Dołącz do czytelników
Brak wyników

Orzecznictwo , Prawo

27 września 2021

NR 231 (Wrzesień 2021)

SA w Gdańsku: Nieumyślne nagrywanie sąsiada narusza jego dobra osobiste

0 31

W sprawie zakończonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 30 października 2019 roku (sygn. akt: V ACa 440/19) sąd zajmował się kwestią monitoringu wizyjnego i konsekwencjami jego wadliwej konfiguracji, mając na względzie kwestie ochrony danych osobowych oraz ochronę dóbr osobistych.

Zarys sprawy

Powodowie w ramach żądanej ochrony domagali się nakazania pozwanym usunięcia trzech kamer znajdujących się na nieruchomości pozwanych, które obejmowały swoim zasięgiem rejestracji teren należący do strony powodowej. W treści pozwu wskazano konkretnie, że usunięciu miały podlegać kamery na słupie metalowym, budynku gospodarczym z tyłu podwórka oraz budynku gospodarczym położonym na przodzie podwórka. Jednocześnie wskazując na naruszenie ich dóbr osobistych, domagali się zasądzenia solidarnie od pozwanych zadośćuczynienia po 4000 złotych dla każdego z powodów.

POLECAMY

Podstawą faktyczną zgłoszonych żądań było twierdzenie, że zainstalowane przez sąsiadów kamery monitoringu wizyjnego obejmują swoim zasięgiem i rejestrują obraz z terenu posesji należącej do strony powodowej. Co więcej, powodowie wskazali, że niektóre kamery miały rejestrować nie tylko obraz, ale również dźwięk. Warto tutaj odnotować, że rejestracja dźwięku w ramach systemów monitoringu wizyjnego jest zakazana na gruncie regulacji RODO. Takie działanie zastrzeżone jest wyłącznie dla odpowiednich służb.

Powodowie twierdzili, że system rejestrujący ogranicza ich swobodę korzystania z nieruchomości, narusza ich dobra osobiste w postaci prawa do wizerunku, prywatności, spokoju i miru domowego. Zastrzeżenia co do zainstalowanych urządzeń powodowie wielokrotnie zgłaszali pozwanym oraz żądali ich usunięcia. Istotne w sprawie było również, iż między stronami istniał wcześniej silny konflikt sąsiedzki, którego elementem stał się zainstalowany system monitoringu. Zdaniem powodów nawet najostrzejszy konflikt nie może usprawiedliwiać usytuowania kamer w taki sposób, że obejmują one swoim zasięgiem również ich nieruchomość. Powodowie wskazywali, że naruszeniem prawa jest stworzona przez pozwanych możliwość obserwowania i rejestracji zdarzeń z życia prywatnego sąsiadów. Taki stan wywołuje u powodów dyskomfort. Uzasadniając żądanie zadośćuczynienia, powodowie wskazywali na naruszenie sfery ich stanu psychicznego i emocjonalnego.

Pozwani jednak zarzucili, iż twierdzenia o sposobie działania monitoringu były gołosłowne i nieudowodnione oraz wnieśli o oddalenie pozwu w całości. Z treści pozwu miało nie wynikać również, w jakim to rzekomo okresie miało nastąpić naruszenie ich dóbr osobistych. Twierdzili, że żadna z kamer nie obejmuje swoim zasięgiem posesji powodów, a kamera z tyłu podwórka została już wcześniej zdemontowana. Sam montaż urządzeń miał się natomiast odbyć na polecenie pozwanego, a pozwana nie miała w tym żadnego udziału w zainstalowaniu i obsłudze monitoringu. Celem samego monitoringu miała być wyłącznie ochrona nieruchomości, a tego rodzaju działanie nie jest bezprawne i stanowi prawo pozwanych jako właścicieli.

Stanowisko sądu I instancji

Ponieważ sprawa dotyczyła dóbr osobistych, w pierwszej instancji sprawę rozpoznał sąd okręgowy, który zobowiązał pozwanych do usunięcia dwóch kamer i zasądził od pozwanych solidarnie po 4000 złotych na rzecz powódki i powoda oraz zwrot kosztów postępowania.

Sąd ustalił, że strony pozostają ze sobą w konflikcie sąsiedzkim, o którym wiedzę ma społeczność lokalna i zarzucają sobie nawzajem niewłaściwe zachowania, zawiadamiając o nich różnego rodzaju organy i instytucje. Przeprowadzane były nawet interwencje policji. Monitoring został zainstalowany na prośbę i przy akceptacji pozwanych w 2014 r., a w 2016 roku został on uzupełniony o kamery od strony granicy z działką powodów. Kamery mają ruchomą głowicę i można je ręcznie przestawiać.
Jedna z takich kamer zamontowana na słupie obejmuje swoim zasięgiem m.in. częściowo posesję pozwanych. Jak ustalił sąd, druga kamera na budynku gospodarczym skierowana jest na drogę gminną i nie obejmuje swoim zasięgiem wizyjnym nieruchomości powodów, ale nagrywa dźwięk pochodzący m.in. z nieruchomości powodów. Trzecia kamera została zdemontowana wcześniej.

Powódka wielokrotnie zgłaszała pozwanym zastrzeżenia co do umiejscowienia kamer i wskazywała, iż powoduje to dyskomfort. Prośba o demontaż kamer wysłana została również listownie, ale pozwani nie reagowali. Monitoring budził dyskomfort nie tylko powodów, ale również ich gości, co sprawiało, że nie mogli oni zorganizować grilla czy spotkań towarzyskich w ogrodzie lub w inny sposób korzystać z tej części ich posesji.

System monitoringu był wykorzystywany przez pozwanych również do donosów. Do zawiadomień o wykroczeniach dołączane były zapisy z monitoringu, na których widać posesję powodów i słychać dochodzące stamtąd dźwięki.

Sąd okręgowy ustalił ponadto, że zainstalowany system monitoringu nigdy nie znalazł zastosowania dla ochrony zdrowia, życia lub bezpieczeństwa właścicieli. Składane organom ścigania zapisy audio i video nie pozwoliły nigdy na ustalenie sprawców zachowań zagrażających właścicielom systemu monitoringu, a jedynie samym sprawcom (jazda bez kasku, brak włączonego kierunkowskazu) lub niezagrażających nikomu (np. zbyt głośny odbiornik radiowy, użycie sygnału dźwiękowego). Analiza zapisów monitoringu w aktach wykroczeniowych w ocenie sądu I instancji świadczy o tym, że obraz i dźwięk są zapisywane trwale.

Sąd w ramach tego rodzaju postępowania zobowiązany jest ustalić, czy istnieje dobro osobiste podlegające ochronie. Katalog dóbr osobistych z art. 23 Kodeksu cywilnego ma jedynie przykładowy charakter. Dalej ustalenia wymaga, czy doszło do obiektywnego zagrożenia lub naruszenia tego dobra. Jeżeli tak, to czy zagrożenie lub naruszenie dobra osobistego miało charakter bezprawny. Obowiązek udowodnienia istnienia dobra osobistego i jego obiektywnego naruszenia obciąża powoda. Pozwany, jeśli chciałby uniknąć odpowiedzialności, zobowiązany jest wykazać, że jego działanie nie było bezprawne. Działanie nie będzie bezprawne, jeśli do naruszenia doszło w wyniku działania w obronie uzasadnionego interesu społecznego lub prywatnego.
Wskazywane przez powodów prawo do wizerunku jest dobrem osobistym wprost wymienionym w art. 23 k.c., a prawo do szeroko rozumianej prywatności życia jest z kolei prawem chronionym konstytucyjnie i obejmuje również nietykalność mieszkania i ogrodzonej posesji. Powodowie zatem wykazali, że pozwani w sposób zawiniony naruszyli wskazywane przez nich dobra osobiste. Twierdzenia przeciwne pozwanych były gołosłowne i nie obalili oni domniemania bezprawności. Nie udowodnili, że działali w obronie uzasadnionego interesu społecznego lub prywatnego. W szczególności nie udowodnili, że celem systemu monitoringu było zapewnienie bezpieczeństwa.

Sąd okręgowy wskazał, że monitorowanie oraz nagrywanie przez pozwanych terenu posesji powodów stanowiło naruszenie prawa do prywatności, gdyż przekonanie o byciu nagrywanym i obserwowanym niewątpliwie utrudniało lub wręcz uniemożliwiało nieskrępowane i swobodne spędzanie czasu na terenie niemającym charakteru miejsca publicznego i utrudniało prowadzenie życia towarzyskiego.

Winę ponosili oboje pozwani, ponieważ pozwany kupił sprzęt do monitoringu i poprosił syna o jego montaż, a pozwana wiedziała o zainstalowanym monitoringu i zaakceptowała ten stan rzeczy. Miała możliwość reakcji po wezwaniu do zaniechania naruszeń przez powodów.

Ustalenia dotyczące zakresu i konsekwencji naruszeń prywatności powodów pozwoliły sądowi na uwzględnienie żądań, w tym żądania zapłaty zadośćuczynienia. Pozwani zdawali sobie sprawę z dyskomfortu, jaki powodują; byli proszeni o demontaż urządzeń, ale prośby pozostały bez odpowiedzi. W świetle tych ustaleń Sąd Okręgowy uznał, że zadośćuczynienie w wysokości 4000 zł na rzecz każdego z powodów stanowić będzie adekwatną rekompensatę poniesionych krzywd.

Niezadowoleni z przegranej – apelację wnieśli pozwani.

Stanowisko sądu apelacyjnego

Poza zarzutem naruszenia innych przepisów warto wskazać na zarzut, że w ocenie pozwanych nakazanie im usunięcie kamer naruszało przepis art. 24 § 1 k.c. Pozwani zarzucali, że byli uprawnieni do zastosowania środków ochrony poprzez instalację systemu monitoringu swojej nieruchomości i rejestrowania obrazu i dźwięku za pośrednictwem kamer oraz innych urzą...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 12 wydań czasopisma "Mieszkanie i Wspólnota"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy