Dołącz do czytelników
Brak wyników

Finanse

26 lipca 2018

NR 197 (Lipiec 2018)

Rachunek przepływów pieniężnych w praktyce spółdzielni mieszkaniowych

0 351

Na walnych zgromadzeniach każdorazowo zatwierdzane jest sprawozdanie finansowe. Spółdzielnie, dla których badanie przez biegłego rewidenta jest obowiązkowe, sporządzają również rachunek przepływów pieniężnych (dalej: rpp), najczęściej za pomocą metody pośredniej. Coraz częściej dane zawarte w rpp są przedmiotem zainteresowania członków, które objawiają się m.in. prostym, ale zasadnym pytaniem: „dlaczego, kwota nadwyżki bilansowej nie jest zgodna z kwotą przepływów pieniężnych? Skoro spółdzielnia osiągnęła zysk, to dlaczego o tę kwotę nie zwiększył się stan środków pieniężnych?” Poniższe opracowanie przybliży Państwu to zagadnienie.

Wymogi sporządzania rachunku przepływów pieniężnych

Rozpoczynając analizę rachunku przepływów pieniężnych, warto poznać podstawy prawne, budowę oraz zasady jego sporządzania. Wytyczne w zakresie wymogów sporządzania rpp określono w art. 48b ustawy o rachunkowości, gdzie zdefiniowano działalność operacyjną, inwestycyjną i finansową oraz w załączniku nr 1 do ustawy, gdzie umieszczono wzór rpp. Uzupełnieniem przepisów ustawy o rachunkowości jest Krajowy Standard Rachunkowości (KSR) nr 1 „Rachunek przepływów pieniężnych”, który w praktyce jest przewodnikiem po tej części sprawozdania finansowego.

Uwaga!

Rpp w sposób pełny obrazuje rzeczywiste przepływy pieniężne w spółdzielni – i w tym zakresie dopełnia obraz sytuacji finansowej, który wynika z bilansu oraz rachunku zysków i strat. 

W cytowanej ustawie w art. 48b ust. 3 zdefiniowano, co składa się na poszczególne grupy rachunku przepływów pieniężnych, a mianowicie:

  1. Działalność operacyjna – podstawowy rodzaj działalności jednostki oraz inne rodzaje działalności, niezaliczone do działalności inwestycyjnej (lokacyjnej) lub finansowej. Działalność ta związana jest z ogółem operacji wynikających z podstawowej (statutowej) działalności spółdzielni. Przepływy środków pieniężnych z działalności operacyjnej są z punktu widzenia wartości informacyjnej najważniejszą pozycją całego rachunku przepływów pieniężnych.
  2. Działalność inwestycyjna (lokacyjna) – nabywanie lub zbywanie składników aktywów trwałych i krótkoterminowych aktywów finansowych oraz wszystkie z nimi związane pieniężne koszty oraz korzyści. Czytając przepływy z działalności inwestycyjnej, otrzymujemy przede wszystkim informację, jakiej wielkości inwestycje i nowe zakupy spółdzielnia poczyniła oraz czy dokonuje sprzedaży posiadanego majątku.
  3. Działalność finansowa – pozyskiwanie lub utrata źródeł finansowania (zmiany w rozmiarach i relacjach kapitału własnego i obcego w jednostce) oraz wszystkie z nimi związane pieniężne koszty i korzyści. Ostatnia część rachunku przepływów pieniężnych pokazuje, w jaki sposób finansowana jest działalność spółdzielni (np. czy zaciągnięto kredyt lub inne zewnętrzne finansowanie, wysokość kosztów obsługi długu – odsetki).

Przepływy pieniężne w spółdzielni

Analizując rpp, można dokonać oceny źródeł pochodzenia środków pieniężnych, zbadać relacje pomiędzy nadwyżką bilansową, która jest wartością memoriałową (por. art. 6 ust. 1 u.o.r.), a gotówką, oraz zapoznać się z kierunkami i kwotami wydatkowania środków pieniężnych. Przy analizie należy uwzględnić specyfikę działalności spółdzielni mieszkaniowych, tj. w zakresie działalności podstawowej – gospodarki zasobami mieszkaniowymi – działalność ta jest bezwynikowa, członkowie w ramach opłaty eksploatacyjnej pokrywają koszty. Stąd też o żadnym zysku w tej działalności nie może być mowy.
Rpp w sposób pełny obrazuje rzeczywiste przepływy pieniężne w spółdzielni – i w tym zakresie dopełnia obraz sytuacji finansowej, który wynika z bilansu oraz rachunku zysków i strat. Ocenianie działalności spółdzielni tylko przez kategorię zysku netto należy traktować z ostrożnością, gdyż osiągnięty zysk nie jest tożsamy z uzyskaniem odpowiadającemu mu ekwiwalentowi środków pieniężnych. Równocześnie, stawianie ocen tylko na podstawie rpp, może także doprowadzić do mylnych wniosków.

Metody sporządzania RPP

Zdecydowana większość spółdzielni sporządza rpp metodą pośrednią, gdzie za punkt wyjścia w ustaleniu przepływów z działalności operacyjnej przyjmuje się zysk netto z rachunku zysków i strat, po czym koryguje tę kwotę o pozycje niezwiązane z działalnością operacyjną, jak i o kwoty niepowodujące zmian w stanie środków pieniężnych (np. amortyzacja). Natomiast przepływy z działalności inwestycyjnej i finansowej, niezależnie od wybranej metody sporządzania rpp, mają ten sam układ – dane wykazywać się powinno metodą bezpośrednią. Dzięki metodzie pośredniej łatwiej zobrazować zmiany w takich pozycjach, jak: należności czy zobowiązania krótkoterminowe, dzięki temu można szybko przeanalizować, jaki jest trend zmiany zadłużenia w opłatach za lokale mieszkalne bądź terminowość regulowania swoich zobowiązań przez spółdzielnię.

Ocena sytuacji finansowej

Jak już wspomniano powyżej, do oceny sytuacji finansowej posługiwanie się kategorią ekonomiczną, jaką jest zysk wykazywany w rachunku zysków i strat, obarczone jest ryzykiem. Jest to bowiem wartość księgowa ustalona zgodnie z zasadą memoriału, która nie zawsze musi odzwierciedlać przepływ środków pieniężnych. Upraszczając sprawę, można powiedzieć, że w spółdzielniach prawidłowo zarządzanych oraz utrzymujących płynność na odpowiednim poziomie:

  1. Kwota przychodów wykazanych w rachunku zysków i strat nie znajdzie pokrycia w zrealizowanych środkach pieniężnych, co jest głównie spowodowane powstawaniem zaległości w opłatach za lokale. To natomiast rodzi wzrost należności z tytułu dostaw i usług. Stąd też wzrost należności wykazuje się w rachunku przepływów pieniężnych ze znakiem minus – tym samym koryguje się wynik księgowy o niezrealizowane kasowo przychody.
  2. Koszty działalności spółdzielni zostały opłacone (koszt = wydatek). Kwota zobowiązań z tytułu dostaw i usług wykazana w bilansie oznacza wówczas nieopłaconą na dzień bilansowy kwotę kosztów roku bieżącego. W większości przypadków zobowiązania te zostają spłacone w styczniu roku następnego. Zmniejszenie stanu zobowiązań wiązać będzie się natomiast ze zmniejszeniem stanu środków pieniężnych.

Wskaźniki finansowe

Na marginesie powyższych rozważań związanych z przychodami/kosztami i ich wpływem na stan środków pieniężnych, a w konsekwencji na ocenę sytuacji jednostki, wspomnieć należy, że z uwagi na specyfikę działalności spółdzielni dokonywanie oceny ich stanu finansowego, tylko na podstawie zysku netto i wskaźników wyliczanych na podstawie tej wartości, jest obarczone wysokim ryzykiem. Jak już wspomniano, zysk netto jest tylko wartością księgową. Do tego zastrzeżenia dodać należy kolejne: podstawowym celem działalności spółdzielni jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych członków i ich rodzin, a nie wypracowywanie zysku (co dotyczy GZM-u). W raportach z badania ksiąg rachunkowych biegli rewidenci operują często takimi wskaźnikami, jak na przykład rentowność netto, liczona jako zysk netto / przychody ze sprzedaży. Przy interpretacji takich wskaźników pamiętać należy o powyższym zastrzeżeniu oraz o tym, że wykazywany w rachunku zysków i strat zysk netto dotyczy tylko działalności niezwiązanej z GZM (nadwyżka/niedobór na GZM traktowana jest jako rozliczenia międzyokresowe). Ponadto, w przychodach ze sprzedaży ujęte są wszystkie przychody, niezależnie od źródeł pochodzenia, natomiast sam zysk, jak wspomniano, dotyczy tylko wycinka działalności.

Oprócz wskazanych wyżej, na przykład operacji gospodarczych powodujących zmianę stanu środków pieniężnych w spółdzielniach mo...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 12 wydań czasopisma "Mieszkanie i Wspólnota"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy