Dołącz do czytelników
Brak wyników

Finanse

14 lutego 2019

NR 204 (Luty 2019)

Podatek VAT w interpretacjach i wyrokach sądowych

0 158

Z dniem 1 maja 2004 r. Rzeczpospolita Polska stała się członkiem Unii Europejskiej. Do swojego porządku prawnego przyjęliśmy wówczas dorobek unijny i Szóstą Dyrektywę VAT. Od tego czasu polską ustawę o VAT nowelizowano 60 razy. Liczne zmiany niewątpliwie utrudniają stosowanie przepisów podatkowych w praktyce. Naprzeciw tym problemom wychodzą interpretacje podatkowe oraz orzecznictwo sądowe. Poniżej przedstawiono najważniejsze spośród nich, których znajomość powinna ułatwić bieżącą pracę służb finansowo-księgowych.

 

Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa VAT), zwolnione od podatku są czynności wykonywane na rzecz członków spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali mieszkalnych, członków spółdzielni będących właścicielami lokali mieszkalnych lub na rzecz właścicieli lokali mieszkalnych niebędących członkami spółdzielni, za które są pobierane opłaty, zgodnie z art. 4 ust. 1, 2, 4 i 5 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (dalej: usm). W tym miejscu należy podkreślić, że zwolnienie od podatku od towarów i usług odnosi się do czynności związanych z lokalami mieszkalnymi. Zwolnienie dotyczy wyłącznie czynności – za które są pobierane opłaty – związanych z lokalami mieszkalnymi; nie dotyczy zaś czynności związanych z lokalami użytkowymi. Uogólniając, można stwierdzić, że opłaty te są związane z pokryciem wydatków na eksploatację i utrzymanie nieruchomości w częściach przypadających na poszczególne lokale, a także stanowiących mienie spółdzielni, wydatki dotyczące zobowiązań spółdzielni, wpłaty na fundusz remontowy, a ponadto dotyczą działalności społecznej, oświatowej i kulturalnej prowadzonej przez spółdzielnię. Zgodnie z wyrokami NSA (z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt: I FSK 155/07 i z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt: I FSK 447/10), zwolnieniu z VAT podlegają czynności wykonywane na rzecz członków spółdzielni mieszkaniowych oraz osób niebędących członkami, jeżeli pobierane przez te spółdzielnie opłaty dotyczą samodzielnych lokali mieszkalnych (wraz z pomieszczeniami pomocniczymi). Co istotne, zwolnienie to dotyczy też osób niebędących członkami spółdzielni, które na przykład posiadają prawo odrębnej własności (po noweli z 2017 r. posiadacze praw spółdzielczych są członkami spółdzielni z mocy usm). Natomiast na gruncie podatku dochodowego od osób prawnych zwolnione z tego podatku są tylko przychody z gospodarki zasobami mieszkaniowymi, ale wyłącznie od członków spółdzielni. Jak widać: dwa podatki i różne podejście do opłat od nieczłonków. To na pewno nie ułatwia pracy działom księgowym.

Dostawy energii cieplnej dokonywane przez spółdzielnię do lokali mieszkalnych są czynnościami, za które pobiera się opłaty, zgodnie z art. 4 ust. 1, 2, 4 usm, a w konsekwencji są one zwolnione z opodatkowania VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 11 ustawy VAT, co potwierdza wyrok NSA z dnia 29 listopada 2013 r. (sygn. akt: I FSK 1677/12).

Należy jednak pamiętać, że art. 43 ust. 1 pkt 11 ustawy o VAT wyłącza z opodatkowania podatkiem od towarów i usług ściśle określony krąg podmiotów, tj.: członków spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze prawo do lokali mieszkalnych, członków spółdzielni będących właścicielami lokali mieszkalnych oraz właścicieli lokali mieszkalnych niebędących członkami spółdzielni. Przepis ten nie wskazuje natomiast członków spółdzielni oczekujących na ustanowienie na ich rzecz odrębnego prawa własności lokali (ekspektatywa), którym wcześniej przekazano te lokale do dyspozycji. Oznacza to, że nie ma podstaw prawnych do przyjęcia stanowiska, że opłaty pobierane za korzystanie z lokali mieszkalnych od członków spółdzielni, którzy oczekują na ustanowienie na ich rzecz prawa odrębnej własności tych lokali, są zwolnione z podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 11 ustawy VAT. Tak też orzekł Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Gdańsku w wyroku z dnia 21 kwietnia 2009 r. (sygn. akt: I SA/Gd 166/09).

ważne!

Artykuł 43 ust. 1 pkt 11 ustawy o VAT wyłącza z opodatkowania podatkiem od towarów i usług ściśle określony krąg podmiotów, tj.: członków spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze prawo do lokali mieszkalnych, członków spółdzielni będących właścicielami lokali mieszkalnych oraz właścicieli lokali mieszkalnych niebędących członkami spółdzielni. Przepis ten nie wskazuje natomiast członków spółdzielni oczekujących na ustanowienie na ich rzecz odrębnego prawa własności lokali (ekspektatywa), którym wcześniej przekazano te lokale do dyspozycji. 


Przedmiotem działalności spółdzielni jest również prowadzenie działalności kulturalno-oświatowej za pośrednictwem osiedlowych domów kultury, w których organizowane są zajęcia taneczne, muzyczne, plastyczne, sportowe i inne. Członkowie spółdzielni (oraz osoby niebędące członkami spółdzielni) są obowiązani uczestniczyć w kosztach związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni. Działalność kulturalno-oświatowa finansowana jest: z opłat, o których mowa w art. 4 usm, wpływami z działalności gospodarczej spółdzielni (np. wynajem lokali użytkowych), jak również z opłat pobieranych od uczestników za udział w zajęciach (częściowa odpłatność). W przypadku gdy za zajęcia kulturalno-oświatowe organizowane w domach kultury pobierane są od uczestników opłaty, to nie są one opłatami, o których mowa w art. 4 usm, ponieważ są „opłatami indywidulnymi” pobieranymi od uczestników tych zajęć. Zatem nie korzystają one ze zwolnienia zawartego w art. 43 ust. 1 pkt 11 ustawy VAT. Takie stanowisko zajął Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 7 czerwca 2018 r. (sygnatura 0112-KDIL1-3.4012.211.2018.2.KB).

Opodatkowanie opłat pobieranych przez spółdzielnię od członka, który wynajmuje swój lokal mieszkalny najemcy, który wykorzystuje go do prowadzenia działalności gospodarczej

W praktyce występują sytuacje, w których członkowie spółdzielni wynajmują lokale mieszkalne. Przyjrzyjmy się takiej sytuacji: członek spółdzielni wynajmuje lokal mieszkalny najemcy, który wykorzystuje go do prowadzenia działalności gospodarczej. Członek spółdzielni posiadający spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu złożył oświadczenie, że nie zamieszkuje w lokalu, który został wynajęty na cele działalności gospodarczej, sam wynajem lokalu nie jest prowadzony w ramach działalności gospodarczej, a w ramach zarządu majątkiem prywatnym. W takim stanie faktycznym pojawiła się wątpliwość, czy do opłat pobieranych przez spółdzielnię – zgodnie z art. 4 usm – od członka, który wynajmuje swój lokal mieszkalny najemcy, który wykorzystuje go do prowadzenia działalności gospodarczej, znajdzie zastosowanie zwolnienie przewidziane w art. 43 ust. 1 pkt 11 ustawy o VAT. Zgodnie z interpretacją Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 2 marca 2018 r. (sygnatura 0114-KDIP1-3.4012.84.2018.1.JG), w rozpatrywanej kwestii nie można zastosować zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 11 ustawy VAT do opłat pobieranych przez spółdzielnię od jej członka, wynajmującego swój lokal mieszkalny najemcy, który wykorzystuje go do prowadzenia działalności gospodarczej. Przedmiotowy lokal nie służy zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych. Sam fakt, że członek spółdzielni posiada własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego nie powoduje automatycznie, że opłaty pobierane przez spółdzielnię mogą korzystać ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 11 ustawy VAT. Istotne jest, że lokal ten nie jest zamieszkały przez członka spółdzielni, lecz wykorzystywany przez najemcę do celów działalności gospodarczej.

Zwolnienie dla opłat pobieranych przez spółdzielnię od właścicieli lokali we wspólnotach mieszkaniowych za bieżące utrzymanie mienia spółdzielni (dróg wewnątrzosiedlowych)

Spółdzielnia niejednokrotnie zarządza zasobami obcymi, tj. wspólnotami mieszkaniowymi. Wspólnoty te są położone w obrębie osiedli spółdzielni, a drogi wewnątrzosiedlowe łączące wspólnoty z drogami publicznymi należą do spółdzielni. Z dróg korzystają też właściciele lokali we wspólnotach. W związku z tym, że spółdzielnia jest posiadaczem mienia, to ponosi koszty bieżącego utrzymania dróg wewnętrznych (np. podatek gruntowy, opłata za wieczyste użytkowanie terenu, koszty sprzątania całego pasa drogowego, zimowego utrzymania dróg oraz koszty zarządzania). W takim stanie faktycznym powstała wątpliwość – czy opłata za bieżące utrzymanie mienia spółdzielni służącego właścicielom wspólnot mieszkaniowych, w których spółdzielnia nie posiada żadnych lokali własnych, obciążająca właścicieli tych wspólnot, powinna być obciążona podatkiem od towarów i usług na zasadach ogólnych VAT 23%, czy być zwolniona z VAT?

uwaga!

W związku z tym, że spółdzielnia jest posiadaczem mienia, to ponosi ona koszty bieżącego utrzymania dróg wewnętrznych (np. podatek gruntowy, opłata za wieczyste użytkowanie terenu, koszty sprzątania całego pasa drogowego, zimowego utrzymania dróg oraz koszty zarządzania). 


Jak stanowi art. 241 ust. 1 usm, większość właścicieli lokali w budynku lub budynkach położonych w obrębie danej nieruchomości, obliczana według wielkości udziałów w nieruchomości wspólnej, może podjąć uchwałę, że w zakresie ich praw i obowiązków oraz zarządu nieruchomością wspólną będą miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali. Do podjęcia uchwały stosuje się odpowiednio przepisy tej ustawy. Natomiast zgodnie z art. 241 ust. 6 usm, od dnia powstania wspólnoty mieszkaniowej właściciele lokali są obowiązani uczestniczyć w wydatkach związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni, które są przeznaczone do wspólnego korzystania przez osoby zamieszkujące w określonym budynku lub osiedlu na podstawie zawartej ze spółdzielnią umowy. Zatem obowiązek partycypowania przez właścicieli lokali w kosztach utrzymania nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni nie może wygasnąć, pomimo zaprzestania stosowania przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, gdyż nadal korzystają oni z nieruchomości spółdzielni. Jednocześnie przepisy ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych nie uzależniają istnienia tego obowiązku od administrowania przez spółdzielnię mieszkaniową nieruchomością należącą do właścicieli lokali stanowiących wspólnotę mieszkaniową.

ważne!

Opłaty pobierane przez spółdzielnię od właścicieli wspólnot mieszkaniowych za bieżące utrzymanie mienia spółdzielni – dróg wewnętrznych na osiedlu – korzystają ze zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 11 ustawy VAT.


Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z dnia 18 września 2018 r. (sygnatura 0111-KDIB3-1.4012.570.2018.1.RSZ) zajął stanowisko, że opłaty za bieżące utrzymanie mienia spółdzielni – dróg wewnątrzosiedlowych – pobierane od właścicieli wspólnot zgodnie z art. 241 ust. 6 usm mają charakter opłat, o których mowa w art. 4 ust. 4 tej ustawy. Pomimo że wyodrębnione lokale nie stanowią zasobów spółdzielni, przepis art. 241 ust. 6 usm stanowi, że od dnia powstania wspólnoty mieszkaniowej właściciele lokali są obowiązani uczestniczyć w wydatkach związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni, które są przeznaczone do wspólnego korzystania przez osoby zamieszkujące w określonym budynku lub osiedlu na podstawie zawartej ze spółdzielnią umowy. W konsekwencji powyższego, opłaty pobierane przez spółdzielnię od właścicieli wspólnot mieszkaniowych za bieżące utrzymanie mienia spółdzielni – dróg wewnętrznych na osiedlu – korzystają ze zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 11 ustawy VAT.

Bezumowne korzystanie z lokalu

Jeśli po zakończeniu umowy dotychczasowy najemca nadal użytkuje lokal za zgodą właściciela, płacąc z tego tytułu określone kwoty, to należy uwzględnić w takim przypadku zapis art. 674 Kodeksu cywilnego. W myśl tego przepisu, jeżeli po upływie terminu oznaczonego w umowie albo w wypowiedzeniu najemca używa nadal rzeczy za zgodą wynajmującego, poczytuje się w razie wątpliwości, że najem został przedłużony na czas nieoznaczony. Taka sytuacja wskazuje na kontynuację dotychczasowego stosunku zobowiązaniowego, który podlegał i dalej podlega opodatkowaniu VAT.

ważne!

Jeśli po zakończeniu umowy dotychczasowy najemca nadal użytkuje lokal za zgodą właściciela, płacąc z tego tytułu określone kwoty, to poczytuje się w razie wątpliwości, że najem został przedłużony na czas nieoznaczony.

Natomiast w przypadku bezumownego korzystania z lokalu bez zgody jego właściciela (ani wyraźnej, ani dorozumianej) organy podatkowe i sądy uznają, że czynność ta nie stanowi transakcji opodatkowanej VAT. Także zapłata odszkodowania z tytułu bezumownego korzystania z budynku nie jest czynnością podlegającą opodatkowaniu VAT. W przykładowej sprawie (wyrok z 15 stycznia 2015 r., sygn. akt: I FSK 1980/13) NSA wyjaśnił, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. Stosownie do ogólnej reguły wyrażonej w art. 7 ust. 1 ustawy o VAT przez dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel. Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o VAT przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7. Podział czynności podlegających opodatkowaniu na dostawę towarów i świadczenie usług nie oznacza jednak, iż każde przesunięcie czy rozliczenie określonych wartości ekonomicznych pomiędzy dwoma różnymi podmiotami może zostać uznane za świadczenie usług, jeśli nie stanowi dostawy towarów. O usługach za wynagrodzeniem, w rozumieniu ustawy o VAT, można mówić jedynie w sytuacji, kiedy wy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 12 wydań czasopisma "Mieszkanie i Wspólnota"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy