Utrzymanie placów zabaw i siłowni plenerowych

Potrzeba społeczna zapewnienia placu zabaw i terenów rekreacyjnych ma swoje odzwierciedlenie w obowiązujących przepisach. Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, w § 40 ust. 1 stanowi, że „w zespole budynków wielorodzinnych objętych jednym pozwoleniem na budowę należy, stosownie do potrzeb użytkowych, przewidzieć place zabaw dla dzieci i miejsca rekreacyjne dostępne dla osób niepełnosprawnych”. O ile przy pojedynczym budynku nie trzeba zapewnić takiego miejsca, o tyle w zespołach co najmniej dwóch budynków taki obowiązek już jest. Prawdziwą rewolucję w zakresie obowiązku wykonania placu zabaw przyniesie nowe rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, które ma wejść w życie 20 września 2026 r. Wymagania dotyczące zapewnienia placu zabaw będą dotyczyły zarówno pojedynczych budynków wielorodzinnych, jak i ich zespołów, w których jest co najmniej 20 mieszkań. W takich zespołach budynków mieszkalnych wielorodzinnych trzeba będzie także zapewnić miejsce rekreacyjne, przeznaczone np. na siłownię plenerową. Projekt tego rozporządzenia zawiera bardzo szczegółowe regulacje dotyczące następujących parametrów i elementów placu zabaw:

• czasu minimalnego nasłonecznienia,
• minimalnej powierzchni zacienienia,
• ogrodzenia i jego paramentów wraz wymiarami,
• powierzchni placu zabaw w zależności od liczby lokali w budynku lub w zespole budynków,
• wymagania dotyczące wyposażenia placu zabaw – tu projekt rozporządzenia przywołuje jako obowiązującej normę PN-EN 1176-1:2017-12 „Wyposażenie placów zabaw i nawierzchnie – Część 1: Ogólne wymagania bezpieczeństwa i metody badań”.

Place zabaw i siłownie plenerowe będą zatem powstawać – i będzie ich coraz więcej, gdyż taka jest oddolna potrzeba społeczna, zapewniają to także obecne i przyszłe przepisy.

Place zabaw i siłownie plenerowe w przepisach ustawy – Prawo budowlane są kategoryzowane jako „obiekty małej architektury”. Zgodnie z art. 3 ust. 4 tej ustawy obiekt małej architektury to niewielki obiekt, szczególnie służący rekreacji codziennej oraz utrzymaniu porządku, taki jak piaskownice, huśtawki czy drabinki. Przepisy nie nakładają obowiązku przeprowadzania okresowych kontroli, o których mowa w art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a tej ustawy, w odniesieniu do obiektów małej architektury, w tym placów zabaw oraz siłowni plenerowych. Obowiązek ten dotyczy budynków i budowli, a nie obiektów małej architektury. Nie ma również obowiązku prowadzenia książki obiektu budowlanego dla obiektów małej architektury, co wynika z art. 60b ust. 2 pkt 2 ustawy – Prawo budowlane.

Czy zatem możemy sobie odpuścić podstawową formę oceny stanu technicznego obiektu budowlanego, jaką jest coroczna okresowa kontrola stanu technicznego obiektu budowlanego? Nie bardzo – art. 61 ust. 1 Prawa budowlanego nakazuje nam utrzymywać i użytkować obiekt zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5 ust. 2. Zasady te stanowią, że obiekt budowlany (w tym obiekt małej architektury, czyli np. siłownia plenerowa i plac zabaw) należy użytkować w sposób zgodny z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać w należytym stanie technicznym i estetycznym, nie dopuszczając do nadmiernego pogorszenia jego właściwości użytkowych i sprawności technicznej, szczególnie w zakresie:

• nośności i stateczności konstrukcji,
• higieny, zdrowia i środowiska,
• bezpieczeństwa użytkowania i dostępności obiektów,
• możliwość utrzymania właściwego stanu technicznego.

Co więcej, Prawo budowlane w art. 91a stanowi, że kto nie spełnia określonego w art. 61 obowiązku utrzymania obiektu budowlanego w należytym stanie technicznym, użytkuje obiekt w sposób niezgodny z przepisami lub nie zapewnia bezpieczeństwa użytkowania obiektu budowlanego, podlega grzywnie nie mniejszej niż 100 stawek dziennych, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Czyny tu opisane są przestępstwami o charakterze formalnym, zatem nie musi wystąpić szkoda czy zdarzyć się wypadek – wystarczy samo niezapewnienie wymagań określonych w tym przepisie, aby doszło do przestępstwa. A jeśli dojdzie do wypadku i poszkodowane będą osoby, to prokurator może postawić zarzuty z art. 155–157 Kodeksu karnego (nieumyślne spowodowanie śmierci człowieka, spowodowanie uszczerbku na zdrowiu). A place zabaw i siłownie plenerowe są wyjątkowo specyficznymi obiektami, gdyż są narażone na:

• warunki atmosferyczne (np. deszcz, wiatr, śnieg, zamróz, uderzenie pioruna),
• intensywną eksploatację (dzieci nie mają zahamowań w użytkowaniu przeznaczonych dla nich urządzeń),
• naturalne zużycie eksploatacyjne,
• dewastacje i wandalizm.

Zdrowy rozsądek i pragmatyzm wręcz nakazują nam objąć te obiekty szczególna troską i opieką, aby zapewnić ich bezpieczne użytkowanie. Szczegółowe wymagania stawiane urządzeniom służącym rekreacji na placach zabaw, sposoby montażu zapewniające bezpieczne ich użytkowanie znajdują się w Polskich Normach z grupy PN-EN 1176 „Wyposażenie placów zabaw i nawierzchnie”, w tym PN-EN 1176-7 „Wyposażenie placów zabaw i nawierzchnie – Część 7: Wytyczne instalowania, kontroli, konserwacji i eksploatacji”. Norma ta zwiera zbiór wytycznych dotyczących instalowania urządzeń na publicznych placach zabaw, jak również wymogi w zakresie prawidłowego prowadzenia dokumentacji placu zabaw i monitorowania stanu technicznego obiektu.

Bezpieczeństwo na placach zabaw i siłowniach plenerowych zależy więc od odpowiedniego zaplanowania oraz wyboru właściwego wyposażenia, stałego nadzoru nad miejscem zabaw i zapewnienie regularnych kontroli oraz utrzymania najwyższych standardów bezpieczeństwa.

Kontrole stanu technicznego placu zabaw i siłowni plenerowej

Norma PN-EN 1176-7 zaleca, aby prowadzić trzy rodzaje kontroli placów zabaw, obejmujące cały plac, łącznie ze ścieżkami, z ogrodzeniami, siedzeniami, wejściami, a nie tylko zamontowane na nim urządzenia. Norma ta dotyczy placów zabaw, ale bez problemu można ją zaadaptować do utrzymania siłowni plenerowych. Norma ta zaleca następujące rodzaje kontroli:

• Regularną kontrolę przez oględziny (kontrola rutynowa)

W jej trakcie sprawdza się ogólny stan urządzeń, szczególnie uszkodzenia wynikające z aktów wandalizmu. Kontrola tego rodzaju może być przeprowadzona przez administratora terenu lub osoby przez niego wskazane. Inspekcja ta powinna być następnie udokumentowana, np. w założonej książce placu zabaw czy innym dokumencie pisemnym (protokole, raporcie, notatce służbowej). Wskazane jest, aby dostawca wyposażenia przedstawił listę kluczowych kryteriów, które należy sprawdzać w czasie takiej kontroli. Terminy inspekcji można uzależnić od częstotliwości, z jaką dzieci korzystają z placu zabaw, pory roku i ryzyka wandalizmu. Bez względu jednak na te okoliczności, taka kontrola przeprowadzona raz na tydzień to absolutne minimum. Regularna kontrola (minimum raz na tydzień) obejmuje:
–    zagrożenia mogące być wynikiem: wandalizmu, zużycia, warunków pogodowych,
–    poziom i czystość nawierzchni,
–    kompletność i zużycie urządzeń,
–    przykrycie fundamentów,
–    ogólny stan bezpieczeństwa placu zabaw.
Wynikiem kontroli powinny być czynności konserwacyjne i naprawy takich elementów, jak połączenia śrubowe, nawierzchnia placu zabaw, łożyska, łańcuchy, fundamenty, elementy konstrukcyjne urządzeń, elementy ruchome.
Kontrola, zabiegi konserwacyjne i naprawy powinny być 
przeprowadzane przez wykwalifikowany personel. ­Jeżeli kontrola ujawni usterki powodujące zagrożenie dla bez-
pieczeństwa, muszą być one bezzwłocznie usunięte. Gdyby nie było to możliwe, uszkodzony sprzęt należy zabezpieczyć w sposób uniemożliwiający jego użytkowanie, np. unieruchamiając go lub usuwając. Ponadto po każdorazowej regularnej kontroli przez oględziny należy usunąć zanieczyszczenia nawierzchni oraz wyrównać poziom nawierzchni (w wypadku nawierzchni sypkiej) zgodnie z oznaczeniem poziomu nawierzchni na urządzeniach. Usunięcie usterek dokumentuje się odpowiednim protokołem.

• Kontrolę funkcjonalną

W czasie tej kontroli bardziej drobiazgowo sprawdza się urządzenia, szczególnie pod kątem zużycia sprzętu. Tego rodzaju kontroli może dokonać administrator terenu albo osoba przez niego wyznaczona. Ustalenia z tej ­kontroli również należy odnotować w dokumentacji związanej z utrzymaniem placu zabaw. Kontrolę powinno się prowadzać średnio co kwartał. Kontrola funkcjonalna obejmuje sprawdzenie:
–    funkcjonalności i stabilności sprzętu,
–    zużycia sprzętu i urządzeń,
–    regulaminu placu zabaw (siłowni plenerowej),
–    ogrodzenia,
–    nawierzchni,
–    oznaczenia urządzeń,
–    kompletności urządzeń,
–    stanu połączeń.
Przed każdorazową kontrolą funkcjonalną należy przeprowadzić konserwację nawierzchni placu zabaw i uzupełnić nawierzchnię sypką, a nawierzchnię syntetyczną naprawić.
Po każdorazowej kontroli funkcjonalnej należy: przeprowadzić konserwację obluzowanych połączeń śrubowych, nasmarować łożyska, jeżeli tego wymagają, dokonać konserwacji oznaczenia poziomu nawierzchni i numerów rejestracyjnych urządzeń.

• Coroczną kontrolę podstawową

Rekomenduje się wykonywać tę kontrolę zgodnie z przepisem art. 62 ust. 1 pkt. 1a ustawy – Prawo budowlane (tzw. coroczna kontrola „budowlana”). Kontrola ta powinna być przeprowadzona przez osoby posiadające uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności. W jej trakcie powinny być sprawdzone zużycie urządzeń, stan fundamentów, nawierzchni, a także bezpieczeństwo sprzętów z uwagi na wykonane wcześniej naprawy. Z kontroli tej powinien być sporządzony protokół. Rekomenduje się prowadzić c-KOB dla palcu zabaw, a protokół z tej kontroli wpisać do cKOB (do tablicy nr 3). Kontrola podstawowa przeprowadzana raz w roku obejmuje ocenę:
–    ogólnego poziomu bezpieczeństwa wyposażenia,
–    stanu fundamentów,
–    stanu nawierzchni,
–    wpływu warunków atmosferycznych,
–    regulaminu placu zabaw (siłowni plenerowej),
–    ogrodzenia, nawierzchni,
–    lokalizacji wyposażenia dodatkowego,
–    oznaczenia urządzeń,
–    stabilności,
–    kompletności i poziomu zużycia urządzeń,
–    stanu połączeń i fundamentowania,
–    zmian w poziomie bezpieczeństwa na skutek przeprowadzonych napraw.
Przed kontrolą podstawową należy wykonać renowację malarską drewnianych elementów urządzeń oraz konserwację powłok lakierniczych w wypadku wystąpienia ich ubytków. Piasek w piaskownicach powinien na noc być zabezpieczany przed zwierzętami, szczególnie kotami, np. przez przykrycie go gęstą siatką. Mimo zabezpieczeń powinien być wymieniany co najmniej dwa razy do roku. Jeżeli w trakcie czynności obsługowych, konserwacyjnych lub naprawczych ujawnią się usterki powodujące zagrożenie dla bezpieczeństwa, mają być one bezzwłocznie usunięte. Gdyby nie było to możliwe, uszkodzony sprzęt należy zabezpieczyć w sposób uniemożliwiający jego użytkowanie, np. unieruchomienie go lub usunięcie. Jeżeli sprzęt jest tymczasowo usuwany, to należy zabezpieczyć lub usunąć jego fundamenty albo miejsce zakotwienia w taki sposób, aby plac zabaw nie stanowił żadnego zagrożenia.

Dziennik placu zabaw (książka placu zabaw) i siłowni plenerowej

Nie ma obowiązku prowadzenia dziennika placu zabaw i siłowni plenerowej, wynikającego z przepisów prawa. Nie ma także wzoru takiego dziennika określonego w przepisach. Jest dobrą praktyką prowadzenie takiego rejestru, w którym będziemy rejestrować zarówno czynności kontrolne oraz obsługowe, jak i czynności naprawcze. Można samemu stworzyć taki dziennik, skorzystać z licznych wzorów znajdujących się w internecie lub kupić gotowe druki akcydensowe (koszt około 20 zł).

Podstawowe zasady konserwacji palcu zabaw i siłowni plenerowej

Wszelkie prace konserwacyjne należy wykonywać zgodnie z dokumentacją dostarczoną przez producenta urządzeń. Naprawy urządzeń powinno się zlecać autoryzowanemu serwisowi lub osobom/firmom specjalizującym się w tego typu pracach. Do czasu dokonania naprawy wadliwe/uszkodzone urządzenie trzeba wyłączyć z eksploatacji (np. zdemontować, a fundament i kotwy zabezpieczyć).

Zmiany wyposażenia placu zabaw i siłowni plenerowej

Zmiany w urządzeniach placu zabaw i siłowni plenerowej, wyposażeniu towarzyszącym, lub ich lokalizacji, które mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo, należy wykonywać po konsultacji z producentem urządzeń będących wyposażeniem placu zabaw i siłowni plenerowej.

Cyfrowa książka obiektu budowlanego dla placu zabaw i siłowni plenerowej

System cyfrowej książki obiektu pozwoli na założenie książki zarówno dla placu zabaw, jak i dla siłowni plenerowej. Zaletą c-KOB jest to, że jest ona związana z obiektem, a nie z jego właścicielem, zarządcą czy administratorem, zatem każdy właściciel, zarządca czy administrator placu zabaw i (lub) siłowni plenerowej ma dostęp do wszystkich informacji zapisanych przez jego poprzedników. Ponadto w elektronicznym formularzu łatwiej jest wyszukiwać i filtrować odpowiednie zdarzenia i zapisy. Jeśli założymy c-KOB, to:

• w wypadku kontroli regularnej i funkcjonalnej nie rejestrujemy ich w c-KOB tylko w dzienniku placu zabaw (dzienniku siłowni plenerowej) lub archiwizujemy protokoły z tych kontroli w założonych dla nich teczkach lub segregatorach,
• w tablicy III rejestrujemy kontrolę coroczną podstawową,
• w tablicy VI rejestrujemy naprawy urządzeń palcu zabaw,
• w tablicy VII rejestrujemy awarie urządzeń na placu zabaw.