Dołącz do czytelników
Brak wyników

Finanse

28 czerwca 2018

NR 194 (Kwiecień 2018)

Mechanizm podzielonej płatności (tzw. split payment)

0 350

10 stycznia 2018 roku została opublikowana ustawa z 15 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 62; dalej ustawa zmieniająca), która wprowadza mechanizm podzielonej płatności. Stosować go będzie można od 1 lipca 2018 roku.

W uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej (druk sejmowy nr 1864) zapisano, że celem proponowanego rozwiązania jest zapewnienie większej stabilności wpływów z tytułu podatku od towarów i usług, ale również zapobieganie unikaniu płacenia podatku od towarów i usług, co zapewni większe bezpieczeństwo podatkowe, pewność prowadzenia działalności gospodarczej oraz zachowanie równych zasad konkurencji. Natomiast mechanizm podzielonej płatności znajdzie zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do transakcji dokonywanych na rzecz innych podatników.

Powstaje pytanie, czy wspólnota mieszkaniowa jest podatnikiem i czy w związku z tym dotyczą ją przepisy dotyczące mechanizmu podzielonej płatności? Przypomnijmy, że wspólnota mieszkaniowa jest jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej. Ma jednak prawo zaciągać zobowiązania, może być pozywana i może pozywać, a ustawa o własności lokali nadaje jej ułomną zdolność prawną

Wspólnota mieszkaniowa jako podatnik VAT

Ze względu na te właściwości organizacyjno-prawne wspólnota mieszkaniowa może być traktowana na gruncie przepisów podatku VAT jak podmiot, a tym samym podatnik podatku VAT. W interpretacji ogólnej Ministra Finansów z 21 czerwca 2011 r. nr PT8/033/IO1/
/AEW/11/PT-571, w kwestii rozliczeń podatku od towarów i usług przez wspólnoty mieszkaniowe wskazano, że

wspólnota mieszkaniowa, realizując wspólny interes właścicieli, występuje w odmiennych rolach: 

  • w przypadku nabycia towarów i usług w ramach zarządu nieruchomością wspólną oraz
  • w przypadku nabycia towarów i usług na potrzeby utrzymania poszczególnych lokali właścicieli. 

W pierwszym przypadku uiszczanie przez członków wspólnoty należności tytułem pokrycia kosztów zarządu nieruchomością wspólną nie jest objęte przepisami ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (dalej ustawa o VAT).

Natomiast w drugim przypadku, gdy wydatki ponoszone są przez właściciela wyłącznie w związku z odrębną własnością lokalu, wspólnota – w zakresie nabywanych towarów i usług celem zaopatrzenia poszczególnych lokali – nabywa towary i usługi w swoim imieniu, jednak na rzecz właścicieli poszczególnych lokali, którzy dokonują na poczet tych zakupów stosownych wpłat. W takiej sytuacji środki uiszczane przez właścicieli poszczególnych lokali na ich utrzymanie stanowią w istocie zapłatę za odsprzedawane im przez wspólnotę towary i usługi. Zatem w odniesieniu do rozliczania wydatków związanych z utrzymaniem poszczególnych lokali, ponoszonych m.in. z tytułu zakupu przez wspólnotę towarów i usług do tych lokali, zastosowanie znajdą przepisy o podatku od towarów i usług.

To przypomnienie jest istotne z uwagi na fakt, że, jak wspomniano wyżej, z mechanizmu podzielonej płatności mogą korzystać wyłącznie podatnicy. Mimo że większość wspólnot, w której znajdują się wyłącznie lokale mieszkalne korzysta ze zwolnienia przedmiotowego z § 3 ust. 1 pkt 10 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2013 r. w sprawie zwolnień od podatku od towarów i usług oraz warunków stosowania tych zwolnień, to formalnie są podatnikami podatku VAT i nowe przepisy też ich dotyczą.

Tab. 1 Sytuacje, kiedy mechanizm split payment może znaleźć zastosowanie
Przychody – płatności przychodzące
Wyszczególnienie Otrzymanie zapłaty przez wspólnotę mieszkaniową Otrzymanie zapłaty przez spółdzielnię mieszkaniową
Od osób fizycznych na poczet wydatków związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego (art. 13 ustawy o własności lokali) Mechanizm nie wystąpi – czynności zwolnione z VAT przedmiotowo/
/transakcja z podmiotem niebędącym podatnikiem
Nie dotyczy
Od podatników VAT na poczet wydatków związanych z utrzymaniem lokalu użytkowego (art. 13 ustawy o własności lokali) Mechanizm może wystąpić, o ile wspólnota nie korzysta ze zwolnienia podmiotowego Nie dotyczy
Od osób fizycznych na poczet kosztów zarządu nieruchomością wspólną (art. 14 ustawy o własności lokali) Mechanizm nie wystąpi – czynności nieobjęte VAT/transakcja z podmiotem niebędącym podatnikiem
 
Nie dotyczy
Od podatników podatku VAT na poczet kosztów zarządu nieruchomością wspólną (art. 14 ustawy o własności lokali) Mechanizm nie wystąpi – czynności nieobjęte VAT Nie dotyczy
Od osób fizycznych na poczet opłat eksploatacyjnych za lokale mieszkalne (art. 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych) Nie dotyczy Mechanizm nie wystąpi – czynności zwolnione z VAT przedmiotowo/
/transakcja z podmiotem niebędącym podatnikiem
Od podatników VAT na poczet opłat eksploatacyjnych za lokale użytkowe (art. 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych) Nie dotyczy Mechanizm może wystąpić, o ile spółdzielnia nie korzysta ze zwolnienia podmiotowego
Od osób fizycznych, podatników VAT za usługi w zakresie wynajmowania lub wydzierżawiania nieruchomości o charakterze mieszkalnym lub części nieruchomości, na własny rachunek, wyłącznie na cele mieszkaniowe Mechanizm nie wystąpi – czynności zwolnione z VAT przedmiotowo
Od podatników VAT za usługi w zakresie wynajmowania lub wydzierżawiania lokali użytkowych, dzierżawy gruntu, części nieruchomości wspólnej Mechanizm może wystąpić, o ile wspólnota/spółdzielnia nie korzysta ze zwolnienia podmiotowego
Rozchody – płatności wychodzące
Za usługi wykonane na rzecz wspólnoty/spółdzielni (np. prace remontowe) przez podatników VAT zwolnionych z art. 113 ustawy  Mechanizm nie wystąpi – brak podatku VAT na fakturze z uwagi na wykonywanie czynności przez podatnika zwolnionego z VAT podmiotowo
Za usługi wykonane na rzecz wspólnoty/spółdzielni (np. prace remontowe) przez podatników VAT czynnych Mechanizm może wystąpić – decyzja o zastosowaniu mechanizmu jest po stronie wspólnoty/spółdzielni

Należy wspomnieć, że wspólnoty mogą skorzystać również ze zwolnienia podmiotowego z art. 113 ustawy o VAT, które dotyczy obrotów poniżej kwoty 200 tys. zł. Natomiast, jak wynika z mojego doświadczenia, spółdzielnie mieszkaniowe są podatnikami VAT czynnymi, a to przez wzgląd na wykonywanie czynności opodatkowanych, np. wynajem lokali użytkowych.

Uwaga!

Mimo że większość wspólnot, w której znajdują się wyłącznie lokale mieszkalne korzysta ze zwolnienia przedmiotowego z § 3 ust. 1 pkt 10 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2013 r. w sprawie zwolnień od podatku od towarów i usług oraz warunków stosowania tych zwolnień, to formalnie są podatnikami podatku VAT i nowe przepisy też ich dotyczą.

 

Mechanizm podzielonej płatności

W myśl art. 108a ustawy o VAT mechanizm ten ma polegać na tym, że:

  • zapłata kwoty odpowiadającej całości albo części kwoty podatku wynikającej z otrzymanej faktury ma być dokonywana na tzw. rachunek VAT,
  • zapłata całości albo części kwoty odpowiadającej wartości sprzedaży netto wynikającej z otrzymanej faktury ma być dokonywana na rachunek bankowy albo na rachunek w SKOK, dla których jest prowadzony ww. rachunek VAT, lub ma być rozliczana w inny sposób,
  • zapłata z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności ma być dokonywana w złotych polskich przy użyciu tzw. komunikatu przelewu, w którym podatnik wskaże kwotę odpowiadającą całości lub części kwoty podatku wynikającej z faktury, która ma zostać zapłacona w mechanizmie podzielonej płatności, kwotę odpowiadającą całości albo części wartości sprzedaży brutto, numer faktury, w związku z którą dokonywana będzie płatność, NIP dostawcy towaru lub usługodawcy.

W praktyce więc mechanizm split payment sprowadza się do podzielenia płatności za każdą fakturę na dwa oddzielne przelewy. Do tej pory nabywca po otrzymaniu faktury wpłacał na rachunek sprzedawcy całość kwoty wykazanej na fakturze (kwotę brutto). 

Po wprowadzeniu mechanizmu podzielonej płatności płatność automatycznie rozdzielana będzie na dwie części: cenę netto, która wpłacana będzie, tak jak dotychczas, na rachunek sprzedawcy oraz kwotę podatku VAT, która przelewana będzie na oddzielny rachunek VAT.

 

Dobrowolność w stosowaniu mechanizmu podzielnej płatności

Stosowanie mechanizmu podzielonej płatności będzie dobrowolne. Dobrowolność ta dotyczyć będzie jednak tylko nabywcy, który będzie mógł zdecydować, czy przelew wykonać tradycyjnie, czy też przy użyciu mechanizmu split payment. Jeśli zdecyduje się na to drugie rozwiązanie, sprzedawca nie będzie miał wyboru i będzie musiał obligatoryjnie przyjąć podzieloną płatność.

Co ważne, dobrowolność stosowania tego mechanizmu oznacza, że można ją stosować w sposób wybiórczy, czyli nie każda faktura musi być uregulowana z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności – to nabywca decyduje, którą fakturę zapłaci z zastosowaniem tego mechanizmu i wobec którego dostawcy go zastosuje.

Nie oznacza to jednak dobrowolności w zakładaniu rachunków VAT (o których więcej w dalszej części artykułu) przez poszczególnych przedsiębiorców. Rachunki te zostaną bowiem obowiązkowo założone każdej wspólnocie/spółdzielni. Wynika to z tego, że dobrowolność stosowania systemu split payment leży po stronie nabywcy. Jeśli więc kontrahent wspólnoty/spółdzielni zdecyduje się uiścić fakturę przy zastosowaniu podzielonej płatności, to jako odbiorca przelewu nie mamy na to wpływu. W takim przypadku musimy tę płatność zaakceptować, otrzymując tym samym część przelewu na rachunek VAT.

Kwestia zasady dobrowolności była podniesiona w interpelacji poselskiej nr 6431, gdzie wskazano, że doradcy podatkowi już znaleźli sposób na zachęcenie klientów do niekorzystania z nowego rozwiązania, a mianowicie udzielenie rabatu, jeżeli nabywca przeleje całą kwotę na jeden rachunek (bez zastosowania mechanizmu podzielonej płatności).

Uwaga!

Skorzystanie z zachęt ze strony dostawcy, mających na celu zrezygnowanie z dokonania płatności z wykorzystaniem tego mechanizmu, może wprawdzie przynieść krótkoterminowo korzyść w postaci uzyskanego rabatu, jednakże pozbawi nabywcę jakiejkolwiek ochrony w przypadku, gdy rzeczywistym powodem udzielenia rabatu okaże się chęć uwikłania nabywcy w przestępczy proceder.

 

Autor interpretacji zapytał, czy taki zapis umowy kupna-sprzedaży jest dozwolony. W odpowiedzi z 8 stycznia br., udzielonej w piśmie nr PT8.054.5.2018.TXZ.10E, Ministerstwo Finansów podkreśliło, że w sytuacji opisanej w interpelacji nie można mówić o „obchodzeniu wprowadzonych przepisów”, gdyż stosowanie mechanizmu podzielonej płatności jest dobrowolne. Wskazany sposób układania stosunków pomiędzy kontrahentami jest objęty swobodą zawierania umów i może występować zarówno obecnie (np. rabat za wcześniejszą zapłatę, rabat za dokonanie zamówienia na konkretną ilość towaru), jak i po wejściu ww. ustawy w życie (celem uzyskania zapłaty bez zastosowania mechanizmu podzielonej płatności).

Projektowane korzyści ze stosowania mechanizmu podzielonej płatności

Przy projektowaniu przepisów wprowadzających mechanizm podzielonej płatności brano pod uwagę to, że takie rozwiązania będą przez podatników stosowane. Gdyby jednak nie były one możliwe, to dobrowolność stosowania tego mechanizmu byłaby pozorna. Ministerstwo wskazało, że nabywca korzystający z ww. zachęt ze strony dostawcy powinien zachować szczególną ostrożność. Zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności przez nabywcę zabezpiecza go przed szeregiem negatywnych konsekwencji w przypadku uwikłania w przestępczy proceder wyłudzania podatku VAT przez dostawcę. 

Skorzystanie z zachęt ze strony dostawcy, mających na celu zrezygnowanie z dokonania płatności z wykorzystaniem tego mechanizmu, może wprawdzie przynieść krótkoterminowo korzyść w postaci uzyskanego rabatu, jednakże pozbawi nabywcę jakiejkolwiek ochrony w przypadku, gdy rzeczywistym powodem udzielenia rabatu okaże się chęć uwikłania nabywcy w przestępczy proceder.

Zasady funkcjonowania rachunku VAT

W sytuacji gdy nabywca towarów czy usług zdecyduje się na zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności, wówczas zapłatę odpowiadającą kwocie podatku VAT będzie musiał odprowadzić na specjalny rachunek bankowy dostawcy – rachunek VAT.

Zgodnie z nowymi przepisami rozdziału 3a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, banki zobowiązane zostaną z mocy prawa do założenia każdemu przedsiębiorcy rachunku VAT, który funkcjonował będzie równolegle do dotychczasowego rachunku firmowego. Co istotne, ustawa zakazuje bankom pobierania jakichkolwiek opłat i prowizji za otwarcie i prowadzenie rachunku VAT.

Uwaga!

Nowe przepisy dopuszczają również to, że środki zgromadzone na rachunku VAT mogą być oprocentowane. Otwarcie rachunku VAT nie będzie wymagać zawarcia żadnej odrębnej umowy, a wspólnoty/spółdzielnie poinformowani zostaną o założeniu takiego rachunku przez bank.

 

Banki będą mogły pobierać opłaty za dokonywanie przelewów w podzielonej płatności. Ministerstwo Finansów zapisało w uzasadnieniu do projektu ustawy zmieniającej, że jeżeli bank stosuje opłatę za normalny przelew w wysokości, np. 2 zł, to opłata za przelew przy mechanizmie podzielonej płatności również nie może być wyższa niż 2 zł.

Nowe przepisy dopuszczają również to, że środki zgromadzone na rachunku VAT mogą być oprocentowane. Otwarcie r...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 12 wydań czasopisma "Mieszkanie i Wspólnota"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • Pełen dostęp do archiwalnych numerów czasopisma w wersji elektronicznej
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy