Dołącz do czytelników
Brak wyników

Finanse

12 grudnia 2019

NR 214 (Grudzień 2019)

Łączenie się spółdzielni mieszkaniowych w praktyce

185

Zgodnie z ustawą Prawo spółdzielcze, spółdzielnia mieszkaniowa może się połączyć z inną spółdzielnią. Choć przepisy mówią o łączeniu spółdzielni – faktycznie mamy do czynienia z przejęciem jednej spółdzielni (przejmowanej) przez drugą (przejmującą).
 

Połączenia, choć rzadziej niż podziały spółdzielni, zachodzą w życiu gospodarczym. Zwykle mają miejsce, gdy tego rodzaju połączenie przyniesie dodatkowe korzyści członkom łączących się spółdzielni poprzez efekt skali. Dodatkowo dla spółdzielni przejmowanej, której koszty stałe są nieproporcjonalnie duże do wielkości obsługiwanych zasobów, może to być dobre rozwiązanie, prowadzące do obniżki kosztów. Poniższy artykuł powstał na podstawie doświadczeń zebranych w trakcie połączenia dwóch spółdzielni w mieście Opole.

Kwestie łączenia się spółdzielni regulują normy Działu IX ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (dalej: u.p.s.), tj.:

„Art. 96. [Podjęcie uchwały o połączeniu spółdzielni] Spółdzielnia może w każdym czasie połączyć się z inną spółdzielnią na podstawie uchwał walnych zgromadzeń łączących się spółdzielni, powziętych większością 2/3 głosów.
Art. 97. [Treść uchwały o połączeniu] Uchwały o połączeniu powinny zawierać:
1)    oznaczenie spółdzielni przejmującej;
2)    przyjęcie statutu stanowiącego podstawę dalszej jej działalności; statut nie może uszczuplać nabytych praw majątkowych członków;
3)    datę połączenia.

Art. 98. [Podstawa rachunkowa połączenia; podział nadwyżki bilansowej]
§ 1.    Podstawę rachunkową połączenia stanowią sprawozdania finansowe łączących się spółdzielni, sporządzone na dzień połączenia.
§ 2.    Jeżeli walne zgromadzenia łączących się spółdzielni nie postanowią inaczej, podział nadwyżki bilansowej nastąpi oddzielnie według sprawozdań finansowych sporządzonych na dzień połączenia.

Art. 99. [Wpis połączenia do KRS] Połączenie oraz wynikające z niego zmiany statutu wywierają skutek od chwili wpisania ich do Krajowego Rejestru Sądowego, z wyjątkiem przewidzianym w art. 102 § 1.

Art. 100. [Członkowie spółdzielni przejmowanej] Członkowie, którzy w chwili połączenia należeli do spółdzielni przejmowanej, stają się członkami spółdzielni przejmującej. Wpłaty na udziały wpisuje się członkom spółdzielni przejmowanej w takiej wysokości, jaka wynika z ustalonej w sprawozdaniu finansowym kwoty przejętego funduszu udziałowego.

Art. 101. [Skutki przejęcia w zakresie majątku i odpowiedzialności za zobowiązania] Wskutek połączenia majątek spółdzielni przejętej przechodzi na spółdzielnię przejmującą, a wierzyciele i dłużnicy pierwszej stają się wierzycielami i dłużnikami drugiej.

Art. 102. [Przejęcie roli organów spółdzielni przejmowanej przez organy spółdzielni przejmującej]
§ 1.    Niezwłocznie po podjęciu uchwał o połączeniu zamiast zarządu i rady spółdzielni przejmowanej działa zarząd i rada spółdzielni przejmującej.
§ 2.    Zarząd spółdzielni przejmującej obowiązany jest niezwłocznie zgłosić uchwałę o połączeniu do Krajowego Rejestru Sądowego łączących się spółdzielni.
§ 3.    Jeżeli uchwały walnych zgromadzeń o połączeniu tak stanowią, po wpisie połączenia do Krajowego Rejestru Sądowego spółdzielnia dokonuje niezwłocznie wyborów rady i zarządu.”

Jedną z kwestii podstawowych jest jednolite przyjęcie przez obydwie spółdzielnie daty połączenia. Zalecam, aby w miarę możliwości za datę przyjmować ostatni dzień roku kalendarzowego, na który i tak spółdzielnie są zobowiązane sporządzić sprawozdanie finansowe. Pozwoli to uniknąć dodatkowych prac związanych z koniecznością sporządzenia dalszych sprawozdań. Sprawozdania powinny być przedstawione walnym zgromadzeniom do zatwierdzenia przed powzięciem uchwał o połączeniu. Kwestią oczywistą jest, że data połączenia, o której mowa w art. 97 u.p.s., musi wypadać przed podjęciem stosownych uchwał przez walne zgromadzenia. Od strony praktycznej należy pamiętać, że przyjęcie rocznych sprawozdań finansowych, jako dokumentów obrazujących stan finansów spółdzielni, może stanowić dla spółdzielni przejmującej zagrożenie wstąpienia w prawną sytuację, w której będzie ponosić odpowiedzialność za zobowiązania powstałe od momentu sporządzenia rocznego sprawozdania do momentu dokonania wpisu w KRS. Stąd też konieczne jest ponowne zweryfikowanie stanu finansów spółdzielni przejmowanej, tym razem już na dzień wpisu połączenia do KRS.

Uchwały powzięte przez walne zgromadzenie spółdzielni przejmującej oraz spółdzielni przejmowanej powinny w zgodny sposób określać, po pierwsze: oznaczenie spółdzielni przejmującej, po drugie: statut spółdzielni przejmującej, po trzecie: datę połączenia. Artykuł 97 u.p.s. w żaden sposób nie precyzuje, w jaki sposób powinno nastąpić oznaczenie spółdzielni przejmującej. Dlatego też należy przyjąć, że oznaczenie spółdzielni przejmującej powinno zostać dokonane w taki sposób, aby możliwe było dostateczne zindywidualizowanie spółdzielni przejmującej. Dla uniknięcia wątpliwości związanych z interpretacją treści uchwał o połączeniu spółdzielni celowe jest wskazanie numeru KRS spółdzielni przejmującej. Dodatkowo warto, aby uchwała określała również firmę oraz siedzibę spółdzielni przejmowanej. Należy jednak podkreślić, że brak opisywanych elementów, takich jak numer KRS spółdzielni przejmującej czy brak oznaczenia spółdzielni przejmowanej nie pociąga za sobą wadliwości powziętych uchwał. Przykładowa treść uchwały o wyrażeniu zgody przez walne zgromadzenie spółdzielni przejmowanej może być zapisana w sposób następujący:

Walne Zgromadzenie Członków, działając na podstawie art. 38 § 1 pkt 8) ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1285, z późn. zmianami), oraz § ….. statutu Spółdzielni wyraża zgodę na przyłączenie się Spółdzielni Mieszkaniowej z siedzibą w ….. zarejestrowanej w Krajowym Rejestrze Sądowym pod nr KRS ……… (Spółdzielni przejmowanej) do Spółdzielni Mieszkaniowej …… z siedzibą w ……. zarejestrowanej w Krajowym Rejestrze Sądowym pod nr KRS ………. (Spółdzielni przejmującej).

Za datę połączenia przyjmuje się dzień 31 grudnia 20….. roku.

Po podjęciu przez Walne Zgromadzenie Spółdzielni Mieszkaniowej …… uchwały w sprawie połączenia się obu Spółdzielni członkowie Rady Nadzorczej oraz Zarządu Spółdzielni przejmowanej z mocy prawa przestaną być członkami tych organów i z tym dniem działać będzie wyłącznie Rada Nadzorcza oraz Zarząd Spółdzielni przejmującej.

Podstawą dalszej działalności połączonych Spółdzielni będzie statut Spółdzielni przejmującej, tj. Spółdzielni Mieszkaniowej ……..

Kolejną kwestią, która obligatoryjnie musi zostać wskazana w uchwałach, jest statut, który będzie stanowił podstawę dalszej działalności. Należy zatem zapisać to jednoznacznie w uchwałach. Jeśli statut spółdzielni przejmującej wskazuje adresy zasobów, którymi zarządza spółdzielnia, to równolegle należy zaktualizować treść statutu. Zmiana ta może zostać przeprowadzona łącznie z uchwałą o połączeniu. Dodatkowo należy zweryfikować na wcześniejszym etapie statut spółdzielni przejmowanej pod kątem uprawnień, jakie przydaje swoim członkom, dlatego że w żadnym wypadku statut spółdzielni przejmującej nie może uszczuplać nabytych praw majątkowych członków spółdzielni przejmowanej. Przyjęty przez walne zgromadzenie statut będzie stanowić podstawę dalszej działalności spółdzielni przejmującej dopiero po dokonaniu odpowiedniej rejestracji połączenia w rejestrze przedsiębiorców KRS. W treści samych uchwał można również poruszyć kwestię nadwyżki bilansowej i zadecydować o jej podziale. W domyśle, przy braku podjęcia stosownych postanowień w tym zakresie, zostanie ona podzielona oddzielnie według sprawozdań finansowych sporządzonych na dzień połączenia.

Generalną zasadą jest, że skutek połączenia następuje dopiero po odpowiednim wpisie do KRS. Od tej zasady jest jeden wyjątek. Otóż niezwłocznie po podjęciu uchwał o połączeniu – zamiast zarządu i rady spółdzielni przejmowanej – działa zarząd i rada spółdzielni przejmującej. Oznacza to, że wskazane organy spółdzielni przejmowanej przestają pełnić swoje funkcje nie z chwilą wpisu do KRS, lecz z chwilą podjęcia uchwał o połączeniu. Do momentu wpisu do rejestru działa natomiast walne zgromadzenie spółdzielni przejmowanej. Ze względu na to, że z mocy prawa członkowie zarządu i rady nadzorczej spółdzielni przejmowanej przestają być członkami tych organów przed upływem kadencji, na którą byli powołani, nie muszą oni składać rezygnacji z pełnionych funkcji, nie muszą także być odwoływani.
 

Członkostwo członków spółdzielni przejmowanej powstaje z mocy prawa w spółdzielni przejmującej z dniem wpisu do KRS. Ponadto pozostaje kwestia udziałów. Zgodnie z art. 1 ust. 9 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, od 9 września 2017 roku nie stosuje się przepisów ustawy Prawo spółdzielcze dotyczących udziałów i wpisowego. Tym samym nie ma możliwości żądania uzupełniania wpłat na udziały.

Po powzięciu uchwał i po ich wpisaniu do KRS spółdzielnia przejmująca wchodzi w sytuację prawną spółdzielni przejmowanej. Dochodzi do tzw. sukcesji uniwersalnej, polegającej na tym, że podmiot przejmujący wstępuje w ogół praw i obowiązków swoich poprzedników prawnych. Na gruncie u.p.s. zasada ta wynika z art. 101. W ten sposób majątek spółdzielni przejętej przechodzi na spółdzielnię przejmującą, a wierzyciele i dłużnicy spółdzielni przejmowanej stają się wierzycielami i dłużnikami spółdzielni przejmującej.

Należy pamiętać, że wpis połączenia do KRS ma charakter konstytutywny – powoduje połączenie spółdzielni. Wpis wywołuje z chwilą dokonania dwa efekty: połączenie spółdzielni oraz wykreślenie spółdzielni przejmowanej. Dzień połączenia spółdzielni oznacza, że dzień wpisu:
1.    jest pierwszym dniem działania spółdzielni jako spółdzielni przejmującej – z tym dniem połączenie jest formalnie dokonane (w zasadzie z godziną dokonania wpisu w systemie informatycznym);
2.    i jest to dzień (do godziny dokonania wpisu), w jakim działa jeszcze samodzielnie spółdzielnia jako spółdzielnia przejmowana.
 

Tabela 1. Ramowe wytyczne do rozliczenia połączenia spółdzielni

Rachunkowość
Lp. Opis Realizujący Termin realizacji
1. Spółdzielnia przejmowana zamyka swoje księgi rachunkowe na dzień połączenia, tj. na dzień wpisu połączenia do KRS – zgodnie z art. 12. ust. 2 pkt 4 ustawy o rachunkowości.
Spółdzielni...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 12 wydań czasopisma "Mieszkanie i Wspólnota"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy