Dołącz do czytelników
Brak wyników

Bezpieczeństwo budynku

22 października 2019

NR 212 (Październik 2019)

Kontrola instalacji odgromowych i elektrycznych jako interwencja w sytuacji wystąpienia gwałtownych zjawisk atmosferycznych

211

Bardzo silne wiatry oraz burze, którym towarzyszą wyładowania atmosferyczne, mogą mieć znaczący wpływ na elementy obiektu budowlanego. Najniebezpieczniejsze są burze, które mogą ponad miarę obciążyć elementy instalacji elektrycznej i odgromowej. Większość urządzeń, z których korzysta się w życiu codziennym, zasilana jest z energią elektryczną. W związku z powyższym, wszelkie uszkodzenia instalacji elektrycznej będą się wiązały z bezpośrednimi utrudnieniami dla użytkowników budynku, w którym taka awaria nastąpiła.

W art. 62 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1186 z późn. zm.) nałożono na podmioty odpowiedzialne za obiekt budowlany obowiązek przeprowadzenia kontroli okresowej, co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, w tym także poprzez badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów. Jednak taki okres dla dokonywania sprawdzenia instalacji elektrycznej i odgromowej w bardzo wielu przypadkach może okazać się niewystarczający. Mając to na uwadze – właściciele i zarządcy obiektów budowlanych są zobowiązani do reagowania w sytuacjach, gdy pomimo upływu czasu krótszego niż pięć lat od poprzedniej kontroli, istnieją podstawy do podejrzewania, że te części wyposażenia instalacyjnego mogą być uszkodzone lub zupełnie zniszczone. Takimi wydarzeniami będą wcześniej przywołane gwałtowne zjawiska atmosferyczne.
 

Zdj. 1. Nieprawidłowe podparcie wspornika podtrzymującego instalację
elektryczną

 

Ważne

W ustawie Prawo budowlane nałożono na podmioty odpowiedzialne za obiekt budowlany obowiązek przeprowadzenia kontroli okresowej, co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, w tym także poprzez badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej.


Instalacje elektryczna i odgromowa będą spełniały swoje zadanie jeśli zostały zaprojektowane i wykonane prawidłowo, a w trakcie eksploatacji były regularnie sprawdzane i poddawane stosownym naprawom. Takie działanie podmiotów odpowiedzialnych daje gwarancję, że w sposób nieprzewidziany nie powinno dojść np. do porażenia prądem lub do pożaru spowodowanego wadliwym działaniem tych instalacji.

Instalacja elektryczna jako niezbędne wyposażenie obiektu budowlanego oraz instalacja odgromowa, a bezpieczeństwo eksploatacyjne w razie wystąpienia trudnych warunków atmosferycznych

Przepisy § 53 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1065 z późn. zm.) wyraźnie wskazują, że budynek, odpowiednio do potrzeb wynikających z jego przeznaczenia, powinien być wyposażony w wewnętrzną instalację elektryczną. Ponadto obiekt taki należy wyposażyć w instalację chroniącą od wyładowań atmosferycznych, przy czym obowiązek ten odnosi się do budynków wyszczególnionych w Polskiej Normie dotyczącej ochrony odgromowej obiektów budowlanych. Odniesienie to dotyczy Polskiej Normy PN-EN 62305-1:2011 Ochrona odgromowaCzęść 1: Zasady ogólne oraz PN-EN 62305-2:2008 Ochrona odgromowa Część 2: Zarządzanie ryzykiem. Zgodnie z wytycznymi normowymi, do każdego budynku należy podejść indywidualnie i ocenić ryzyko, a następnie dobrać odpowiednią instalację odgromową, jeśli jest taka potrzeba.

Czym są z punktu widzenia przepisów technicznych instalacja elektryczna i odgromowa, określają dyspozycje rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U. Nr 74, poz. 836 z późn. zm.). W § 3 powyższego rozporządzenia w punktach 16 i 17 zostały one zdefiniowane w następujący sposób:

  • instalacja elektryczna – układ przewodów i ­kabli w budynku wraz ze sprzętem i osprzętem elektroinstalacyjnym, urządzeniami, aparaturą rozdzielczą i sterowniczą, układem pomiarowo-rozliczeniowym, urządzeniami zabezpieczającymi i ochronnymi oraz uziemieniami, mający początek na zaciskach wyjściowych wewnętrznych linii zasilających w złączu i koniec na gniazdach wtyczkowych, wypustach oświetleniowych i zainstalowanych na stałe odbiornikach zasilanych energią elektryczną,
  • instalacja piorunochronna – zespół elementów konstrukcyjnych budynku i elementów zainstalowanych na budynku, odpowiednio połączonych, wykorzystywanych do ochrony odgromowej.

Ważne

Opracowując koncepcję instalacji elektrycznej, należy wziąć pod uwagę wymóg zachowania bezkolizyjności z innymi instalacjami w zakresie odległości i ich wzajemnego usytuowania. 


Ze względu na niezwykle istotną rolę, jaką odgrywają te elementy wyposażenia instalacyjnego w każdym obiekcie budowlanym ich projektowanie, montaż i użytkowanie muszą odbywać się zgodnie z obowiązującymi przepisami. Regulacje prawne rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, posiłkując się odniesieniami do wcześniej już wspominanych Polskich Norm, dokładnie precyzują najistotniejsze zasady, którymi powinni kierować się specjaliści przy projektowaniu, a później – na etapie użytkowania – także właściciel lub zarządca. Kwestie te poruszone zostały w rozdziale 8 
– Instalacja elektryczna działu IV Wyposażenie techniczne budynków przedmiotowego aktu wykonawczego. Ogólne wytyczne dotyczące właśnie instalacji elektrycznej z instalacją odgromową sformułowane zostały w §§ 180–190 jak niżej przedstawiono:

 

Zdj. 2. Niezabepieczona puszka elektryczna

 
Rolą instalacji i urządzeń elektrycznych jest dostarczanie energii elektrycznej o odpowiednich parametrach technicznych do odbiorników, stosownie do potrzeb użytkowych. Ponadto powinny zapewnić ochronę przed:

  • porażeniem prądem elektrycznym,
  • przepięciami łączeniowymi i atmosferycznymi,
  • powstaniem pożaru, wybuchem i innymi szkodami,
  • emisją drgań i hałasu powyżej dopuszczalnego poziomu,
  • szkodliwym oddziaływaniem pola elektromagnetycznego.

Zgodnie z § 183 ust. 1 pkt 1–10 warunków technicznych jw. w instalacjach elektrycznych należy stosować:

  • złącza instalacji elektrycznej budynku, umożliwiające odłączenie od sieci zasilającej i usytuowane w miejscu dostępnym dla dozoru i obsługi oraz zabezpieczone przed uszkodzeniami, wpływami atmosferycznymi, a także ingerencją osób niepowołanych;
  • oddzielny przewód ochronny i neutralny, w obwodach rozdzielczych i odbiorczych;
  • urządzenia ochronne różnicowoprądowe uzupełniające podstawową ochronę przeciwporażeniową i ochronę przed powstaniem pożaru, powodujące w warunkach uszkodzenia samoczynne wyłączenie zasilania;
  • wyłączniki nadprądowe w obwodach odbiorczych;
  • zasadę selektywności (wybiórczości) zabezpieczeń;
  • przeciwpożarowe wyłączniki prądu;
  • połączenia wyrównawcze główne i miejscowe, łączące przewody ochronne z częściami przewodzącymi innych instalacji i konstrukcji budynku, do których będzie się zaliczać elementy, takie jak:
    −    instalacje wodociągowa i ogrzewcza wodna wykonane z przewodów metalowych,
    −    metalowe części elementów instalacji kanalizacyjnej i gazowej,
    −    metalowe części przewodów i wkładów kominowych oraz przewodów i urządzeń do wentylacji czy klimatyzacji,
    −    metalowe elementy szybów i maszynowni dźwigów oraz obudowy urządzeń instalacji telekomunikacyjnej.
    −    zasadę prowadzenia tras przewodów elektrycznych w liniach prostych, równoległych do krawędzi ścian i stropów,
    −    przewody elektryczne z żyłami wykonanymi wyłącznie z miedzi, jeżeli ich przekrój nie przekracza 10 mm2,
    −    urządzenia ochrony przeciwprzepięciowej.

Wskazane jest wykorzystywanie w roli uziomów instalacji elektrycznej metalowych konstrukcji budynków, zbrojenie fundamentów oraz innych metalowych elementów umieszczonych w niezbrojonych fundamentach stanowiących sztuczny uziom fundamentowy. Możliwe jest także wykorzystanie w tym celu metalowych przewodów sieci wodociągowej, pod warunkiem zachowania wymagań Polskiej Normy dotyczącej uziemień i przewodów ochronnych oraz uzyskania zgody jednostki eksploatującej tę sieć. Dodatkową ochronę tym zakresie będzie stanowić instalacja piorunochronna, która powinna być wykonana zgodnie z wymaganiami Polskich Norm dotyczących ochrony odgromowej obiektów budowlanych, o czym była już mowa wyżej.
 

3. Niezabezpieczone przewody elektryczne


 
Opracowując koncepcję instalacji elektrycznej, należy wziąć pod uwagę wymóg zachowania bezkolizyjności z innymi instalacjami w zakresie odległości i ich wzajemnego usytuowania. Ponadto przewody i kable elektryczne należy prowadzić w sposób umożliwiający ich wymianę bez potrzeby naruszania konstrukcji budynku, jednak dla zachowania estetyki wykończenia możliwe jest prowadzenie przewodów elektrycznych wtynkowych, pod warunkiem pokrycia ich warstwą tynku o grubości co najmniej 5 mm. W poszczególnych lokalach należy stosować wyodrębnione obwody: oświetlenia, gniazd wtyczkowych ogólnego przeznaczenia, gniazd wtyczkowych w łazience, gniazd wtyczkowych do urządzeń odbiorczych w kuchni oraz obwody do odbiorników wymagających indywidualnego zabezpieczenia. Trzeba też założyć wykonanie stosownych wypustów oświetleniowych oraz niezbędnej liczby odpowiednio rozmieszczonych gniazd wtyczkowych.

Oczywistym jest, że za korzystanie z energii elektrycznej należy ponosić stosowne opłaty. W związku z powyższym, instalacja odbiorcza w budynku i w samodzielnym lokalu powinna być wyposażona w urządzenia do pomiaru zużycia energii elektrycznej, usytuowane w miejscu łatwo dostępnym i zabezpieczone przed uszkodzeniami i ingerencją osób niepowołanych. Co do zasady, w budynku wielorodzinnym liczniki pomiaru zużycia energii elektrycznej należy umieszczać poza lokalami mieszkalnymi, w zamykanych szafkach.
 

Uwaga

Instalacja odbiorcza w budynku i w samodzielnym lokalu powinna być wyposażona w urządzenia do pomiaru zużycia energii elektrycznej, usytuowane w miejscu łatwo dostępnym i zabezpieczone przed uszkodzeniami i ingerencją osób niepowołanych


Odrębną kwestią, którą regulują przepisy, jest użytkowanie instalacji elektrycznej oraz jej utrzymanie. Problematykę tą poruszają przepisy rozporządzenia w sprawie użytkowania budynków mieszkalnych. W regulacjach § 18 określono wytyczne związane z eksploatacją instalacji elektrycznej w lokalu. Przede wszystkim użytkowanie powinno być zgodne z założeniami projektu tej instalacji, zapewniać bezpieczeństwo osób z niej korzystających oraz ochronę interesów użytkowników innych lokali korzystających z tej instalacji i osób trzecich.

W czasie użytkowania instalacji elektrycznej użytkownik lokalu ma obowiązek:

  • udostępniać lokal dla wykonania obowiązków obciążających właściciela budynku oraz dostawcę energii elektrycznej,
  • przestrzegać zasady bezpieczeństwa użytkowania energii elektrycznej,
  • w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości funkcjonowania instalacji i urządzeń elektrycznych w pomieszczeniach przeznaczonych do wspólnego użytkowania mieszkańców – niezwłocznie informować właściciela budynku,
  • utrzymywać właściwy stan techniczny instalacji i urządzeń elektrycznych w lokalu,
  • utrzymywać właściwe warunki użytkowania urządzeń do pomiaru zużycia energii elektrycznej oraz niezwłocznie informować dostawcę energii elektrycznej o ich uszkodzeniu,

W przypadku wystąpienia objawów świadczących o zagrożeniu ze strony instalacji elektrycznej:

  • zaprzestać jej użytkowania, podjąć właściwe działania zaradcze oraz bezzwłocznie poinformować właściwe służby oraz właściciela o wystąpieniu zagrożenia,
  • zapewniać ochronę instalacji elektrycznej przed jej przeciążeniem i uszkodzeniem,
  • informować właściciela budynku o wszelkich uszkodzeniach instalacji elektrycznej,
  • udostępniać lokal w celu przeprowadzania kontroli i badania instalacji elektrycznej przez odpowiednie służby oraz ściśle wykonywać zalecenia pokontrolne.
     

Uwaga

W związku z tym, że wykonywanie robót związanych z naprawą i konserwacją instalacji i odbiorników zasilanych energią elektryczną może nieść za sobą niebezpieczeństwo porażenia, wykonywanie takich prac powinno być zlecane wyłącznie osobom posiadającym stosowne świadectwa kwalifikacyjne.


W związku z tym, że wykonywanie robót związanych z naprawą i konserwacją instalacji i odbiorników zasilanych energią elektryczną może nieść za sobą niebezpieczeństwo porażenia, wykonywanie takich prac powinno być zlecane wyłącznie osobom posiadającym stosowne świadectwa kwalifikacyjne.

Działanie niszczące czynników zewnętrznych na stan techniczny instalacji elektrycznej i odgromowej

W ciągu ostatnich lat odnotowywane są bardzo gwałtowne zjawiska atmosferyczne, takie jak wichury czy burze, podczas których dochodzi do wielokrotnych wyładowań atmosferycznych o znacznej sile. W stosunku do instalacji elektrycznych oraz odgromowych każdy z tych czynników zewnętrznych będzie miał inny wpływ. W przypadku silnych wiatrów często dochodzi do uszkodzenia instalacji odgromowej poprzez np. zerwanie uchwytów lub przewodów odprowadzających. W dłuższej perspektywie czasu obserwowane są zniszczenia...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy