Dołącz do czytelników
Brak wyników

Orzecznictwo

2 grudnia 2020

NR 222 (Listopad 2020)

Ewidencja gruntów i budynków kluczowa przy ustalaniu podatku od nieruchomości

33

22 września 2020 roku Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt: II FSK 1504/18 wydał wyrok, w którym dokonał analizy i przedstawił zależności treści ewidencji gruntów i budynków oraz postępowania w przedmiocie ustalenia wysokości podatku do nieruchomości. Reguły postępowania, a w szczególności reguły postępowania dowodowego, są w tym zakresie dość istotnie ograniczone – w porównaniu z postępowaniem właściwym podatkowi innego rodzaju.

Sprawa przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzona była w wyniku skargi kasacyjnej wniesionej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które nie zgodziło się z rozstrzygnięciem sądu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznał skargę podatnika w przedmiocie podatku od nieruchomości i uchylił zaskarżoną decyzję.

POLECAMY

Przebieg sprawy i stanowisko sądu pierwszej instancji

W ocenie organu pierwszej instancji skarżący nieprawidłowo zadeklarował do opodatkowania powierzchnię budynków mieszkalnych, które nabył od gminy w 1998 roku. Zgodnie z tą umową, nieruchomość zabudowana była domem mieszkalno-usługowym w przeszłości użytkowanym jako dom kultury, a w części jako lokale mieszkalne. Ponieważ jednak większość powierzchni zajmowały usługi, budynek w ewidencji gruntów i budynków oznaczony został ze względu na funkcje dominującą jako budynek oświaty nauki i kultury oraz budynek sportowy. Organ podatkowy stwierdził, że aktualnie brak jest podstaw, aby przyjąć, iż spełniał on w jakimkolwiek zakresie funkcję mieszkalną. Stąd też decyzją ustalono wysokość podatku od nieruchomości przy przyjęciu stawek dla budynków pozostałych, wyższych niż w przypadku budynków mieszkalnych.

Stanowisko SKO

SKO po rozpatrzeniu odwołania utrzymało w mocy wskazaną decyzję, wskazując, że decydujące znaczenie dla ustalenia charakteru budynku, a tym samym należności z tytułu podatku od nieruchomości, mają zapisy w ewidencji gruntów i budynków. Skarżący nigdy nie zgłosił uwag ani zarzutów do ujawnionych w ewidencji zapisów. Postępowanie dowodowe ujawniło, że budynek jest w złym stanie technicznym, co potwierdziła decyzja właściwego inspektora Nadzoru Budowlanego, a tym samym niemożliwym jest korzystanie z jego ewentualnej funkcji mieszkalnej. PINB nakazał ogrodzenie obiektu z uwagi na jego katastrofalny stan techniczny, a także wywieszenie tablic o zakazie wejścia. Przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, którzy zamieszkiwali budynek w latach 60. i 70. XX wieku, SKO uznało za zbędne, wynikało bowiem z materiału dowodowego jednoznacznie, że nie pełni on funkcji mieszkaniowej.

Skarga do WSA

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił, że organ błędnie wymierzył podatek w części 462 m2, które jego zdaniem stanowiły lokale mieszkalne. Głównym zarzutem, poza zarzutami procesowymi, było nieuwzględnienie części mieszkalnej przedmiotowego budynku i niezastosowanie w stosunku do tej części właściwej stawki podatkowej i nieprawidłowe opodatkowanie nieruchomości, co stanowić miało naruszenie prawa materialnego – ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dla prawidłowego określenia stawki podatku od nieruchomości konieczne jest ustalenie rzeczywistego wykorzystania lub przeznaczenia przedmiotu opodatkowania, za jaki wymierzany jest podatek. W postępowaniu natomiast nie wykluczono, że część pomieszczeń wykorzystywana była w przeszłości na cele mieszkaniowe. Potwierdzać to mają zarówno dawne wpisy w ewidencji, jak i akt notarialny z 12 października 1998 roku. Oba dokumenty są natomiast dokumentami urzędowymi. Nie kwestionując urzędowego charakteru ewidencji gruntów i budynków, nie można zdaniem sądu pierwszej instancji wykluczyć przeciwdowodu, gdy przeczą temu inne dokumenty o charakterze urzędowym.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że przypisywanie budynkowi historycznego charakteru domu kultury, jakiego nie spełniał już w chwili nabycia, uzasadnia słuszne pretensje skarżącego, że takie działanie podważa zaufanie do organów podatkowych. Wojewódzki sąd zgodził się również z zarzutem, iż organ nie dokonał dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Nie ustalono, jaka jest aktualnie funkcja budynku. Ewidencja gruntów i budynków sporządzona została zdaniem sądu nierzetelnie.

Dodatkowo sprzeczność z przyjętą w zaskarżonej decyzji kwalifikacją budynku wynikała w ocenie sądu z dokumentów przedłożonych przed rozprawą – miejscowymi planami zagospodarowania. We wcześniejszym dokumencie wskazano, iż jest to nieruchomość zabudowana domem mieszkalnym, obecnie domem kultury, a następnie, że jest to dom mieszkalny. Taka rozbieżność w kwalifikowaniu tego samego budynku, a wynikająca z oficjalnego dokumentu urzędowego, jakim jest uchwała rady gminy, winna zostać – jak wskazał sąd – wyjaśniona przez organ podatkowy, a zaniechanie w tym zakresie wskazywać ma na dowolność przyjętych w sprawie ustaleń faktycznych.

Takie stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przemawiałoby za uchyleniem decyzji, jednak SKO wniosło w sprawie skargę kasacyjną, w której zarzuciło sądowi wadliwe przyjęcie, iż organy podatkowe są uprawnione i zobowiązane do dokonania samodzielnej klasyfikacji funkcji budynku wbrew danym wynikającym z ewidencji gruntów i budynków.

Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się natomiast ze stanowiskiem sądu wojewódzkiego, wskazując, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. W ocenie tego sądu skarga sprowadza się do odpowiedzi na pytanie: czy organ podatkowy, ustalając wysokość podatku od nieruchomości, zobowiązany jest do uwzględnienia funkcji takiego budynku wynikającej z ewidencji gruntów i budynków, czy też powinien zbadać faktyczny sposób jego użytkowania?

Wojewódzki sąd opowiedział się za tym drugim rozwiązaniem, jakoby obowiązek pominięcia zapisów ewidencji miał charakter bezwarunkowy. Tymczasem zagadnienie związania organów podatkowych danymi zawartymi w ewidencji gruntów i budynków, gdy dana nieruchomość pełni faktycznie odmienną funkcję, było już przedmiotem wielu wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego. Co do zasady, o sposobie kwalifikacji gruntu i budynku dla celów podatkowych w podatku od nieruchomości nie decyduje sposób rzeczywistego wykorzystania nieruchomości, a jej funkcje ujawnione w ewidencji gruntów i budynków. W konsekwencji organ podatkowy nie może samodzielnie klasyfikować funkcji nieruchomości, powinien odwoływać się do odpowiednich zapisów w ewidencji.

Zgodnie z art. 21 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczenia nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. W niniejszej sprawie szczególnie zwrócić należy uwagę na sformułowanie wymiar podatków.

uwaga!

Podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczenia nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków.


Reguła bezwzględnego związania danymi ewidencji może zostać jednak w toku postępowania podatkowego podważona. Może mieć to miejsce w sytuacji, gdy oparcie się na danych ewidencyjnych pozostawałoby w sprzeczności z innymi bezwzględnie obowiązującymi regulacjami prawnymi lub też musiałoby się wiązać z pominięciem przepisów zawartych w ustawie podatkowej. Jako przykład wskazano symbole ewidencyjne, które nie przewidują oznaczenia dla pewnych przedmiotów opodatkowania wymienionych wprost w ustawie podatkowej. Wówczas treść zawarta w ewidencji nie będzie miała wprost odzwierciedlenia w decyzji podatkowej. Kolejnym przykładem jest sytuacja, kiedy z ewidencji nie usunięto informacji dotyczących zlokalizowanych na działce budynków, które w rzeczywistości nie istnieją. Takie podważenie wpisów ewidencyjnych traktować należy jednak jako sytuację wyjątkową, wynikającą z konieczności respektowania innych bezwzględnie obowiązujących przepisów.

Ewidencja gruntów i budynków ma moc wiążącą dla wymiaru podatku od nieruchomości. Ustala elementy przedmiotowe i podmiotowe tego zobowiązania. Informacje zawarte w ewidencji można podzielić na dwie kategorie.

Danych bezwzględnie wiążących organ podatkowy, które nie mogą być przez organ samodzielnie korygowane oraz informacje o względnie wiążącej mocy, to jest takie, których zgodność z rzeczywistym stanem prawnym lub faktycznym może być weryfikowana. Do tej bezwzględnie obowiązujące kategorii należy zaliczyć: położenie, granicę, powierzchnię oraz rodzaj użytków, a w odniesieniu do budynków i lokali ich położenie, przeznaczenie, funkcje użytkowe i powierzchnię użytkową.

Tym samym stanowisko sądu pierwszej instancji nie znajduje uzasadnienia i w postępowaniu podatkowym nie ustala się rzeczywistego wykorzystywania budynku w oderwaniu od zapisów ewidencji gruntów i budynków. Odejście od tej zasady ma charakter wyjątkowy, a z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, nie wynika, aby taka okoliczność w niniejszej sprawie miała miejsce.

uwaga!

W postępowaniu podatkowym nie ustala się rzeczywistego wykorzystywania budynku w oderwaniu od zapisów ewidencji gruntów i budynków.

Za zweryfikowaniem danych ewidencyjnych nie przemawiają zapisy umowy o oddanie zabudowanego gruntu w użytkowanie wieczyste ani zapisy miejscowego planu. Wskazany przez sąd pierwszej instancji akt notarialny jest dokumentem urzędowym korzystającym z domniemania prawdziwości, ale waloru takiego nie mają oświadczenia stron czynności dokumentowane takim aktem. Moc dowodowa aktu notarialnego ogranicza się do tego, iż umowa została zawarta danego dnia, a strony złożyły w niej oświadczenia o określonej treści. Oświadczenie spisane w dokumencie uznawanym za urzędowy nie oznacza, że również to oświadczenie ma walor równy dokum...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 12 wydań czasopisma "Mieszkanie i Wspólnota"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy