Dołącz do czytelników
Brak wyników

Orzecznictwo

13 września 2022

NR 241 (Lipiec 2022)

Nakaz rozbiórki pochylni dla osób niepełnosprawnych

0 90

Choć niewątpliwie brak pochylni dla osób niepełnosprawnych przy budynku mieszkalnym wielorodzinnym jest stanem niepożądanym, czemu daje wyraz sam ustawodawca, wprowadzając wymóg wykonania takich pochylni, innych urządzeń lub rozwiązań służących osobom z niepełnosprawnościami, to jednak powyższe ustalenie nie może usprawiedliwiać ani sankcjonować samowoli budowlanej.

Postępowanie przed PINB

Wspólnota mieszkaniowa zrealizowała inwestycję budowlaną, polegającą na budowie pochylni dla osób niepełnosprawnych z jednoczesną przebudową schodów wejściowych do budynku mieszkalnego. Inwestycja ta wykonana została jeszcze w 2009 roku.

POLECAMY

W związku z pisemnym zawiadomieniem otrzymanym w tej sprawie przez właściwego miejscowo Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowalnego organ ten wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie dotyczącej samowolnej budowy pochylni dla osób niepełnosprawnych. W trakcie toczącego się postępowania przeprowadzono szereg dowodów, w tym m.in. oględziny, z czego został sporządzony odpowiedni protokół.

Postanowieniem wydanym na podstawie poprzednio obowiązującego art. 49b ust. 2 p.b.1, organ nałożył na wspólnotę obowiązek przedłożenia – w terminie 30 dni od dnia doręczenia tego postanowienia – dokumentów dotyczących robót budowlanych polegających na wykonaniu ww. inwestycji.

Wraz z pismem złożonym w sprawie, wspólnota przedłożyła wymagane dokumenty, w tym m.in. kserokopię umowy na dzierżawę terenu pod podjazd dla niepełnosprawnych oraz oświadczenia dwóch członków zarządu wspólnoty mieszkaniowej o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.

W świetle powyższych okoliczności PINB wydał postanowienie w przedmiocie ustalenia opłaty legalizacyjnej, stwierdzając jednocześnie – po przeanalizowaniu dokumentów przedłożonych przez inwestora – że w rozpoznawanej sprawie istniały przesłanki do zalegalizowania przedmiotowej inwestycji.
Na skutek zażalenia wniesionego przez wspólnotę, organ administracji II instancji uchylił powyższe postanowienie i przekazał sprawę do ponownego jej rozpoznania.

Kierując się wytycznymi zawartymi w decyzji uchylającej, PINB wydał ostatecznie decyzję nakazującą wspólnocie rozbiórkę pochylni dla osób niepełnosprawnych do budynku mieszkalnego. Od powyższego rozstrzygnięcia wspólnota wniosła odwołanie, które nie zostało jednak uwzględnione. Wobec czego skierowana została skarga do WSA.

Wyrok WSA

Prawomocnym wyrokiem2 sąd administracyjny oddalił wniesioną skargę. Zdaniem WSA nakaz rozbiórki został nałożony zgodnie z przepisami prawa właściwie powołanymi i omówionymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z uwzględnieniem, iż inwestycja powstała w warunkach samowoli budowlanej, tj. w sytuacji braku dochowania wymaganego przepisami prawa zgłoszenia. Jak ustaliły to organy administracji – legalizacja komentowanej inwestycji okazała się niemożliwa. Powyższe wynikało z faktu, iż wspólnota jako inwestor nie dysponowała prawem do nieruchomości objętej inwestycją. Stąd też – mając na uwadze, że przepisy nie pozostawiały organom nadzoru budowlanego żadnego luzu decyzyjnego, jeżeli chodzi o nakaz rozbiórki – organy te nie miały podstawy prawnej do ochrony omawianej inwestycji przed nakazem jej rozbiórki.

Wniosek do GINB

Mimo prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy wyrokiem sądu administracyjnego wspólnota złożyła do Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego wniosek o uchylenie – 
w trybie art. 161 k.p.a.3 – decyzji PINB, którą w mocy utrzymał z kolei Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, nakazując rozbiórkę przedmiotowej pochylni dla osób niepełnosprawnych.

W uzasadnieniu złożonego wniosku wspólnota wskazała, że nie wykonała obowiązku wynikającego z ostatecznej decyzji PINB. Mając na uwadze, iż wydana decyzja stała się ostateczna, a próby jej wzruszenia na drodze postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego nie odniosły oczekiwanego rezultatu, złożony wniosek stanowił dla wspólnoty ostatnią szansę na rozwiązanie zaistniałej sytuacji. Wspólnota przywołała przy tym również treść aktualnie obowiązującego art. 29 ust. 2 pkt 16 p.b., wskazującego, iż budowa pochylni dla osób niepełnosprawnych nie wymaga konieczności uzyskania od organu administracji architektoniczno-budowlanej pozwolenia na budowę ani nawet dokonania zgłoszenia.

W ocenie wspólnoty w rozpoznawanej sprawie zaistniał stan związany z ryzykiem zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego. Jak wyjaśniono, pochylnia została zamontowana przy wejściu do budynku mieszkalnego i służy osobom niepełnosprawnym, jak również osobom starszym korzystającym z wózków na zakupy oraz matkom korzystającym z wózków dziecięcych a zamieszkującym w ww. budynku mieszkalnym. Budynek ten zamieszkuje 112 osób, z czego połowa to emeryci. Demontaż pochylni stworzy zatem sytuację zagrażającą zdrowiu ludzi, a w skrajnych przypadkach nawet ich życiu. Spowoduje również poważne utrudnienia w możliwości przemieszczania się osób niepełnosprawnych zarówno tych, którzy wchodzą do budynku, przy którym zamontowana jest pochylnia, jak i osób z niego wychodzących. Z uwzględnieniem powyższego zdaniem wspólnoty uznać należało, że życie i zdrowie ludzi stanowią wartości nadrzędne, a państwo jest zobowiązane do ochrony tych dóbr.

uwaga!
W ocenie wspólnoty w rozpoznawanej sprawie zaistniał stan związany z ryzykiem zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego. Jak wyjaśniono, pochylnia została zamontowana przy wejściu do budynku mieszkalnego i służy osobom niepełnosprawnym, jak również osobom starszym korzystającym z wózków na zakupy oraz matkom korzystającym z wózków dziecięcych a zamieszkującym w ww. budynku mieszkalnym. 

Decyzją wydaną w sprawie, Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego odmówił uchylenia decyzji WINB. W ocenie organu nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające uchylenie decyzji inspektora wojewódzkiego w trybie art. 161 §1 k.p.a., który powinien mieć zastosowanie w sytuacjach jedynie wyjątkowych, kiedy zarówno powaga, pewność, jak i skala (głównie dla całego państwa) zagrożeń uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego ostatecznej i zgodnej z prawem decyzji administracyjnej. Jednak zdaniem GINB taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Choć niewątpliwie brak pochylni dla osób niepełnosprawnych przy budynku mieszkalnym wielorodzinnym jest stanem niepożądanym, czemu daje wyraz sam prawodawca, wprowadzając wymóg wykonania takich pochylni, innych urządzeń lub rozwiązań służących osobom z niepełnosprawnościami, to jednak powyższe ustalenie nie może usprawiedliwiać ani sankcjonować samowoli budowlanej.

uwaga!
Choć niewątpliwie brak pochylni dla osób niepełnosprawnych przy budynku mieszkalnym wielorodzinnym jest stanem niepożądanym, czemu daje wyraz sam prawodawca, wprowadzając wymóg wykonania takich pochylni, innych urządzeń lub rozwiązań służących osobom z niepełnosprawnościami, to jednak powyższe ustalenie nie może usprawiedliwiać ani sankcjonować samowoli budowlanej. 

Jak zauważył GINB, budynek wspólnoty funkcjonował bez pochylni dla osób niepełnosprawnych przez kilkadziesiąt lat. Nie oznacza to oczywiście, że brak takiej pochylni jest stanem właściwym, jednak powinna ona zostać wykonana zgodnie z przepisami prawa, przede wszystkim po wykonaniu prawomocnego i wykonalnego nakazu rozbiórki. Zmiana stanu prawnego w zakresie zwolnienia budowy pochylni dla osób niepełnosprawnych od konieczności uzyskania pozwolenia na budowę, czy nawet dokonania zgłoszenia, nie miała znaczenia na rozstrzygnięcia sprawy, gdyż pochylnię wykonano samowolnie na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów, które znajdowały tu zastosowanie. To zatem inwestor wykonał pochylnię z naruszeniem ówcześnie obowiązujących przepisów, a organy nadzoru budowlanego (a za nimi sąd administracyjny) jedynie wyciągnęły z tego faktu przewidziane przez prawo konsekwencje.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się wspólnota, składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej omówioną wyżej decyzją GINB. Mimo szerokiego uzasadnienia Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego nie podzielił stanowiska wspólnoty, utrzymując w mocy pierwotnie wydaną przez siebie decyzję w sprawie.

Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

Od decyzji wydanej przez Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego wspólnota wniosła skargę do właściwego miejscowo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

uwaga!
W ocenie wspólnoty organ przy rozpatrywaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wziął pod uwagę okoliczności, na które wskazywała strona skarżąca, tj. stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu oraz przesłanki interesu społecznego czy też słusznego interesu strony w kwestii szczególnego charakteru obiektu budowlanego, jakim jest pochylnia dla osób niepełnosprawnych. 

W ocenie wspólnoty organ przy rozpatrywaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wziął pod uwagę okoliczności, na które wskazywała strona skarżąca, tj. stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu oraz przesłanki interesu społecznego czy też słusznego interesu strony w kwestii szczególnego charakteru obiektu budowlanego, jakim jest pochylnia dla osób niepełnosprawnych. To bowiem mieszkańcy wspólnoty mieszkaniowej, którzy na co dzień korzystają z przedmiotowej pochylni, w przypadku jej demontażu będą – co jest realne – funkcjonować w stanie zagrażającym życiu lub zdrowiu ludzkiemu. Z uwagi na miejsce montażu i funkcję pochylni, jej demontaż stworzy zatem sytuację zagrażającą zdrowiu ludzi, a w skrajnych przypadkach nawet ich życiu. Spowoduje również poważne utrudnienia w możliwości przemieszczania się osób niepełnosprawnych, zarówno tych, które wchodzą do budynku, przy którym zamontowana jest pochylnia, jak i osób z niego wychodzących. Wspólnota powtórzyła również argument oparty na twierdzeniu, iż życie i zdrowie ludzi stanowią wartości nadrzędne, a państwo jest zobowiązane do ochrony tych dóbr. Jednocześnie zwrócono również uwagę na okoliczność, że w przypadku wykonania ostatecznej decyzji PINB może dojść do kuriozalnej sytuacji, że z rana ekipa robotników zdemontuje przedmiotową pochylnię, by w południe inspektor nadzoru budowlanego protokolarnie stwierdził jej rozbiórkę i aby ponownie ekipa zamontowała przedmiotową pochylnię.

uwaga!
Wspólnota powtórzyła również argument oparty na twierdzeniu, iż życie i zdrowie ludzi stanowią wartości nadrzędne, a państwo jest zobowiązane do ochrony tych dóbr.

W odpowiedzi na skargę GINB podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

Wyrokiem4 wydanym w sprawie, sąd administracyjny I instancji oddalił wniesioną skargę, uznając, że zaskarżone decyzje GINB były zgodne z prawem.

uwaga!
Zgodnie z art. 161 § 1 k.p.a. minister może uchylić lub zmienić w niezbędnym zakresie każdą decyzję ostateczną, jeżeli w inny sposób nie można usunąć stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu albo zapobiec poważnym szkodom dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów państwa.

Jak uzasadnił to WSA, zważyć należało, iż materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 161 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem minister może uchylić lub zmienić w niezbędnym zakresie każdą decyzję ostateczną, jeżeli w inny sposób nie można usunąć stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu albo zapobiec poważnym szkodom dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów państwa. Instytucja uchylenia decyzji ostatecznej przez ministra stanowi przy tym wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznej wyrażonej w art. 16 k.p.a. Powyższe oznacza z kolei, że przesłanki warunkujące jej zastosowanie nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej, lecz tylko ścisłej5. W związku z wyjątkowością tego trybu należy go więc stosować z dużą ostrożnością6.

uwaga!
Instytucja uchylenia decyzji ostatecznej przez ministra stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznej.

Zagrożenie, o którym mowa w art. 161 § 1 k.p.a., musi być jednocześnie realne, rzeczywiste i aktualne, a ponadto obiektywnie udowodnione. Komentowany przepis znajduje zastosowanie w swego rodzaju „stanie wyższej konieczności”, gdy jego źródło stanowi ostateczna decyzja administracyjna i stanu tego nie można usunąć w inny sposób. Dla zastosowania wskazanego przepisu niezbędne jest jednak wystąpienie opisanych wyżej okoliczności, które w zestawieniu z treścią decyzji prowadzą do wniosku, że dalsze funkcjonowanie tej decyzji w obrocie prawnym powoduje stan zagrożenia życia lub zdrowia ludzkiego, poważnych interesów gospodarki narodowej lub ważnych interesów państwa.

Z uwzględnieniem powyższego – w ocenie WSA – w rozpoznawanej sprawie nie wystąpił taki stan faktyczny i prawny, który uzasadniałby uchylenie decyzji w trybie art. 161 k.p.a. Oczywiste jest, że konieczność rozbiórki pochylni dla osób niepełnosprawnych może pogorszyć w pewnym stopniu sytuację osób niepełnosprawnych, osób starszych oraz rodziców z dziećmi korzystającymi z wózków dziecięcych, jednak nie stanowi to uzasadnienia dla zastosowania art. 161 § 1 k.p.a.

Jak zauważył to dalej WSA, w związku z wyjątkowością trybu uregulowanego w art. 161 § 1 k.p.a., ustawodawca nie wskazał na konieczność stosowania go w każdym przypadku, gdy mógłby za tym przemawiać np. interes społeczny, publiczny czy inne wartości. Tryb ten ma zastosowanie wyłącznie w sytuacji zagrożenia ważnych interesów państwa lub gospodarki narodowej (oraz życia i zdrowia ludzi). Chodzi tu więc o zagrożenia szczególnie poważne, istotne w skali całej gospodarki narodowej lub podważające podstawowe interesy państwa. Przesłanek tych nie wypełniała natomiast rozbiórka jednej pochylni dla niepełnosprawnych.

Z uwzględnieniem powyższego stanowiska – w ocenie WSA – skarżąca ws...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 12 wydań czasopisma "Mieszkanie i Wspólnota"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy