Dołącz do czytelników
Brak wyników

Bezpieczeństwo budynku

25 lutego 2020

NR 216 (Luty 2020)

Kotły i systemy ogrzewania w świetle aktualnych wymagań prawnych dotyczących możliwości ich stosowania

96

Walka o jakość powietrza i zmniejszenie smogu wpłynęła m.in. na zmianę wymagań prawnych dotyczących kotłów i systemów ogrzewania w Polsce. W tym artykule opiszę, czym jest smog i dlaczego musimy z nim walczyć oraz jakie przepisy obowiązują i jakie warunki techniczne powinny spełniać ekologiczne systemy ogrzewani, a także o tym, czym nie wolno już „palić w piecu”, jakie kotły węglowe należy obecnie montować i do kiedy trzeba wymienić stare urządzenia grzewcze.

W ostatnich latach, szczególnie podczas sezonu grzewczego, w dużych aglomeracjach miejskich w Polsce dominującym tematem stał się smog. Wielu z nas, wychodząc z domu bądź patrząc przez okno miało okazję zobaczyć unoszącą się nad miastem szarawą aurę, która niczym mgła znacząco ograniczała widoczność. Opisywane zjawisko to oczywiście smog, który staje się coraz częstszym bywalcem polskich miast. Powstaniu smogu sprzyjają specyficzne warunki, takie jak bezwietrzna pogoda, ukształtowanie terenu (w formie niecki lub kotliny) oraz powstała w atmosferze tzw. inwersja temperatur (stanowiąca barierę dla pionowych ruchów konwekcyjnych powietrza). Oczywiście główną przyczyną powstania smogu jest wysokie stężenie pyłu zawieszonego w powietrzu (PM 10 oraz PM 2,5). Bez wysokiego stężenia pyłu zawieszonego w powietrzu zjawisko smogu nie miałoby miejsca nawet podczas występowania niesprzyjających warunków naturalnych. Problem smogu w Polsce stał się zauważalny w Europie. Warto przytoczyć, że spośród 20 miast europejskich o najwyższym średniorocznym stężeniu pyłu zawieszonego PM 2,5, aż piętnaście z nich znajduje się w Polsce. Pozostałe pięć miast zlokalizowanych jest w Bułgarii. Oznacza to, że Polska wśród krajów Unii Europejskiej jest niechlubnym liderem w tej kategorii. W związku z zaistniałą sytuacją Komisja Europejska może wkrótce wszcząć postępowanie wobec Polski za niedotrzymanie standardów jakości powietrza w zakresie pyłu zawieszonego PM 10. Konsekwencją niedotrzymywania standardów jakości powietrza przez Polskę mogą być bardzo wysokie kary finansowe. W związku z powyższym – Polska chcąc uniknąć takich sankcji jest zobligowana do wdrożenia skutecznych i efektywnych działań dążących do zmniejszenia stężenia pyłu zawieszonego. Problem jest na tyle istotny, że w dniu 15 listopada 2019 r. Rząd zdecydował się na podzielenie obecnego Ministerstwa Środowiska i wydzielenie z jego struktur osobnej jednostki w postaci Ministerstwa Klimatu. Takie działanie w założeniu ma za zadanie skupienie większej uwagi na walce ze smogiem.
 

Uwaga!

Zgodnie z wynikami różnych opracowań badawczych na poziom stężenia pyłu zawieszonego w powietrzu w 50–55% ma wpływ tzw. niska emisja.


Co jest źródłem smogu w Polsce?

Zgodnie z wynikami różnych opracowań badawczych na poziom stężenia pyłu zawieszonego w powietrzu w 50–55% ma wpływ tzw. niska emisja. Oznacza to, że głównym czynnikiem wpływającym na stężenie pyłu zawieszonego w powietrzu (będącego zasadniczym czynnikiem sprzyjającym powstaniu smogu) jest emisja pyłu zawieszonego z naszych domów. Dotychczas w społeczeństwie panowała opinia, że za wysoki poziom zanieczyszczenia powietrza (w tym także zanieczyszczenia pyłami) odpowiada głównie przemysł oraz transport. Naturalnie nasuwa się kolejne pytanie: co jest powodem, że tzw. niska emisja ma znaczący wpływ na poziom stężenia pyłu zawieszonego w Polsce? Odpowiedź niestety nie jest jednoznaczna, ponieważ wiele czynników ma wpływ na taki stan rzeczy. W ramach najważniejszych z tych czynników należy wymienić:

  • energetykę indywidualną opartą na paliwie węglowym,
  • dużą liczbę eksploatowanych indywidualnych systemów ogrzewania o niskiej sprawności,
  • dużą liczbę obszarów (dzielnic) ogrzewanych za pośrednictwem pieców węglowych (np. piece kaflowe, piece typu „koza” itd.) – najmniej sprawne systemy ogrzewania umożliwiające spalanie najniższej jakości paliwa, a także odpadów,
  • niedostatecznie rozbudowana sieć ciepłownicza,
  • dostępność na rynku kotłów węglowych charakteryzujących się niską sprawnością,
  • dostępność na rynku tańszych paliw o niskiej jakości (np. miały węglowe, flotokoncentraty, itd.)
  • ubóstwo energetyczne i niska świadomość społeczna, czego wynikiem może być spalanie odpadów w piecach.

W związku z powyższym – chcąc zmniejszyć poziom pyłu zawieszonego w powietrzu, polskie władze (zarówno na szczeblu krajowym jak i samorządowym) podjęły działania zmierzające do:

  • nakazu stosowania kotłów grzewczych (głównie węglowych) o wymaganych sprawnościach i parametrach emisyjnych,
  • nakazu dostosowania (w określonej perspektywie czasowej) obecnie stosowanych kotłów/pieców węglowych do określonych parametrów emisyjnych,
  • zakazu stosowania niskojakościowych paliw (np. miałów węglowych czy flotokoncentratów).

Oczywiście cały ten proces nie jest i nie będzie łatwy do przeprowadzenia. Wymiana kotła węglowego na kocioł węglowy piątej klasy lub ogrzewanie gazowe czy elektryczne pociąga za sobą spore koszty inwestycyjne, a także wymusza stosowanie (w przypadku nowoczesnych kotłów węglowych) odpowiedniego, często droższego paliwa. Należy tu pamiętać o specyfice dzielnic ze starą zabudową wielorodzinną. Tam lokale mieszkalne ogrzewane są głównie miejscowymi źródłami ogrzewania (np. piece kaflowe, żarowe, etc.), które cechują się najniższą sprawnością oraz najwyższymi wskaźnikami emisji zanieczyszczeń (w tym także pyłu zawieszonego). Dlatego chcąc skutecznie walczyć ze smogiem do problemu należy podejść kompleksowo i zapewnić odpowiednie mechanizmy finansowania, stanowiące zachętę dla zarządców i właścicieli budynków i lokali mieszkalnych.

Czym jest smog?

Smog (zwany również „dymomgłą”) jest nienaturalnym zjawiskiem atmosferycznym polegającym na współwystępowaniu zanieczyszczenia powietrza powstałego wskutek działalności człowieka (w polskich warunkach jest to głównie pył zawieszony) oraz niekorzystnych zjawisk naturalnych, takich jak zamglenie, bezwietrzna pogoda czy zanik prądów wznoszących powietrza. Dodatkowym czynnikiem sprzyjającym jest również nieckowate ukształtowanie terenu. Jak już wspomniano, w Polsce za zjawisko smogu odpowiada głównie wysoki poziom pyłu zawieszonego. Pył zawieszony (PM 10) stanowi mieszaninę zawieszonych w powietrzu cząsteczek o średnicy nie większej niż 10 μm. Podkreślić należy, że w skład pyłu zawieszonego mogą wchodzić takie substancje, jak np. benzo(a)piren, dioksyny i furany, cechujące się wysoką toksycznością, w tym działaniem kancerogennym (rakotwórczym).
 

Uwaga!

Smog (zwany również „dymomgłą”) jest nienaturalnym zjawiskiem atmosferycznym polegającym na współwystępowaniu zanieczyszczenia powietrza powstałego wskutek działalności człowieka oraz niekorzystnych zjawisk naturalnych, takich jak zamglenie, bezwietrzna pogoda czy zanik prądów wznoszących powietrza. Dodatkowym czynnikiem sprzyjającym jest również nieckowate ukształtowanie terenu.


Czy smog jest groźny?

Zawarte w smogu związki chemiczne, pyły i znaczna wilgotność występując wspólnie stanowią zagrożenie dla zdrowia człowieka. W wyniku ekspozycji na smog zwiększa się ryzyko wystąpienia:

  • różnego rodzaju alergii,
  • napadów astmy,
  • przewlekłego zapalenia oskrzeli (w tym zaostrzenia tego schorzenia),
  • niewydolności oddechowej,
  • zaburzeń pracy układu krążenia.

W wyniku ekspozycji kobiet w ciąży na smog obserwuje się zmniejszenie masy urodzeniowej noworodków. W miejscach występowania smogu obserwuje się także zwiększoną zapadalność na nowotwory oraz przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (określaną skrótem POChP), zwiększa się także prawdopodobieństwo pojawienia się astmy u dzieci. W wyniku badań stwierdzono, że aż 15% wszystkich epizodów objawów astmy można przypisać zanieczyszczeniu powietrza. Podobną tendencję stwierdzono również w przypadku chorób niedokrwiennych serca u osób starszych. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w 2013 roku zaliczyła pyły zawieszone do kancerogenów (substancji rakotwórczych) uznając, że mają one zauważalny i dobrze udowodniony wpływ na zwiększenie zachorowalności na raka płuc. Zgodnie z danymi WHO, w objętym badaniami 2010 roku z powodu raka płuc spowodowanego zanieczyszczeniem powietrza zmarło na świecie 230 tysięcy osób.

Jak więc wynika z przedstawionych powyżej faktów – smog jest bardzo niebezpiecznym zjawiskiem mającym zasadniczy wpływ na stan zdrowia osób eksponowanych na jego działanie. Smog negatywnie oddziałuje na nas wszystkich, ale jest szczególnie niebezpieczny dla:

  • kobiet w ciąży,
  • dzieci,
  • osób starszych,
  • osób chorych.

Aby zapewnić zdrowie oraz komfort życia nam samym i naszym dzieciom – należy bezzwłocznie podjąć skuteczną walkę ze smogiem i zrobić wszystko, aby obniżyć stężenie pyłu zawieszonego w powietrzu.

Jakie kroki podjęto w Polsce w celu walki ze smogiem?

W Polsce walka ze smogiem nabiera coraz większego rozmachu. Z dniem 1 października 2017 r weszły w życie przepisy rozporządzenia Ministra Rozwoju i ­Finansów z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie wymagań dla kotłów na paliwo stałe (Dz. U. z 2017 r., poz. 1690), zwanego dalej rozporządzeniem. Rozporządzenie wprowadza restrykcyjne wymagania dla kotłów produkowanych i instalowanych na terenie Polski. Wynikiem tych przepisów jest zakaz wprowadzania do obrotu kotłów na paliwo stałe o parametrach poniżej piątej klasy, który wszedł w życie w czerwcu 2018 roku. Podkreślić należy, że opisane działania dotyczą kotłów na paliwo stałe do 500 kW, czyli stosowanych głównie w gospodarstwach domowych oraz małych i średnich zakładach (tzw. niska emisja). Przedmiotowe rozporządzenie zostało zmienione z dniem 1 stycznia 2020 r. rozporządzeniem z dnia 30 grudnia 2019 r. (Dz. U. z 2019 r., poz. 2549) zmieniającym rozporządzenie w sprawie wymagań dla kotłów na paliwo stałe.
 

Uwaga!

Dziesięć województw przyjęło uchwały anstysmogowe.


W walkę ze smogiem włączyły się również samorządy. Obecnie dziesięć województw przyjęło uchwały anstysmogowe. Zrobiły to sejmiki województw małopolskiego, śląskiego, opolskiego, mazowieckiego, łódzkiego, dolnośląskiego, wielkopolskiego, podkarpackiego, lubuskiego i kujawsko-pomorskiego. Jako pierwsza uchwałę przyjęła Małopolska – w styczniu 2017 roku, następnie Śląsk w kwietniu 2017 r. Ostatnią uchwałę antysmogową przejęło województwo kujawsko-pomorskie w czerwcu 2019 roku. Warto podkreślić, że zasadnicza część sejmików województw przyjęła kilka uchwał antysmogowych osobnych dla głównego miasta/głównych miast oraz pozostałego obszaru województwa. Podjęte uchwały antysmogowe w większości przypadków obejmowały:

  • zakaz stosowania określonych paliw stałych w kotłach, piecach i kominkach,
  • rodzaje dopuszczonych do stosowania kotłów i palenisk oraz datę, do której musza być one wymienione, bądź zmodernizowane.

Poszczególne uchwały oczywiście różnią się między sobą w pewnych zagadnieniach. Podkreślić należy, że treść uchwał jest obligatoryjna (w zakresie obszarowym jakiego dotyczą). Uchwała sejmiku województwa stanowi bowiem akt prawa miejscowego i po publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym staje się wiążąca.
 

Uwaga!

Uchwała sejmiku województwa stanowi akt prawa miejscowego i po publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym staje się wiążąca.


Słów kilka o rozporządzeniu

Zgodnie z kierunkiem polityki europejskiej zmierzającej do ograniczenia emisji szkodliwych substancji do powietrza w wyniku procesu grzewczego, nowe kotły na paliwo stałe muszą odpowiadać wymaganiom określonym pojęciem „5 klasy energetycznej”. W związku z tym producenci kotłów zmuszeni zostali do modyfikacji i usprawniania oferowanych rozwiązań. Zgodnie z zapisami rozporządzenia Komisji (UE) 2015/1189 z dnia 28 kwietnia 2015 r. w sprawie wykonania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla kotłów na paliwo stałe, unijny ekoprojekt będzie sukcesywnie wdrażany, a całkowita modernizacja ma się zakończyć w 2020 roku. Dodatkowo z dniem 1 października 2017 r. w Polsce zaczęły obowiązywać przepisy krajowego rozporządzenia w sprawie wymagań dla kotłów na paliwo stałe, ­które określa szczegółowe wymagania w zakresie wprowadzenia do obrotu i użytkowania kotłów na paliwo stałe o znamionowej mocy cieplnej do 500 kW. Regulacja ta jest jednym z elementów rekomendacji Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów – tzw. Programu „Czyste powietrze” – przyjętych przez Radę Ministrów. Przepisy te są kompatybilne z zapisami normy przenoszącej normę europejską EN 303-5. Znowelizowane (z dniem 1 stycznia 2020 r.) rozporządzenie obejmuje swoim zakresem kotły na paliwo stałe o znamionowej mocy cieplnej nie większej niż 500 kW, w tym także kotły na paliwo stałe wchodzące w skład wszelkich zestawów je zawierających, ogrzewacze dodatkowe, regulatory temperatury i urządzenia słoneczne.
 

Uwaga!

Nowe kotły na paliwo stałe muszą odpowiadać wymaganiom określonym pojęciem „5 klasy energetycznej”.


Warto podkreślić, że rozporządzenie przewiduje również pewne wyłączenie, wynikające bezpośrednio z treści art. 172a pkt 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tj: Dz. U. z 2019 r. poz. 1396 z późn. zm.). Przedmiotowe wyłączenie dotyczy kotłów o znamionowej mocy cieplnej większej niż 100 kW z ręcznym zasilaniem balotami słomy.

Rozporządzenie wprowadza do polskiego porządku prawnego restrykcyjne wymagania dla kotłów na paliwa stałe. Rozwiązania te dotyczą kotłów o mocy nominalnej od 0 do 500 kW i wprowadzają od 1 października 2017 r. krajowe wymagania dotyczące granicznej dopuszczalnej wartości emisji (z tych kotłów) w zakresie:

  • tlenku węgla (CO),
  • gazowych zanieczyszczeń organicznych (OGC),
  • pyłu.

Zgodnie z treścią rozporządzenia, wprowadzono również zakaz stosowania w kotłach z automatycznym zasilaniem paliwem stałym o mocy do 500 kW – elementu konstrukcyjnego pozwalającego na ręczne zasilanie paliwem.
Główne obowiązki wynikające z treści rozporządzenia wraz z terminem ich realizacji:

  • wymagania zawarte w rozporządzeniu (w zakresie emisji granicznej oraz stosowania rusztu awaryjnego lub elementu konstrukcyjnego pozwalającego na ręczne zasilanie paliwem w przypadku kotła zasilanego automatycznie) dotyczące wprowadzanych do obrotu i do użytkowania kotłów na paliwo stałe o znamionowej mocy cieplnej nie większej niż 500 kW wchodzi w życie z dniem 1 października 2017 roku;
  • w przypadku kotłów (na paliwo stałe o mocy do 500 kW) wyprodukowanych, a niewprowadzonych do obrotu ani do użytku (podłączenie kotła do wodnego systemu centralnego ogrzewania) przed 1 października 2017 r. wymagania zawarte w rozporządzeniu (w zakresie emisji granicznej oraz stosowania rusztu awaryjnego) obowiązują z dniem 1 lipca 2018 r.;
  • datą graniczną był 1 stycznia 2020 r., kiedy to przestają obowiązywać wszelkie odstępstwa od rozporządzenia (w zakresie uznania dotrzymania granicznych wartości emisji, jeżeli są potwierdzone zgodnie z procedurą zawartą w normie EN 303-5:2012 przez jednostkę posiadającą akredytację).

Związane jest to z wejściem w życie przepisów rozporządzenia Komisji (UE) 2015/1189.

Przedmiotowe odstępstwa dotyczyły kotłów wytwarzających ciepło wyłącznie na potrzeby ciepłej wody użytkowej (CWU) oraz kotłów na biomasę niedrzewną.

Należy zatem podkreślić, że:

  • rozporządzenie nie zmienia niczego w stosunku do istniejących kotłowni, ponieważ dotyczy wyłącznie nowych kotłów;
  • kotły niespełniające wymogów rozporządzenia (stanowiące tzw. zapas magazynowy) można było nabyć wyłącznie do 1 lipca 2018 r.;
  • wymagania zawarte w rozporządzeniu odnoszą się do kotłów zasilanych węglem, drewnem i pelletem. 
     
Tabela nr 1. Graniczne wartości emisji dla kotłów na paliwo stałe o mocy do 500 kW wprowadzone rozporządzeniem
Sposób zasilania
paliwem
Graniczne wartości emisji, zgodnie z normą przenoszącą normę europejską EN 303-5 [mg substancji na m3
gazów odlotowych w warunkach 0˚C, 1013 mbar i gaz suchy]
CO (tlenek węgla) OGC
(gazowe zanieczyszczenia organiczne)
Pył
ręczny 700 30 60
automatyczny 500 20 40

 

Tabela nr 2. Graniczne wartości emisji zanieczyszczeń dla poszczególnych rodzajów kotłów na paliwo stałe (z podziałem na klasy) zawarte w normie PN-EN 303-5:2012
Sposób zasilania
paliwem
Rodzaj paliwa Nominalna
moc
cieplna
[kW]
Graniczne wartości emisji zanieczyszczeń [mg/m3 przy 10% O2]
CO (tlenek węgla) OGC
(gazowe zanieczyszczenia
organiczne)
Pył
Klasa
III
Klasa
IV
Klasa
V
Klasa
III
Klasa
IV
Klasa
V
Klasa
III
Klasa
IV
Klasa
V
Ręczny biologiczne ≤50 5000 1200 700 150 50 30 150 75 60
>50≤150 2500 100 150
>150≤500 1200 100 150
kopalne ≤50 5000 150 125
>50≤150 2500 100 125
>150≤500 1200 100 125
Automatyczny biologiczne ≤50 3000 1000 500 100 30 20 150 60 40
>50≤150 2500 80 150
>150≤500 1200 80 150
kopalne ≤50 3000 100 125
>50≤150 2500 80 125
>150≤500 1200 80 125

 

Przedmiotowe wymagania nie obejmują natomiast kominków, pieców ceramicznych oraz kuchennych;

  • ustawodawca przewidział wyłączenie z wymogów rozporządzenia m.in. kotłów grzejących wyłącznie wodę na potrzeby CWU oraz kotłów na biomasę niedrzewną (np. słomę, zboże, pestki, itd.). Jednak wyłączenia te przestały obowiązywać 1 stycznia 2020 r. Z punktu widzenia skutecznej walki ze smogiem takie działanie jest zasadne, ponieważ przedmiotowe wyłączenie umożliwiało sprzedaż niskoklasowych lub bezklasowych kotłów. Wystarczyło, że producent dodał w instrukcji zapis „kocioł wyłącznie na potrzeby przygotowania CWU” lub „kocioł zasilany biomasą niedrzewną – dopuszczalne paliwo zastępcze: węgiel”;
  • rozporządzenie określa jedynie wymogi emisyjne dla kotłów dopuszczonych do sprzedaży i użytkowania, natomiast nie określa wymogów w zakresie osiągnięcia sprawności przewidzianej dla kotłów piątej klasy. Oznacza to, że w sprzedaży będą nadal dostępne kotły, które nie wytwarzają spalin o bardzo „niskiej” temperaturze (zatem ich instalacja nie będzie wiązała się z koniecznością modernizacji komina).

Treść rozporządzenia a przepisy unijne i normy

Przy opracowywaniu przepisów rozporządzenia wzięto pod uwagę, że od 1 stycznia 2020 r. wejdą w życie przepisy rozporządzenia Komisji (UE) 2015/1189 z dnia 28 kwietnia 2015 r. Przepisy te będą wprost obowiązywać w polskim systemie prawnym. W związku z tym, przepisy rozporządzenia zostały w dużej mierze zharmonizowane w stosunku do treści rozporządzenia Komisji UE, natomiast samo rozporządzenie zostało zmienione z dniem 1 stycznia 2020 r. w celu zapewnienia pełnej spójności z przepisami unijnymi (np. poprzez usunięcie wyłączeń).

Przy opracowywaniu przepisów rozporządzenia wzięto również pod uwagę postanowienia normy przenoszącej normę europejską EN 303-5. Obecnie wciąż jeszcze obowiązuje polska norma PN-EN 303-5: 2012 Kotły grzewcze. Część 5. Kotły grzewcze na paliwa stałe z ręcznym i automatycznym zasypem paliwa o mocy nominalnej do 500 kW – Terminologia, wymagania, badania i oznakowanie. Przedmiotowa norma przewiduje m.in. graniczne wartości emisji dla kotłów na paliwo stałe dla trzech klas tych urządzeń (klasa 3, 4 oraz 5).
 

Tabela nr 3. Graniczne wartości emisji zanieczyszczeń dla poszczególnych rodzajów kotłów na paliwo stałe zawarte w rozporządzeniu Komisji (UE) 2015/1189
Sposób zasilania
paliwem
Rodzaj paliwa Nominalna moc
cieplna kW
Graniczne wartości emisji zanieczyszczeń [emisja sezonowa]
CO
(tlenek węgla)
OGC
(gazowe zanieczyszczenia
organiczne
Pył NOx
(tlenki azotu)
Ręczny kopalne ≤500 700 30 60 200
biologiczne 350
Automatyczny kopalne ≤500 500 20 40 200
biologiczne 350


Podkreślić należy, że w niedalekiej przyszłości nastąpi implementacja europejskiej normy EN 303-5:2019 w miejsce analizowanej powyżej normy PN EN 303-5:2012. Dlatego w zmienionym rozporządzeniu ustawodawca użył określenia „norma przenosząca normę europejską EN 303-5”.

Konfrontując wymagania dotyczące emisji zanieczyszczeń z kotłów na paliwo stałe zawarte w normie PN-EN 303-5:2012 (tabela nr 2) z wymaganiami zawartymi w rozporządzeniu dla wprowadzanych do obrotu kotłów na paliwo stałe (tabela nr 1), należy stwierdzić, że w rozporządzeniu powołano się wyłącznie na wymagania przewidziane dla kotłów spełniających wymagania klasy 5, czyli wymagania najbardziej restrykcyjne, a tym samym najbardziej przyjazne środowisku. Takie działanie ustawodawcy (dopuszczenie do obrotu wyłącznie kotłów na paliwo stałe o najniższych wartościach emisji zanieczyszczeń) ma na celu jak najszybsze osiągnięcie poprawy jakości powietrza (głównie w zakresie poziomu stężenia pyłu zawieszonego). Jak już wspomniano – z dniem 1 stycznia 2020 r. weszły w życie przepisy rozporządzenia Komisji (UE) 2015/1189 określające wymagania emisyjne dla kotłów na paliwo stałe dopuszczonych do obrotu – przedstawia je tabela nr 3.

Konfrontując wymagania dotyczące emisji zanieczyszczeń z kotłów na paliwo stałe zawarte w rozporządzeniu Komisji (UE) 2015/1189 (tabela nr 3) z wymaganiami zawartymi w rozporządzeniu dla wprowadzanych do obrotu kotłów na paliwo stałe (tabela nr 1) należy stwierdzić, że z dniem 1 stycznia 2020 r. wymagania stawiane (wprowadzanym do obrotu) kotłom na paliwo stałe zostały zaostrzone, ponieważ wprowadzona została graniczna wartość emisji dla tlenków azotu (NOx). Pozostałe wartości emisji granicznych (tlenku węgla, gazowych zanieczyszczeń organicznych oraz pyłu) pozostały bez zmian w stosunku do wartości zawartych w obecnie obowiązującym rozporządzeniu.

Wady wprowadzonego rozporządzenia

Niezależnie od niedoskonałości i pewnych luk zawartych w treści rozporządzenia, ustawodawcy należy się uznanie za podjęcie pierwszych kroków legislacyjnych w walce o czyste powietrze w Polsce. Jak większość rozwiązań regulujących kwestie wcześniej nieuregulowane, także rozporządzenie zawierało kilka obszarów umożliwiających nadużycia.

Zasadniczym problemem rozporządzenia były zawarte w nim wyłączenia (usunięte z dniem 1 stycznia 2020 r.). Chociaż rozporządzenie obejmowało swoim zakresem kotły na paliwo stałe o mocy cieplnej do 500 kW, to do 11 marca 2019 r. nie stosowało się go w stosunku do urządzeń:

  • wytwarzających ciepło wyłącznie na potrzeby zapewnienia ciepłej wody użytkowej,
  • przeznaczonych do ogrzewania i rozprowadzania gazowych nośników ciepła, takich jak para wodna lub powietrze,
  • kogeneracyjnych na paliwo stałe o znamionowej mocy elektrycznej 50 kW lub większej,
  • na biomasę niedrzewną rozumianą jako biomasę inną niż biomasa drzewna, w tym słomę, miskant, trzcinę, pestki i ziarna, pestki oliwek, wytłoczyny oliwek i łupiny orzechów.

Taki zapis umożliwiał nieuczciwym producentom lub sprzedawcom oferowanie kotłów CO jako przeznaczonych wyłącznie do ogrzewania wody użytkowej lub oferowanie kotłów na pellet drzewny jako kotłów zasilanych biomasą niedrzewną. Dlatego nikogo nie powinien dziwić wzrost zainteresowania kotłami na pestki, dla którego paliwem zastępczym jest np. standardowy pellet.

Uchwały antysmogowe

Minęło już prawie pięć lat od wejścia w życie tzw. ustawy antysmogowej, która zmieniła brzmienie art. 96 ustawy Prawo ochrony środowiska, likwidując tym samym formalne przeszkody dotyczące stosowalności tego przepisu. W wyniku nowelizacji treści art. 96 umożliwiono podejmowanie przez sejmiki województw skutecznych uchwał wprowadzających ograniczenia lub zakazy w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw, a więc uchwał antysmogowych. Od czasu tej nowelizacji w dziesięciu województwach doszło już do wydania uchwał, których celem jest przeciwdziałanie problemowi niskiej emisji.

Województwo małopolskie

Pierwszym sejmikiem, który przyjął uchwałę antysmogową, był Sejmik Województwa Małopolskiego (Uchwała Nr XVIII/243/16). Dnia 15 stycznia 2016 r. radni uchwalili przepisy mające na celu ochronę jakości powietrza, które będą obowiązywać na obszarze Gminy Miejskiej Kraków od 1 września 2019 r. Zgodnie z nimi w kotłach, piecach i kominkach całkowicie zakazane będzie spalanie węgla i drewna. Do tego czasu, już od 1 lipca 2017 r., na terenie Gminy Miejskiej Kraków nie można spalać węgla niskiej jakości i drewna o wilgotności powyżej 20% (Uchwała Nr XXXV/527/17 z dnia 24 kwietnia 2017 r.). Ograniczenia i zakazy dotyczące eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw, od 1 lipca 2017 r. (z pewnymi okresami przejściowymi) na podstawie odrębnej uchwały antysmogowej obowiązują także na terenie całego województwa małopolskiego (Uchwała Nr XXXII/452/17 z dnia 23 styczna 2017 r.).
 

Uwaga!

Pierwszym sejmikiem, który przyjął uchwałę antysmogową, był Sejmik Województwa Małopolskiego.


Od 1 lipca 2017 roku na terenie województwa małopolskiego zakazane zostało spalanie mułów i flotów węglowych, czyli węgla o uziarnieniu poniżej 3 mm. Zakazane jest również spalanie paliw, które zawierają więcej niż 15% drobnej frakcji węgla (o uziarnieniu poniżej 3 mm), co ma za zadanie wyeliminować dodatki mułów i flotów węglowych do grubszych frakcji węgla. Uchwała zabrania również spalania drewna i innej biomasy o wilgotności powyżej 20%. Zgodnie z treścią uchwały – wszystkie kotły, kominki, piece czy piece typu „koza”, których eksploatacja rozpocznie się po 1 lipca 2017 r. będą musiały spełnić wymagania rozporządzenia Komisji (UE) 2015/1189 w zakresie efektywności energetycznej i norm emisji. Regulacja ta dotyczy zarówno nowo powstających budynków, jak również instalowania nowych urządzeń grzewczych w ramach wymiany w istniejących budynkach (np. po awarii lub zużyciu starego kotła lub kominka). Wymagania dla kotłów zostały określone w rozporządzeniu Komisji (UE) 2015/1189, natomiast wymagania dla ogrzewaczy pomieszczeń (kominki, piece) zostały określone w rozporządzeniu Komisji (UE) 2015/1185 z dnia 24 kwietnia 2015 r.
 

Ważne!

Na terenie województwa małopolskiego zakazane zostało spalanie mułów i flotów węglowych, czyli węgla o uziarnieniu poniżej 3 mm.


Od 1 stycznia 2023 r. na terenie województwa małopolskiego uchwała wprowadza całkowity zakaz stosowania istniejących kotłów pozaklasowych (tzw. kopciuchów). W przypadku kotłów, które spełniają wymagania klasy 3 lub 4 termin zakazu ich stosowania został przesunięty na 1 stycznia 2027 r. Oznacza to, że w ciągu najbliższych 5 lat (w przypadku kotłów klasy 3 lub 4 – w ciągu 9 lat) obecnie stosowane kotły muszą być zastąpione kotłami spełniającymi wymagania rozporządzenia Komisji (UE) 2015/1189 w zakresie efektywności energetycznej i emisji. Kotły klasy 5, których eksploatację rozpoczęto przed lipca 2017 roku, będą mogły być stosowane bez ograniczeń czasowych.
 

Uwaga!

Od 1 stycznia 2023 r. na terenie województwa małopolskiego uchwała wprowadza całkowity zakaz stosowania istniejących kotłów pozaklasowych (tzw. kopciuchów).


W przypadku ogrzewaczy pomieszczeń, czyli kominków i pieców, od 1 stycznia 2023 roku dopuszczone będzie stosowanie jedynie takich, które spełniają wymagania rozporządzenia Komisji (UE) 2015/1185 lub ich sprawność cieplna będzie wynosić co najmniej 80%. Warto podkreślić, że wystarczające jest spełnienie jednego z powyższych warunków. W przypadku kominków lub pieców, które nie spełniają żadnego z powyższych wymagań, dopuszczone jest zastosowanie urządzeń redukujących emisję pyłu (np. elektrofiltrów), które obniżają emisję pyłu do poziomu określonego w przepisach rozporządzenia Komisji (UE) 2015/1185.
Województwo śląskie

Sejmik Województwa Śląskiego również przyjął uchwałę antysmogową (Uchwała nr V/36/1/2017 z dnia 7 kwietnia 2017 r.), która weszła w życie z dniem 1 września 2017 r. (z pewnymi okresami przejściowymi). Podobnie jak uchwała dla Małopolski, wprowadziła ona dwojakiego rodzaju ograniczenia: zarówno dotyczące paliw, jak i odnoszące się do palenisk.

Od chwili jej wejścia w życie uchwały na terenie województwa śląskiego nie można stosować paliwa w postaci węgla brunatnego, mułów i flotokoncentratów oraz biomasy stałej o wilgotności powyżej 20%.
 

Ważne!

Na terenie województwa śląskiego nie można stosować paliwa w postaci węgla brunatnego, mułów i flotokoncentratów oraz biomasy stałej o wilgotności powyżej 20%.


Zgodnie z treścią uchwały, nowo instalowane kotły muszą spełniać standard emisyjny odpowiedni dla 5 klasy, a kominki muszą spełniać wymogi przewidziane w rozporządzeniu Komisji (UE) 2015/1185. Zawarty w treści uchwały harmonogram wymiany kotłów oparty jest o wiek kotła w momencie wejścia w życie uchwały i przewiduje:

  • do końca 2021 roku wymienić trzeba kotły pozaklasowe niespełniające żadnych norm emisji (ponad 10-letnie w chwili wejścia w życie uc...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy