eliminowaniu barier architektonicznych.


Miejsca gromadzenia odpadów

Każdy człowiek – niezależnie od swojego stanu zdrowia czy stopnia sprawności – w ramach swojej egzystencji wytwarza odpady. Kwestia ich wyrzucania przez osoby pełnosprawne jest raczej błaha i nikt się nad nią nie zastanawia. Inaczej jest w przypadku osób niepełnosprawnych (szczególnie o ograniczeniach ruchowych). Dla tej grupy osób wyrzucenie śmieci (czyli przeniesienie wytworzonych odpadów z mieszkania do miejsca ich gromadzenia) jest niezwykle trudne, a często wręcz niemożliwe.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1422) (dalej: warunki techniczne), miejsca do gromadzenia odpadów stałych znajdujące się przy budynkach wielorodzinnych powinny być dostępne dla osób niepełnosprawnych (§ 22 ust. 4 rozporządzenia).

Omawiany przepis jest bardzo ogólny, ponieważ nie określa tego, w jaki sposób należy zapewnić dostępność tych miejsc, ani jakie bariery/przeszkody nie powinny się znajdować od wyjścia z budynku mieszkalnego do śmietnika. Dodatkowo – informując o dostępności dla osób niepełnosprawnych miejsc gromadzenia odpadów znajdujących się przy budynkach wielorodzinnych – ustawodawca użył sformułowania „powinno być”. Takie określenie w omawianym przepisie powoduje, że zapewnienie osobom niepełnosprawnym pełnego dostępu do miejsc gromadzenia odpadów nie jest obligatoryjne, lecz jedynie fakultatywne.

Wewnętrzne urządzenia do usuwania odpadów stałych

Popularnym niegdyś rozwiązaniem usuwania odpadów z budynków wielorodzinnych (tzw. bloków) były wewnętrzne systemy usuwania odpadów stałych, czyli zsypy. Obecnie – ze względu na wdrożony system segregacji odpadów „u źródła” oraz uciążliwości zapachowe i kwestie sanitarne – systemy zsypowe raczej nie są stosowane w nowo wybudowanych budynkach. Nie można jednak nie zauważyć, że – mimo swych uciążliwości – systemy te stanowiły zdecydowane ułatwienie dla osób niepełnosprawnych, które nie musiały opuszczać budynku, aby „wynieść śmieci”. Ponadto w tym przypadku ustawodawca postawił jasno określone wymagania, które musiały spełniać urządzenia zsypowe, aby mogły z nich korzystać osoby niepełnosprawne. Zgodnie z § 129 pkt 3 warunków technicznych, komora wsypowa powinna być wydzielona pełnymi ścianami, a także mieć drzwi o szerokości co najmniej 0,8 m, umieszczone w sposób umożliwiający dostęp osobom niepełnosprawnym.

Dostęp do obiektów rekreacji

W obrębie zespołów budynków mieszkalnych wielorodzinnych (np. osiedli mieszkaniowych) zlokalizowane są często tereny zielone o charakterze rekreacyjnym (np. skwery, place zabaw). Również takie miejsca muszą być bezwzględnie dostępne dla osób niepełnosprawnych.

Zgodnie z § 40 ust. 1 warunków technicznych, w zespole budynków wielorodzinnych objętych jednym pozwoleniem na budowę należy, stosownie do potrzeb użytkowych, przewidzieć place zabaw dla dzieci i miejsca rekreacyjne dostępne dla osób niepełnosprawnych.

Ustawodawca, w przypadku określenia wymagań technicznych dla placów zabaw i terenów rekreacyjnych dostępnych dla osób niepełnosprawnych, użył sformułowania „stosownie do potrzeb użytkowych”. Takie sformułowanie, analogicznie jak w przypadku dostosowania dla niepełnosprawnych miejsc gromadzenia odpadów, ma charakter fakultatywny. Inną kwestią jest rozstrzygnięcie, kiedy istnieją, a kiedy nie „potrzeby użytkowe” decydujące o zaprojektowaniu bądź nie, placu zabaw czy terenów rekreacyjnych dostępnych dla osób niepełnosprawnych.

Jeżeli jednak w zespole budynków mieszkalnych wielorodzinnych mieszka przynajmniej jedna osoba niepełnosprawna, to niewątpliwie występuje „potrzeba użytkowa”, a teren rekreacyjny nie powinien mieć żadnych barier architektonicznych.

Bramy i furtki

Środowisko osób niepełnosprawnych to głównie bezpośrednie otoczenie budynku, w którym mieszkają, a na które składają się takie elementy, jak:

  • wjazdy,
  • dojścia piesze,
  • wejścia,
  • bramy,
  • furtki

Natomiast samodzielność w codziennym życiu to między innymi swoboda w poruszaniu się. Bardzo ważne dla wszystkich użytkowników dróg i dojść – a szczególnie ważne dla osób niepełnosprawnych – jest to, aby szerokość, promienie łuków, nachylenie podłużne i poprzeczne nawierzchni było zgodne z przepisami. Warunki techniczne dotyczące furtek i bram mówią, że:

  • bramy i furtki w ogrodzeniu nie mogą otwierać się na zewnątrz działki (§ 42 ust. 1 warunków technicznych),
  • furtki w ogrodzeniu przy budynkach mieszkalnych wielorodzinnych i budynkach użyteczności publicznej nie mogą utrudniać dostępu do nich osobom niepełnosprawnym poruszającym się na wózkach inwalidzkich (§ 42 ust. 2 warunków technicznych),
  • szerokość bramy powinna wynosić w świetle co najmniej 2,4 m, a w przypadku zastosowania furtki jej szerokość powinna być nie mniejsza niż 0,9 m, przy czym na drodze pożarowej szerokości te regulują przepisy odrębne dotyczące ochrony przeciwpożarowej (§ 43 warunków technicznych).

Niezależnie od wymienionych powyżej przepisów w celu umożliwienia korzystania przez osoby niepełnosprawne z wjazdów, wejść, bram, czy dojść warto pamiętać, aby:

  • wszelkie kratki ściekowe i włazy kanalizacyjne nie wystawały wyżej niż 2 cm nad nawierzchnię,
  • wjazdy na posesję oraz furtki nie posiadały progu,
  • nawierzchnie posiadały fakturę antypoślizgową,
  • nachylenie podłużne nie było większe niż 3–5% (w przypadku dojścia prowadzącego na posesję),
  • dojazdy do budynków wielorodzinnych oraz wjazdy do garaży uwzględniały potrzeby niepełnosprawnych mieszkańców.

Uchwyty i klamki powinny być umieszczone w takim miejscu, aby osoba siedząca na wózku bez problemu mogła z nich skorzystać i otworzyć furtkę/bramę. Natomiast skrzydło furtki powinno otwierać się do 
kąta 120°.

Dostępność poszczególnych pomieszczeń w budynkach

Dla osób niepełnosprawnych, zasadniczą kwestią jest dostępność poszczególnych pomieszczeń znajdujących się w obrębie budynku ich zamieszkania, a także budynków użyteczności publicznej. Osoba niepełnosprawna musi mieć dostęp do każdej kondygnacji budynku. Omawiana problematyka znalazła odzwierciedlenie w treści przepisów warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.

uwaga!
W budynku mieszkalnym wielorodzinnym niewyposażanym w dźwigi należy wykonać pochylnię lub zainstalować odpowiednie urządzenie techniczne, umożliwiające dostęp osobom niepełnosprawnym do mieszkań położonych na pierwszej kondygnacji nadziemnej oraz do kondygnacji podziemnej zawierającej stanowiska postojowe dla samochodów osobowych.


Zgodnie z § 54 ust. 2 warunków technicznych, w budynku:

  • mieszkalnym wielorodzinnym,
  • zamieszkania zbiorowego,
  • użyteczności publicznej

wyposażanym w dźwigi, należy zapewnić osobom niepełnosprawnym dojazd z poziomu terenu i dostęp na wszystkie kondygnacje użytkowe.

W przypadku dobudowania szybu dźwigowego do istniejącego budynku dopuszcza się usytuowanie drzwi przystankowych na poziomie spocznika międzypiętrowego, pod warunkiem że zostanie zapewniony dostęp do kondygnacji użytkowej osobom niepełnosprawnym (§ 54 ust. 3 warunków technicznych).

W budynku mieszkalnym wielorodzinnym niewyposażanym w dźwigi należy wykonać pochylnię lub zainstalować odpowiednie urządzenie techniczne, umożliwiające dostęp osobom niepełnosprawnym do mieszkań położonych na pierwszej kondygnacji nadziemnej oraz do kondygnacji podziemnej zawierającej stanowiska postojowe dla samochodów osobowych (§ 55 ust. 1 warunków technicznych). W przypadku budynków użyteczności publicznej wszelkie pomieszczenia o charakterze ogólnodostępnym ze zróżnicowanym poziomem podłóg powinny być przystosowane do ruchu osób niepełnosprawnych (§ 74 warunków technicznych).

W niskich budynkach zamieszkania zbiorowego i budynkach użyteczności publicznej, niewymagających wyposażenia w dźwigi, należy zainstalować urządzenia techniczne zapewniające osobom niepełnosprawnym dostęp na kondygnacje z pomieszczeniami użytkowymi, z których mogą korzystać. Wyłączenie stanowią jedynie niskie budynki zamieszkania zbiorowego zlokalizowane na terenach zamkniętych (§ 55 ust. 2 warunków technicznych).

Wejścia do budynków i mieszkań

W codziennym życiu osób niepełnosprawnych każda przeszkoda/bariera ma kluczowe znaczenie dla ich mobilności. Dlatego poprzez przystosowanie obiektu należy rozumieć zapewnienie bezkonfliktowego dojścia do budynku bez konieczności pokonania przeszkód (np. dodatkowych stopni, wąskich przejść itp.).

Zgodnie z § 61 ust. 1 warunków technicznych, położenie drzwi wejściowych do budynku oraz kształt i wymiary pomieszczeń wejściowych powinny umożliwiać dogodne warunki ruchu, w tym również osobom niepełnosprawnym.

Wymaganie przystosowania wejść dla osób niepełnosprawnych nie dotyczy:

  • budynków mieszkalnych w zabudowie jednorodzinnej,
  • budynków mieszkalnych w zabudowie zagrodowej,
  • budynków rekreacji indywidualnej,
  • budynków zlokalizowanych na terenach zamkniętych (z wyłączeniem budynków użyteczności publicznej).

W przypadku wejść do budynku i ogólnodostępnych pomieszczeń użytkowych można zastosować drzwi obrotowe lub wahadłowe, ale tylko pod warunkiem usytuowania w ich sąsiedztwie drzwi rozwieranych lub rozsuwanych, przystosowanych do ruchu osób niepełnosprawnych (§ 62 ust. 2 warunków technicznych).

Wysokość progów zainstalowanych w drzwiach do mieszkań i pomieszczeń mieszkalnych (zlokalizowanych w budynkach zamieszkania zbiorowego) nie może przekraczać 2 cm (§ 62 ust. 3 warunków technicznych).

Schody zewnętrzne

Schody stanowią nieodłączny element architektury i często decydują o walorach estetycznych budynku. Niestety są jednocześnie jedną z największych barier architektonicznych. Konieczność pokonywania różnic poziomów wynika głównie z topografii terenu, choć w niektórych przypadkach jest efektem celowej aranżacji danej przestrzeni.

Różnice poziomów w terenie mogą być pokonywane w sposób aktywny (za pośrednictwem siły mięśni) lub w sposób pasywny (z zastosowaniem wspomagających urządzeń technicznych). Dla osób niepełnosprawnych poruszających się na wózkach inwalidzkich ważna jest obecność alternatywnych rozwiązań pokonywania różnic terenu, do których należy zaliczyć:

  • pochylnie,
  • rampy podjazdowe,
  • windy zewnętrzne (umożliwiające dostanie się do budynku z poziomu terenu),
  • podnośniki,
  • platformy.

W przypadku przejść nadziemnych i podziemnych dla pieszych, ze względu na ich ograniczoną powierzchnię, jedynym rozwiązaniem pozwalającym na pokonanie różnicy poziomów przez osoby niepełnosprawne jest zastosowanie windy czy podnośnika.

Dla osób z ograniczonymi możliwościami ruchu schody zewnętrzne powinny spełniać określone wymagania:

  • w jednym biegu liczba stopni zewnętrznych nie powinna wynosić więcej niż 10 (§ 69 ust. 3 warunków technicznych),
  • szerokość stopni schodów zewnętrznych przy głównych wejściach do budynku (w budynkach mieszkalnych wielorodzinnych i budynkach użyteczności publicznej) powinna wynosić co najmniej 0,35 m (§ 69 ust. 5 warunków technicznych),
  •     stopnie schodów nie powinny mieć podcięć, wrębów oraz nosków (§ 69 ust. 8 warunków technicznych),
  •     szerokość użytkowa schodów zewnętrznych do budynku powinna wynosić co najmniej 1,2 m, przy czym szerokość ta nie może być ograniczana przez zainstalowane urządzenia oraz inne elementy budynku (§ 68 ust. 3 warunków technicznych).

uwaga!
Obecnie w Ministerstwie Inwestycji i Rozwoju trwają prace nad programem „Dostępność Plus”, którego głównym celem jest podniesienie jakości i zapewnienie niezależności życia dla osób o szczególnych potrzebach (w tym osób niepełnosprawnych) poprzez poprawę dostępności przestrzeni publicznej, architektury, transportu oraz produktów i usług.


Dodatkowo schody zewnętrzne, z których korzystają osoby o ograniczonych możliwościach ruchu:

  • nie powinny posiadać stopni ażurowych,
  • powinny posiadać poręcz o wygodnym uchwycie,
  • powinny (jeżeli to możliwe) być osłonięte przed wpływami warunków atmosferycznych.

W zależności od przeznaczenia obie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 12 wydań czasopisma "Mieszkanie i Wspólnota"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy