Dołącz do czytelników
Brak wyników

Orzecznictwo

4 października 2022

NR 242 (Wrzesień 2022)

Podwyższenie opłat w spółdzielni mieszkaniowej o kwotę podatku VAT – na przykładzie orzeczenia Sądu Najwyższego

0 323

Czynności zarządcze świadczone przez spółdzielnię mieszkaniową na rzecz osób, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali użytkowych w zasobach spółdzielni, są objęte podatkiem VAT.

Postępowanie przed sądem I instancji

Spółdzielnia mieszkaniowa wystąpiła z powództwem przeciwko osobom, którym przysługiwało spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego w zasobach spółdzielni, o zapłatę należnych opłat. Wraz z odpowiedzią na pozew lokatorzy wnieśli powództwo wzajemne, domagając się od spółdzielni zasądzenia również kwot w tym powództwie oznaczonych.

POLECAMY

Po rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powodowej spółdzielni stosowne kwoty tytułem opłat za korzystanie z lokalu użytkowego, uznając, że w odniesieniu do osób dysponujących spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu użytkowego opłaty, o których mowa w art. 4 ust. 11 u.s.m.1, tj. wynikające z pokrywania kosztów związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w części przypadającej na lokal danego lokatora oraz eksploatacji i utrzymania nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni, powinny zostać podwyższone o podatek od towarów i usług (VAT).

Jak wyjaśnił sąd I instancji – pozwani nie kwestionowali tego, że na podstawie art. 4 ust. 11 u.s.m. zobligowani byli do ponoszenia na rzecz spółdzielni kosztów związanych z korzystaniem z lokalu, a jedynie kwestionowali ich wysokość, podnosząc m.in., że powodowa spółdzielnia niezasadnie podwyższała opłaty o podatek VAT. Jak ustalono w toku postępowania, kwestionowana wysokość opłaty zawarta w uchwale organu spółdzielni wydanej na podstawie statutu nie określała, czy stawka tych opłat jest stawką netto. Sąd I instancji uznał jednak, że spółdzielnia prawidłowo podwyższała naliczane opłaty o wartość podatku VAT według stawek przyjętych w złożonych do akt fakturach VAT (22% z wyjątkiem opłaty za wywóz śmieci, gdzie naliczyła podatek VAT wg stawki 7%2).

ważne!
Obowiązki w zakresie wnoszenia opłat stanowią zatem zapłatę za czynności spółdzielni w zakresie zarządzania.  

Dokonując takiej oceny, Sąd Rejonowy miał na względzie, że w świetle art. 1 ust. 3 u.s.m. działalność spółdzielni mieszkaniowej w zakresie zarządzania nieruchomościami stanowiącymi jej mienie i nabyte na podstawie ustawy mienie jej członków jest obligatoryjną działalnością gospodarczą. Obowiązki w zakresie wnoszenia opłat stanowią zatem zapłatę za czynności spółdzielni w zakresie zarządzania. Czynności spółdzielni wynikające z obowiązku zarządzania nieruchomościami stanowiącymi jej mienie (art. 1 ust. 3 u.s.m.), za które uiszczane są opłaty wymienione z kolei w art. 4 u.s.m., stanowią więc odpłatne świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, podlegające opodatkowaniu tym podatkiem, który jest elementem wpływającym na wysokość opłat, gdyż ekonomiczny koszt podatku VAT ponosi ostateczny konsument usług.

ważne!
Zwalnia się od podatku czynności dokonywane na rzecz członków, którym przysługuje spółdzielcze prawo do lokali mieszkalnych, członków spółdzielni będących właścicielami lokali mieszkalnych lub na rzecz właścicieli lokali mieszkalnych niebędących członkami spółdzielni, za które są pobierane opłaty.

W tym stanie rzeczy – zdaniem sądu I instancji – powodowa spółdzielnia zgodnie z obowiązującymi regulacjami prawnymi podwyższyła opłaty o podatek VAT, gdyż obowiązek taki wynikał z art. 43 ust. 1 pkt 11 ustawy o VAT w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 września 2007 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od towarów i usług oraz ustawy o zwrocie osobom fizycznym niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym3, stosownie do którego zwalnia się od podatku czynności dokonywane na rzecz członków, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali mieszkalnych, członków spółdzielni będących właścicielami lokali mieszkalnych lub na rzecz właścicieli lokali mieszkalnych niebędących członkami spółdzielni, za które są pobierane opłaty zgodnie z art. 4 ust. 1, 2, 3, 4 i 5 u.s.m. Jak wynika z powyższego, ustawodawca nie wymienił w powołanym wyżej katalogu czynności wykonywanych na rzecz osób niebędących członkami spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali użytkowych, więc czynności te podlegają opodatkowaniem podatkiem od towarów i usług.

uwaga!
Ustawodawca nie wymienił w powołanym wyżej katalogu czynności wykonywanych na rzecz osób niebędących członkami spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali użytkowych, więc czynności te podlegają opodatkowaniem podatkiem od towarów i usług.

Pytanie prawne

W toku postępowania apelacyjnego sąd okręgowy powziął wątpliwość w zakresie następującego zagadnienia prawnego: „Czy spółdzielnia mieszkaniowa może podwyższać opłaty należne zgodnie z art. 4 ust. 11 u.s.m. od osób niebędących członkami spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu użytkowego, o kwotę podatku od towarów i usług, w szczególności w sytuacji, gdy w uchwałach organów spółdzielni wydanych na podstawie statutu nie określono, że stawki tych opłat są stawkami netto” i postanowieniem skierował to zagadnienie w trybie art. 390 § 1 k.p.c.4 
do Sądu Najwyższego.

Stanowisko Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy postanowieniem5 odmówił podjęcia uchwały w przedmiotowej sprawie.

Jak wyjaśniono w uzasadnieniu zapadłego orzeczenia – tak w doktrynie, jak i orzecznictwie podkreśla się, że przedmiotem zagadnienia prawnego może być jedynie tak poważna wątpliwość prawna, której wyjaśnienie w formie uchwały jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy przez sąd II instancji. Sąd ten powinien zatem szczegółowo wyjaśnić, na czym polegają jego wątpliwości i dlaczego uważa je za poważne. Obowiązany jest również wykazać, że wątpliwości te pozostają w związku z rozstrzygnięciem środka odwoławczego. Przed wystąpieniem z pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego sąd odwoławczy powinien również podjąć samodzielnie próbę wyjaśnienia wątpliwości prawnych i wystąpić z pytaniem jedynie wówczas, gdy obiektywnie ujmując, nie może ich rozstrzygnąć. Zagadnienia prawnego nie można przy tym ograniczać do pytania wprost lub pośrednio o sposób rozstrzygnięcia, gdyż instytucja pytań prawnych nie może być wykorzystywana do przerzucenia na Sąd Najwyższy decyzji jurysdykcyjnej obciążającej sąd orzekający6.

Mając wyżej poczynione zastrzeżenia na uwadze, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, iż sąd okręgowy oczekiwał od niego rozwiązania wątpliwości, jakie w ocenie tego sądu występowały przy określeniu wysokości ponoszonych przez niebędących członkami spółdzielni mieszkaniowej dysponentów spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu użytkowego opłat z tytułu kosztów eksploatacji i utrzymania nieruchomości w częściach przypadających na ich lokale oraz kosztów eksploatacji i utrzymania nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni (art. 4 ust. 11 u.s.m.), w sytuacji, gdy w stosownej uchwale organów spółdzielni nie wskazano wprost, czy opłaty są ustalane według wartości netto.

Wątpliwości Sądu Okręgowego miały zatem swoje źródło w wyjściowej konstatacji, że w odniesieniu do osób dysponujących spółdzielczym własnościowym prawem do lokalu użytkowego opłaty z art. 4 ust. 11 u.s.m. powinny uwzględniać obciążenia z tytułu podatku od towarów i usług (VAT). Sąd pytający dostrzegł bowiem, że czynności zarządcze wykonywane przez spółdzielnię mieszkaniową (art. 1 ust. 3 u.s.m.) należało uznać za odpłatne świadczenie usług, które jest opodatkowane podatkiem VAT (art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy o VAT). W związku z tym należności wynikające z tego podatku co do zasady powinny być uwzględnione w opłatach nakładanych przez spółdzielnię na odbiorców jej usług, w tym także na niebędących członkami spółdzielni dysponentów spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu użytkowego (art. 4 ust. 11 u.s.m.).
Zdaniem Sądu Najwyższego, wątpliwości sądu okręgowego były o tyle zasadne, iż zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 11 ustawy o VAT czynności świadczone na rzecz:

  • członków spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali mieszkalnych,
  • członków spółdzielni będących właścicielami lokali mieszkalnych,
  • właścicieli lokali mieszkalnych niebędących członkami spółdzielni,
    – są objęte zwolnieniem z podatku od towarów i usług.

Z powyższego wynika zatem – jak podkreślił Sąd Najwyższy – że opłaty ponoszone przez te podmioty (tj. opłaty z art. 4 ust. 1, 11, 2, 4, 5 u.s.m.), wobec istniejącego zwolnienia, są ustalane bez naliczenia należności z tytułu podatku VAT.

Ustawodawca odmiennie traktuje jednak osoby, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali użytkowych.

Czynności zarządcze świadczone przez spółdzielnię mieszkaniową na rzecz tych podmiotów pozostają więc poza zakresem zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 11 ustawy o VAT. W konsekwencji są one objęte podatkiem VAT7.

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że aktualizacja obowiązku podatkowego w zakresie podatku od towarów i usług wiąże się m.in. z tym, że należności wynikające z tego podatku powinny być uwzględnione przy ponoszeniu opłat wymienionych w art. 4 ust. 11 u.s.m. Stosowne znaczenie dla ustalenia wysokości opłat winny mieć z kolei uchwały organów spółdzielni wydawane na podstawie statutu, w których winno określać się, czy stawki tych opłat są stawkami netto, czy brutto.

uwaga!
Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że aktualizacja obowiązku podatkowego w zakresie podatku od towarów i usług wiąże się m.in. z tym, że należności wynikające z tego podatku powinny być uwzględnione przy ponoszeniu opłat wymienionych w art. 4 ust. 11 u.s.m. Stosowne znaczenie dla ustalenia wysokości opłat winny mieć z kolei uchwały organów spółdzielni wydawane na podstawie statutu, w których winno określać się, czy stawki tych opłat są stawkami netto, czy brutto.  

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadzała się więc do ustalenia sposobu skalkulowania stawek opłat z art. 4 ust. 11 u.s.m. w uchwale rady nadzorczej powodowej spółdzielni.

Jak zauważył Sąd Najwyższy – z powyższego wynikało zatem, że dla sądu odwoławczego problematyczne było w zasadzie przeprowadzenie wykładni tej uchwały i sprecyzowanie wyrażonego w niej sposobu skalkulowania opłat, które zostały nałożone na pozwanych i stanowiły przedmiot sporu w rozpoznawanej sprawie. Sąd pytający uważał przy tym, że brak formalnego wyartykułowania w uchwale lub w statucie spółdzielni mieszkaniowej sposobu określenia opłat (brutto/netto) wykluczał wyprowadzenie w tej sprawie właściwych wniosków interpretacyjnych. Zdaniem Sądu Najwyższego założenie to nie było jednak trafne. Brak jednoznacznego wskazania w treści uchwały lub innych aktach wewnętrznych spółdzielni mieszkaniowej, że opłaty ustalane są według wartości netto albo według wartości brutto nie jest bowiem z samej tylko tej przyczyny równoznaczny z niemożnością poczynienia stosownych wniosków w tym zakresie w procesie wykładni uchwały dotyczącej ustalenia należnych opłat. Zwrócić należy bowiem uwagę, iż w odróżnieniu od większości opłat wynikających ze stosunków umownych kreowanych w obrocie rynkowym, wysokość opłat z art. 4 u.s.m. nie jest subiektywizowana przez dążenie spółdzielni mieszkaniowej do generowania zysku. Ustawodawca wymaga bowiem, by opłaty określone w art. 4 ust. 1 i 11 u.s.m. odpowiadały realnym kosztom eksploatacji i utrzymania przypadających na konkretny lokal oraz kosztom eksploatacji i utrzymania nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni.

uwaga!
Ustawodawca wymaga, by opłaty określone w art. 4 ust. 1 i 11 u.s.m. odpowiadały realnym kosztom eksploatacji i utrzymania przypadających na konkretny lokal oraz kosztom eksploatacji i utrzymania nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni.  

Opłaty z art. 4 ust. 1 i 1...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 12 wydań czasopisma "Mieszkanie i Wspólnota"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy