Dołącz do czytelników
Brak wyników

Aktualności , Administrowanie

30 marca 2022

NR 237 (Marzec 2022)

Formy zabezpieczenia roszczeń (gwarancja bankowa/ ubezpieczeniowa, blokada na rachunku)

0 277

Kontynuując temat poruszony w poprzednim numerze „Mieszkania i Wspólnoty”, w którym poruszana była kwestia zabezpieczenia potencjalnych roszczeń odszkodowawczych przysługujących z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, omówimy dziś zagadnienie służących temu celowi instrumentów pochodzących od instytucji finansowych lub ubezpieczeniowych.

Mowa będzie tutaj o tych najczęściej spotykanych w obrocie rozwiązaniach, których celem jest zabezpieczenie roszczeń związanych z niewykonaniem zobowiązania. Ponownie podkreślić wypada, że dobór odpowiedniej formy zabezpieczenia zależny jest od kalkulacji ryzyk związanych w daną umową i chęci odpowiedniego zabezpieczenia się przed tego rodzaju zidentyfikowanymi ryzykami.

Poprzednim razem omawialiśmy, nazwijmy to, prywatne formy zabezpieczeń pochodzące od umawiających się stron lub podmiotów z nimi w jakiś sposób powiązanych (poręczenie). Warto jednak pamiętać, że na rynku dość powszechnie funkcjonują również zewnętrzne formy zabezpieczenia udzielane przez instytucje finansowe. Wymieniając te najczęściej spotykane w praktyce formy zabezpieczenia należytego wykonania umowy, należy wspomnieć o gwarancji bankowej, gwarancji ubezpieczeniowej oraz o instytucji blokady środków na rachunku bankowym.

POLECAMY

Wspomniane gwarancje razem z akredytywą bankową oraz bankowym poręczeniem są zresztą przewidziane również w Kodeksie cywilnym, jako formy udzielenia wykonawcy przez inwestora gwarancji terminowej zapłaty umówionego wynagrodzenia za roboty budowlane, o której mowa w artykule 6491 Kodeksu cywilnego. W szczególności w obliczu podwyższonego ostatnio poziomu inflacji zdarzyć się może, że korzystniejszym będzie dla zobowiązanego przedstawienie zabezpieczenia w formie gwarancji bankowej, gwarancji ubezpieczeniowej, a nie mrożenie sobie części umówionego wynagrodzenia zatrzymywanego w charakterze kaucji gwarancyjnej. Ewentualnie, chcąc udzielić zabezpieczenia niejako w pieniądzu, ale na własnym rachunku bankowym, zobowiązany może dokonać blokady, chociaż ten instrument był częściej stosowany w okresie wyżej oprocentowanych kont oszczędnościowych.

Produkt bankowy lub też ubezpieczeniowy, jakim jest odpowiednia gwarancja, oferowany jest wszystkim zainteresowanym, jednak opracowywany jest na indywidualnie zlecenie. Najczęściej jednak prowizja za udzielenie gwarancji bankowej i jej utrzymanie w określonym czasie – przynajmniej dotychczas – jest w ujęciu procentowym niższa od aktualnego wskaźnika inflacji. Stąd też zastosowanie gwarancji stanowić może kuszącą alternatywę dla zabezpieczenia w pieniądzu.

Gwarancja bankowa lub ubezpieczeniowa

Poprzez wystawioną gwarancję, gwarant (bank lub towarzystwo ubezpieczeniowe) zobowiązuje się w określonych sytuacjach wypłacić beneficjentowi gwarancji, którym najczęściej jest zamawiający lub wierzyciel zobowiązany do zapłaty wynagrodzenia w zamian za odbierany przedmiot umowy, określoną w treści gwarancji kwotę, przy czym gwarancja określać nam będzie najczęściej maksymalny poziom takiej wypłaty.

Niemal standardowym zapisem odnoszącym się do przewidzianych w kontraktach gwarancji ubezpieczeniowych lub gwarancji bankowych jest wskazanie, że musi być ona nieodwołalna, bezwarunkowa i płatna na pierwsze żądanie uprawnionego (beneficjenta). Do oceny przedłożonej do umowy gwarancji konieczne jest jednak ustalenie, co oznaczają wymienione powyżej cechy gwarancji.
 

Uwaga

Poprzez wskazanie, że gwarancja jest nieodwołalna, mamy na myśli, że udzielający jej gwarant (bank/towarzystwo ubezpieczeniowe) nie może jej w żadnym wypadku wypowiedzieć lub w inny sposób odwołać.  


Poprzez wskazanie, że gwarancja jest nieodwołalna, mamy na myśli, że udzielający jej gwarant (bank/towarzystwo ubezpieczeniowe) nie może jej w żadnym wypadku wypowiedzieć lub w inny sposób odwołać. Powiązane jest to z faktem, iż gwarancja udzielona jest na okres ściśle określony w dokumencie gwarancji. Zobowiązania zaciągnięte na czas nieokreślony można bowiem co do zasady wypowiedzieć.
 

Uwaga

Zobowiązania zaciągnięte na czas nieokreślony można bowiem co do zasady wypowiedzieć.  


W tym kontekście taki okres obowiązywania przedstawionego zabezpieczenia każdorazowo powinien podlegać sprawdzeniu. Weryfikując okres udzielonej gwarancji, należy mieć na względzie, czy okres realizacji przedmiotowego zobowiązania, zabezpieczonego gwarancją pokrywa się z okresem na jaki została ona udzielona. Dla przykładu gwarancja bankowa wykonania zobowiązań z zakresu udzielonej gwarancji i rękojmi za wady musi być udzielona na okres obowiązywania takiej gwarancji jakości. Ewentualnie możliwa jest konstrukcja umowna, w której akceptowane będą gwarancje na okres krótszy, jednak należy wówczas zabezpieczyć się przed ewentualnością, w której takie przedłużenie nie nastąpi. Wskazuje się wówczas, że jeżeli w określonym terminie wykonawca nie przedstawi nowej lub przedłużonej gwarancji bankowej/ubezpieczeniowej, beneficjent uprawniony będzie żądać wypłaty z dotychczas obowiązującej gwarancji, której okres obowiązywania zbliża się ku końcowi. Następuje wówczas swoista zamiana formy zabezpieczenia z gwarancji na zabezpieczenie w pieniądzu.

Określenie w umowie, że gwarancja ma być bezwarunkowa, wskazuje oczekiwane uprawnienie beneficjenta, że w ramach przedstawionego przez zobowiązanego zabezpieczenia, wypłata środków nie może być uzależniona od spełnienia przez beneficjenta jakichś szczególnych dodatkowych warunków. Wskazać tutaj można dla przykładu, że takim niedopuszczalnym w bezwarunkowej gwarancji warunkiem wypłaty będzie wymóg, aby żądanie wypłaty poprzedzone było dwukrotnym wezwaniem wysłanym do wykonawcy listem poleconym. Taki zapis tworzy dla beneficjenta dodatkowe warunki do spełnienia, aby uzyskać wypłatę. Dyskusyjne jest nawet, czy takim niedopuszczalnym warunkiem nie będzie żądanie przedstawienia kopii wezwania zobowiązanego do wykonania umowy wraz z potwierdzeniem nadania.

Intencją bezwarunkowej gwarancji jest bowiem to, aby beneficjent we własnym zakresie, rozsądnie dokonywał analizy i wypłaty z udzielonego zabezpieczenia, faktycznie w warunkach niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, a nie w sposób dowolny. Celem zapisu o bezwarunkowej gwarancji jest zatem zapewnienie szybkiej (ale nie dowolnej!) wypłaty środków na rzecz beneficjenta.
 

Uwaga

Celem zapisu o bezwarunkowej gwarancji jest zapewnienie szybkiej (ale nie dowolnej!) wypłaty środków na rzecz beneficjenta.


Od faktycznych warunków wypłaty środków z zabezpieczenia w formie gwarancji bankowej/ubezpieczeniowej odróżnić należy jednak warunki formalne, wymagane w ramach formalizmów obrotu, właściwego instytucjom finansowym. Trudno będzie bowiem interpretować jako warunek wypłaty wymóg dochowania odpowiedniej procedury wymaganej przez bank lub towarzystwo ubezpieczeniowe lub zabezpieczenie prawidłowego formalnie żądania wypłaty. Takim dopuszczalnym „warunkiem” będzie na przykład wymóg, aby żądanie wypłaty podpisane było przez osobę umocowaną do działania w imieniu beneficjenta i w obecności pracownika banku.

Trzecim ze standardowych wymogów gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, oprócz jej nieodwołalności i bezwarunkowości, jest to, aby gwarancja płatna była na pierwsze żądanie beneficjenta. Interpretacja tej przesłanki nie nastręcza zapewne zbyt wielu problemów. Zabezpieczenie w formie gwarancji płatnej na pierwsze żądanie oznacza zatem, że beneficjent otrzyma wypłatę środków już po doręczeniu pierwszego oświadczenia zawierającego dyspozycję wypłaty z zabezpieczenia wraz z przytoczeniem podstawy do takiej wypłaty.

Dokonując sprawdzenia zgodności zabezpieczenia z postanowieniami umowy, należy też każdorazowo weryfikować przedstawioną gwarancję bankową lub ubezpieczeniową pod kątem tego, co wedle przedstawionego dokumentu stanowi przedmiot zabezpieczenia. Na rynku funkcjonują bowiem dwa podstawowe typy tego rodzaju zabezpieczeń. Pierwszym z nich jest zabezpieczenie należytego wykonania umowy, a więc prawidłowej realizacji wszystkich umownych obowiązków zobowiązanego. Drugim typem gwarancji jest zabezpieczenie zobowiązań z zakresu udzielonej gwarancji jakości i rękojmi za wady.

Dla przykładu – może się zdarzyć, że intencją beneficjenta będzie zabezpieczenie realizacji nie tylko obowiązków zobowiązanego wykonawcy z zakresu gwarancji i rękojmi, ale również rozliczenia wynagrodzenia z podwykonawcami, za które przyszły beneficjent gwarancji (inwestor), odpowiada solidarnie z wykonawcą. ­Jeżeli natomiast do banku – gwaranta – beneficjent zgłosi roszczenie związane z dokonaną pośrednio płatnością na rzecz podwykonawcy, ale dysponuje jedynie gwarancją zabezpieczającą prawidłowe usuwanie wad i usterek w okresie gwarancji, zdarzyć się może, że gwarant odmówi wypłaty w ramach udzielonego zabezpieczenia, ponieważ nie będzie to roszczenie związane z udzieloną gwarancją jakości.

W ramach umowy zobowiązany może dostarczyć beneficjentowi najpierw pierwszy z wymienionych rodzajów gwarancji, a dopiero po odbiorze końcowym – drugi z wymienionych rodzajów zabezpieczenia. Funkcjonują jednak również na rynku gwarancje udzielane od razu na obie te grupy roszczeń. Każdorazowo będą one wskazywały różne okresy obowiązywania dla poszczególnych rodzajów roszczeń, a niejednokrotnie (jeśli weźmiemy pod uwagę praktykę) – również różne sumy gwarancyjne. W samym dokumencie gwarancji opisany powinien być mechanizm swoistego przekwalifikowania przedmiotu zabezpieczenia.
 

Uwaga

W umowie zastrzec należy, że dokument przedstawianej gwarancji bankowej czy też ubezpieczeniowej podlega zatwierdzeniu przez przyszłego beneficjenta.


Z kwestii formalnych, w umowie zastrzec należy, że dokument przedstawianej gwarancji bankowej czy też ubezpieczeniowej podlega zatwierdzeniu przez przyszłego beneficjenta. Beneficjent będzie weryfikował, czy proponowana gwarancja spełnia określone umową wymagania. Niekiedy praktykuje się też, że wzór oczekiwanej gwarancji stanowi załącznik do umowy. Nie jest to w żadnej mierze obowiązkowe, lecz może ułatwić proces uzgadniania treści zabezpieczenia z gwarantem oraz usprawnić proces jego uzgadniania z beneficjentem.

Blokada środków na rachunku bankowym

Ostatnią ze wspomnianych form zabezpieczenia zobowiązania jest blokada środków na rachunku bankowym. W swojej istocie instrument ten jest zbliżony do zabezpieczenia w pieniądzu, przy czym (w odróżnieniu od jego klasycznej formy) środki stanowiące zabezpieczenie pozostają w posiadaniu zobowiązanego. Staje się on jednak w swoim posiadaniu ograniczony, zależny od beneficjenta.
 

Uwaga

Blokada środków na rachunku bankowym to forma zabezpieczenia zobowiązania, która polega na tym, że część zgromadzonych na rachunku bankowym środków zobowiązany blokuje na rzecz beneficjenta.


Dokonując tego rodzaju blokady, część zgromadzonych na rachunku bankowym środków zobowiązany blokuje na rzecz beneficjenta. Oznacza to, że bez zgody beneficjenta zobowiązany nie będzie miał możliwości dysponowania w jakimkolwiek stopniu zablokowanymi na rachunku środkami.

Taka blokada, podobnie jak omawiane wcześniej gwarancje, powinna być dokonywana na ściśle określony termin oraz przewidywać, że nie może być odwołana bez zgody beneficjenta. Jednocześnie ustanowienie blokady jedynie na czas określony jest konieczne, aby zabezpieczyć zobowiązanego przed sytuacją, w której umówiony okres zabezpieczenia minął, ale bez usprawiedliwienia odmawia się mu wydania zezwolenia na zwolnienie blokady rachunku.

Do niedawna omawiane tutaj formy zabezpieczenia należytego wykonania umowy lub realizacji obowiązków z zakresu udzielonej gwarancji jakości lub rękojmi za wady były stosowane rzadziej od klasycznego zabezpieczenia w pieniądzu. Aktualnie obserwujemy jednak, że tego rodzaju produkty bankowe czy ubezpieczeniowe zyskują na popularności. Stąd też warto wiedzieć, jak stosować je w ramach umowy i na jakie zapisy tych form zabezpieczenia zwrócić uwagę.

Przypisy